Các bị cáo vụ án tại Cục An toàn thực phẩm bị đưa ra xét xử trong phiên tòa sơ thẩm

 “Bảng giá” để được giải quyết thủ tục

Tòa án Nhân dân TP. Hà Nội đang mở phiên tòa sơ thẩm xét xử vụ án đặc biệt nghiêm trọng xảy ra tại Cục An toàn thực phẩm. Trong số 55 bị cáo hầu tòa, có 2 cựu Cục trưởng là Nguyễn Thanh Phong, Trần Việt Nga; 2 cựu Phó cục trưởng là Nguyễn Hùng Long, Đỗ Hữu Tuấn và 30 cán bộ tại đơn vị này.

Còn lại, 21 bị cáo khác là lãnh đạo, cán bộ tại các doanh nghiệp và người “môi giới” làm các thủ tục hành chính liên quan đến hoạt động tại Cục An toàn thực phẩm.

Theo hồ sơ vụ án, Cục An toàn thực phẩm là cơ quan chuyên ngành, có chức năng tham mưu, giúp Bộ trưởng Bộ Y tế quản lý nhà nước và tổ chức thực thi pháp luật trong lĩnh vực an toàn thực phẩm.

Tuy nhiên, trong giai đoạn từ năm 2018 đến năm 2025, lợi dụng các quy định của pháp luật, một số cá nhân là lãnh đạo và chuyên viên tại đây đã thực hiện hành vi đưa và nhận hối lộ trong quá trình thẩm định, cấp phép các loại giấy tờ chuyên ngành.

Nút thắt của vụ án nằm ở việc áp dụng Nghị định số 15/2018/NĐ-CP của Chính phủ. Nghị định này quy định các tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh thực phẩm bảo vệ sức khỏe phải thực hiện đăng ký bản công bố sản phẩm tại Bộ Y tế.

Do thời điểm ban đầu khi nghị định mới ban hành có nhiều nội dung phức tạp, doanh nghiệp gặp khó khăn lớn trong việc hoàn thiện hồ sơ, đặc biệt là các yêu cầu về tài liệu khoa học chứng minh công dụng và liều dùng của sản phẩm.

Lợi dụng việc này, các chuyên viên và lãnh đạo tại các đơn vị chuyên môn như Phòng Quản lý sản phẩm thực phẩm, Phòng Quản lý tiêu chuẩn và kiểm nghiệm, Trung tâm Ứng dụng và Đào tạo an toàn thực phẩm đã cố tình gây khó dễ.

Họ liên tục ban hành văn bản yêu cầu doanh nghiệp sửa đổi, bổ sung hồ sơ với nội dung chung chung, khó hiểu, nhằm kéo dài thời gian cấp giấy tiếp nhận. Để sớm được cấp phép, các doanh nghiệp và cá nhân làm dịch vụ buộc phải thỏa thuận với chuyên viên của Cục về việc chi tiền ngoài quy định.

Một “bảng giá ngầm” dần được hình thành, với mức chi trung bình 5-10 triệu đồng cho mỗi bộ hồ sơ đăng ký sản phẩm. Trong lĩnh vực cấp giấy xác nhận nội dung quảng cáo, số tiền hối lộ dao động 4-9 triệu đồng mỗi bộ. Tổng số tiền nhận hối lộ trong hoạt động cấp giấy tiếp nhận đăng ký bản công bố sản phẩm lên tới gần 94 tỷ đồng; hoạt động quảng cáo là hơn 12,7 tỷ đồng và chứng nhận GMP là hơn 1 tỷ đồng.

Hành vi này không chỉ mang tính cá nhân, mà đã trở thành một “chủ trương” được thống nhất từ trên xuống dưới tại Cục An toàn thực phẩm. Các chuyên viên báo cáo lên lãnh đạo phòng và giám đốc trung tâm để trình lên Cục trưởng khi đó là Nguyễn Thanh Phong và được Phong đồng ý cho phép nhận tiền của doanh nghiệp.

Từ sự đồng ý này, các bị cáo thống nhất một cơ chế phân chia tiền hối lộ cho từng cấp bậc, từ lãnh đạo Cục đến các chuyên viên trực tiếp xử lý hồ sơ.

Cơ chế “ăn chia” tiền hối lộ

Khai báo tại tòa, bị cáo Đinh Quang Minh, cựu Giám đốc Trung tâm Ứng dụng an toàn thực phẩm, được xác định là đầu mối “thu gom” nhiều tiền từ doanh nghiệp nhất. Minh khai, đã tham gia tiếp nhận hồ sơ từ năm 2018 đến năm 2022 và trực tiếp báo cáo với Cục trưởng Nguyễn Thanh Phong khi có doanh nghiệp đặt vấn đề “bồi dưỡng”.

Bị cáo này thừa nhận, đã nhận hơn 50 tỷ đồng từ hàng trăm cá nhân, doanh nghiệp và cấp dưới để thực hiện việc chuyển tiền lên lãnh đạo Cục.

Theo đó, có một “barem ăn chia” chi tiết: nếu Phó cục trưởng ký hồ sơ, mức gợi ý cho vị trí này là 2-2,5 triệu đồng; Cục trưởng dù không ký vẫn nhận 1,5-2 triệu đồng. Nếu Cục trưởng trực tiếp ký, mức gợi ý là 2,5-3 triệu đồng. Các vị trí khác như Giám đốc trung tâm nhận 1-1,5 triệu đồng, còn chuyên viên nhận 1-2 triệu đồng cho mỗi bộ hồ sơ.

Trong số tiền đã nhận, Minh khai, đã đưa cho cựu Cục trưởng Nguyễn Thanh Phong 32 tỷ đồng, cựu Phó cục trưởng Nguyễn Hùng Long 8 tỷ đồng và cá nhân Minh hưởng lợi khoảng 7 tỷ đồng.

Khai báo về nội dung này, cựu Phó cục trưởng Nguyễn Hùng Long thừa nhận, đã ký duyệt hơn 10.000 hồ sơ và được hưởng lợi gần 8,7 tỷ đồng. Mỗi khi ký xong, cấp dưới (Đinh Quang Minh hoặc Lê Hoàng) lại mang tiền mặt đến phòng làm việc, mỗi lần 400-500 triệu đồng và nói đó là tiền doanh nghiệp “cảm ơn”.

Tương tự, cựu Phó cục trưởng Đỗ Hữu Tuấn cũng thừa nhận đã ký 18.500 giấy tiếp nhận và hưởng lợi gần 4,4 tỷ đồng. Bị cáo này khai, Trưởng phòng Phạm Văn Hinh thường xuyên báo cáo số lượng hồ sơ “có tiền cảm ơn” và số lượng không có; đồng thời khẳng định đây là chủ trương của Cục trưởng. Cứ mỗi hồ sơ bị cáo ký thì được hưởng 2 triệu đồng, còn Cục trưởng hưởng 500.000 đồng.

Doanh nghiệp bị buộc phải chi tiền

Một trong những diễn biến kịch tính nhất của phiên tòa là sự mâu thuẫn gay gắt trong lời khai giữa bị cáo Trần Việt Nga, cựu Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm và các thuộc cấp.

Trong vụ án này, bị cáo Trần Việt Nga bị truy tố về tội “Nhận hối lộ”, với tổng số tiền gần 13 tỷ đồng, trong đó bị cáo này thừa nhận đã nhận hơn 8 tỷ đồng trực tiếp từ 4 chuyên viên tại phòng làm việc.

Bị cáo Trần Thị Thu Liễu, cựu Phó trưởng phòng Giám sát ngộ độc và Thông tin truyền thông khai rằng, sau khi bị cáo Nga được giao phụ trách mảng quảng cáo vào năm 2018, đã gọi mình lên phòng và “nói nhỏ” rằng mỗi hồ sơ quảng cáo khi ký phải có 2 triệu đồng cho lãnh đạo Cục, vì “các phòng khác đều đã có cơ chế”. Bị cáo Liễu khẳng định, lúc đó đã rất lo sợ và phản đối vì cho rằng hồ sơ quảng cáo đơn giản, không nên tạo cơ chế như vậy.

Trong khi đó, bị cáo Trần Việt Nga phủ nhận hoàn toàn việc chỉ đạo hay ép buộc các chuyên viên thu tiền; đồng thời cho rằng, mức thu 4-8 triệu đồng mỗi hồ sơ là do các chuyên viên tự thỏa thuận với doanh nghiệp và bản thân không hề hay biết mức giá này.

Tuy nhiên, trước truy vấn của Hội đồng Xét xử, cựu Cục trưởng phải thừa nhận: “Nếu bị cáo không đồng ý thì các chuyên viên cũng không dám nhận” và coi đây là lỗi buông lỏng quản lý của mình; đồng thời thanh minh việc chậm ký hồ sơ không phải để gây sức ép, mà do “hoàn cảnh gia đình”.

Các cấp dưới như Nguyễn Thị Minh (nhận 19 tỷ đồng, hưởng lợi 2,7 tỷ đồng), Phạm Duy Bình (nhận 14 tỷ đồng) khai họ thực hiện theo chỉ đạo của Giám đốc Trung tâm Ứng dụng và Đào tạo an toàn thực phẩm Đinh Quang Minh.

Trong vụ án này, có 21 bị cáo bị xét xử về tội “Đưa hối lộ”. Trong đó, bị cáo Lại Thị Thu Anh, Giám đốc Công ty Great Health Việt Nam, bị cáo buộc đã đưa hối lộ 4,7 tỷ đồng cho 7 chuyên viên trong thời gian từ năm 2018 đến tháng 6/2019.

Bị cáo này khai, khi Nghị định 15 ban hành, hồ sơ nộp lên nhiều lần bị yêu cầu sửa đổi, bổ sung. Không có quy định pháp luật nào hướng dẫn sửa đổi như thế nào, do đó phải xin ý kiến chuyên viên, lãnh đạo phòng, Cục để chỉnh sửa.

Sau nhiều lần đi lại, Hoàng Thanh Hà, chuyên viên Cục An toàn thực phẩm, thông báo về “cơ chế chung” của Cục là phải chi 8 triệu đồng cho một hồ sơ sản phẩm trong nước, 10 triệu đồng cho một hồ sơ sản phẩm nhập khẩu thì mới được hướng dẫn.

“Nếu doanh nghiệp không đưa tiền thì không được phía Cục An toàn thực phẩm hướng dẫn nội dung sửa đổi, nên không còn lựa chọn nào khác, buộc phải đồng ý với cơ chế này” bị cáo Lại Thị Thu Anh nói, đồng thời khẳng định, hành động này không hề tự nguyện, mà bị ép buộc.

Do cơ chế này, bị cáo Thu Anh đã thu 13-15 triệu đồng một hồ sơ của khách hàng và được hưởng 800.000 đồng/hồ sơ.

Một bị cáo khác là Đậu Thị Giang bị cáo buộc đưa hối lộ hơn 1,7 tỷ đồng để được hướng dẫn, tạo điều kiện cấp Giấy tiếp nhận, Giấy xác nhận cho khách hàng.

Bị cáo Giang khai, trong thời gian Nguyễn Thanh Phong là người ký, các hồ sơ nộp lên đều không bị gây khó khăn, đa số đều có kết quả. Nhưng khi Trần Việt Nga là người ký, nhiều hồ sơ nộp lên hệ thống bị kéo dài rất lâu và phải sửa đổi, bổ sung đến mức “không còn cái gì để sửa”.

Do đó, bị cáo tìm gặp Phùng Thị Thúy Hà, chuyên viên Cục An toàn thực phẩm, để hỏi và được biết “phải chờ cơ chế của chị Nga”.

Sau khi đưa 4 triệu đồng “kẹp vào 2 bộ hồ sơ” và mang trực tiếp cho Trần Việt Nga, các hồ sơ này đã được trả kết quả. Cơ chế này từ đó về sau được hình thành và mặc định “khi nộp hồ sơ thì phải có tiền”.

Tương tự, bị cáo Nguyễn Thị Vinh cũng khẳng định, nếu không chuyển tiền cho các chuyên viên thì sẽ không được hướng dẫn, sửa chữa hồ sơ để hoàn thiện, tạo điều kiện cấp Giấy tiếp nhận, Giấy xác nhận cho khách hàng. Trong thời gian từ năm 2018 đến tháng 1/2022, với mỗi hồ sơ, bị cáo này thu 13-15 triệu đồng của khách hàng, sau đó đưa hối lộ 4,3 tỷ đồng cho các chuyên viên Cục An toàn thực phẩm, phần còn lại hưởng lợi cá nhân 211 triệu đồng.