Trong năm 2026, các ngân hàng sẽ phải tìm cách giảm bớt sự lệ thuộc vào tín dụng bất động sản. Ảnh: Đức Thanh

Xoay trục sang tăng thu ngoài lãi

Đến thời điểm này, đã có hơn nửa số ngân hàng công bố kết quả kinh doanh năm 2025 với các con số lợi nhuận ấn tượng. Mức tăng trưởng này có được chủ yếu nhờ tín dụng toàn ngành năm 2025 tăng tới hơn 19% - con số cao kỷ lục trong vòng nhiều năm.

Tại VPBank, tín dụng riêng lẻ tăng tới 35%, phản ánh nhu cầu vốn lớn của nền kinh tế và khả năng hấp thụ vốn tốt của khách hàng mục tiêu; Techcombank tăng 18,36% (động lực từ tín dụng cá nhân tăng tới 30,8%); Nam A Bank và VietinBank đều tăng trên 16%...

Tuy nhiên, sang năm 2026, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) bắt đầu giảm tốc tín dụng, điều này buộc các ngân hàng thương mại phải cơ cấu lại hoạt động nếu muốn duy trì tốc độ tăng trưởng.

Ông Phạm Hồng Hải, Tổng giám đốc OCB cho hay, từ lâu ngân hàng đã xác định giảm phụ thuộc vào tín dụng, lấy kinh doanh ngoài lãi làm trọng tâm tăng trưởng trong thời gian tới. Theo ông Hải, việc phụ thuộc quá nhiều vào tín dụng, đặc biệt tín dụng bất động sản trong thời gian dài sẽ khiến hoạt động ngân hàng gặp nhiều rủi ro, nhất là rủi ro nợ xấu, rủi ro thanh khoản.

“Việc NHNN giảm tốc độ tăng trưởng tín dụng là điều cần thiết cho hệ thống ngân hàng. Tăng trưởng dựa quá nhiều vào tín dụng có thể kéo theo rủi ro hệ thống như nợ xấu. Khi có nợ xấu, ngân hàng phải tốn rất nhiều nguồn lực xử lý tài sản”, ông Hải nói.

Theo cảnh báo của các chuyên gia, nhiều ngân hàng dựa quá lớn vào tín dụng, đặc biệt là tín dụng bất động sản. Năm 2026, tín dụng bất động sản bị hãm phanh, không được tăng trưởng cao hơn tốc độ tăng trưởng chung của ngân hàng đó. Điều này sẽ khiến một số ngân hàng gặp khó.

Thực tế, cuối năm 2025, khi các chuyên gia cảnh báo tín dụng bất động sản đang tăng nóng và NHNN phát tín hiệu không nới lỏng thêm chính sách tiền tệ, nhiều ngân hàng đã chủ động cơ cấu danh mục.

Ông Alex Macaire, Giám đốc Khối tài chính Techcombank cho biết, từ quý IV/2025, ngân hàng này đã giảm tỷ trọng tài sản liên quan đến bất động sản. Theo đó, hiện bất động sản chiếm 56% danh mục tín dụng doanh nghiệp và 31% tổng danh mục tín dụng của Techcombank. Trong khi đó, cùng thời điểm, nhiều ngân hàng khác lại đi theo hướng ngược lại, gia tăng mức độ tiếp xúc với lĩnh vực bất động sản, thậm chí ở mức khá mạnh.

“Chúng tôi vốn có chủ trương đa dạng hóa, mục tiêu là đưa tỷ trọng bất động sản về khoảng 20-25% đến năm 2030”, lãnh đạo Techcombank cho biết.

Để giảm phụ thuộc vào tín dụng, các ngân hàng đang đẩy mạnh thu ngoài lãi. Một số ngân hàng đạt được kết quả khả quan. Ví dụ như LPBank, năm 2025 đã chuyển dịch mạnh mẽ về cơ cấu thu nhập, tỷ trọng thu nhập ngoài lãi trên tổng thu nhập hoạt động (TOI) đạt 27%, cải thiện đáng kể so với mức 22% của năm 2024. Đà tăng trưởng này được dẫn dắt bởi các hoạt động thu hồi nợ ngoại bảng (tăng 151%) cùng kinh doanh ngoại hối và chứng khoán (tăng 54%).

Hay tại Nam A Bank, năm 2025, tổng thu nhập hoạt động của ngân hàng này tăng 27,4%, riêng thu nhập ngoài lãi tăng hơn 1,6 lần, chủ yếu nhờ thu hồi các khoản nợ đã được xử lý rủi ro trước đó tăng mạnh.

Tuy sự chuyển dịch cơ cấu hoạt động của các ngân hàng đã có sự cải thiện, song hiện nay, tín dụng vẫn chiếm tới 70-80% doanh thu của các ngân hàng. Ngay ở những ngân hàng cải thiện về doanh thu ngoài lãi thì phần doanh thu ngoài lãi tăng này cũng xuất phát từ yếu tố “gốc” tín dụng, đó là hoạt động thu hồi nợ.

Bước sang năm 2025, theo các chuyên gia kinh tế, mô hình tăng trưởng chưa thể dịch chuyển ngay, tức nền kinh tế năm nay vẫn sẽ tăng trưởng dựa vào tín dụng. Các ngân hàng vẫn sống dựa vào cho vay, đặc biệt là cho vay bất động sản, bởi hệ sinh thái của nhiều nhà băng vẫn dựa vào hệ sinh thái bất động sản sân sau của các cổ đông lớn. Dù vậy, việc chuyển dịch chắc chắn sẽ phải diễn ra, dù không thể trong một sớm một chiều.

Kỳ vọng vào những “gà đẻ trứng vàng” mới

Theo các chuyên gia phân tích, bước sang năm 2026, áp lực đa dạng hóa hoạt động, giảm phụ thuộc vào tín dụng với các ngân hàng càng thêm gay gắt trong bối cảnh biên lãi thuần của các ngân hàng (NIM) có nguy cơ bị co hẹp. Tuy nhiên, lợi thế đa dạng hóa hoạt động đang lệch về một số ngân hàng lớn, trong khi các ngân hàng nhỏ vẫn chưa thoát khỏi cảnh phụ thuộc vào hoạt động cho vay.

Mới đây, lãnh đạo Techcombank và TCBS cho biết, đã nộp hồ sơ xin cấp phép kinh doanh tài sản số, sản xuất vàng miếng và đang hoàn thiện công tác chuẩn bị để có thể kinh doanh ngay lập tức khi được cấp phép. Cùng với lĩnh vực chứng khoán, bancassurance (mô hình hợp tác kinh doanh giữa ngân hàng và công ty bảo hiểm), quản lý tài sản, tư vấn đầu tư, kinh doanh ngoại hối… thì vàng và tài sản số được dự đoán là những “gà đẻ trứng vàng” mới của các nhà băng trong giai đoạn tới.

Bên cạnh đó, các dịch vụ phi tín dụng truyền thống cũng sẽ tiếp tục phát triển, khai thác tiện ích từ ngân hàng số, thu phí thẻ thanh toán, phí thẻ tín dụng, ủy thác, tư vấn quản lý tài sản, thu nhập từ đầu tư chứng khoán, kinh doanh ngoại tệ...

Chuyên gia phân tích Công ty cổ phần Chứng khoán BIDV (BSC) đánh giá cao các ngân hàng chủ động đa dạng hóa nguồn thu, thúc đẩy thu nhập ngoài lãi thông qua việc hoàn thiện mô hình tập đoàn tài chính, phát triển hệ sinh thái dịch vụ và từng bước làm chủ chuỗi giá trị sản phẩm. Đây được xem là hướng đi quan trọng nhằm giảm phụ thuộc vào NIM truyền thống và đảm bảo tăng trưởng bền vững trong bối cảnh chi phí vốn gia tăng.

Theo dự báo, tốc độ tăng trưởng lợi nhuận của các ngân hàng trong danh mục theo dõi sẽ bứt phá từ mức 14% (năm 2025) lên trên 20% trong giai đoạn 2026-2027. Động lực tăng trưởng cốt lõi của ngành giai đoạn tới là sự lên ngôi của bán lẻ, SME (doanh nghiệp nhỏ và vừa) và đa dạng hóa nguồn thu phi tín dụng.

Riêng năm 2026, lợi nhuận sau thuế toàn ngành dự kiến tăng 19,5%, được hỗ trợ bởi tăng trưởng thu nhập lãi ổn định và mức tăng 9,6% của thu nhập ngoài lãi. Con số này tiếp tục khẳng định vai trò ngày càng quan trọng của mảng phi tín dụng trong cấu trúc lợi nhuận, cũng như xu hướng thay đổi trụ cột tăng trưởng của ngành ngân hàng trong giai đoạn tới.