Dù nợ xấu ngân hàng vẫn được kiểm soát ở mức thấp, song các chuyên gia lo ngại nửa cuối năm sẽ có nguy cơ phình to

Người mua nhà rầm rộ cắt lỗ, nhà băng đua rao bán nợ xấu

Tính đến cuối tuần qua, mới có vài ngân hàng hé lộ kết quả kinh doanh nửa đầu năm với bức tranh khác biệt. Theo đó, nếu như ABBank cho biết nợ xấu được kiểm soát ở mức thấp, giúp lợi nhuận được bảo toàn, thì Sacombank lại rơi vào tình thế khó khăn khi nợ xấu ước tính có thể lên tới 5,6% khiến ngân hàng phải cắt răng chi hơn 4.700 tỷ đồng dự phòng rủi ro, dẫn tới lợi nhuận 6 tháng của Sacombank có thể giảm 50% so với cùng kỳ.

Xét trên bình diện chung toàn hệ thống, tỷ lệ nợ xấu trong quý II/2026 nhiều khả năng không có nhiều biến động so với quý trước cũng như so với cùng kỳ năm ngoái. Dù vậy, các chuyên gia phân tích cho rằng, với lãi suất tăng như hiện nay, “hòn than” bất động sản sẽ cháy đầu tiên và bắt đầu lan dần vào nền kinh tế. Theo đó, bức tranh nợ xấu nửa cuối năm sẽ có nguy cơ phình to.

Theo khảo sát của Báo Tài chính - Đầu tư, tính đến cuối tuần qua, lãi suất huy động kỳ hạn 6 tháng (tính cả ưu đãi) tại nhiều ngân hàng vẫn vượt 9%/năm. Ngay tại nhóm ngân hàng thương mại nhà nước, lãi suất huy động cũng đã lên tới 8%/năm. Chính vì vậy, không có gì ngạc nhiên khi lãi suất thả nổi với các khoản vay mua nhà đã lên tới 13-15%/năm, lãi suất cho vay doanh nghiệp cũng vượt 10%/năm.

Theo tính toán của các chuyên gia kinh tế, với lãi suất 15%/năm, chỉ sau 5-6 năm, người vay sẽ phải trả tiền lãi cao bằng số tiền gốc. Gánh nặng trả nợ ngân hàng khiến nhiều người mua nhà phải cắn răng cắt lỗ với giá ngộp.

Theo TS. Cấn Văn Lực, chuyên gia kinh tế trưởng BIDV, rủi ro nợ xấu có thể gia tăng khi doanh nghiệp tiếp tục chịu tác động từ bất ổn địa chính trị, chi phí đầu vào tăng và mặt bằng lãi suất cao hơn. Đặc biệt, sự chững lại của phân khúc bất động sản cao cấp không chỉ ảnh hưởng đến thanh khoản của thị trường, mà còn tác động đến khả năng trả nợ của khách hàng và giá trị tài sản bảo đảm của các ngân hàng.

Thị trường bất động sản khó khăn cũng khiến tiến độ xử lý nợ xấu của các ngân hàng bị ảnh hưởng. Riêng trong 10 ngày đầu tháng 7, Vietcombank có 20-30 thông báo đấu giá tài sản, trong khi con số này tại Agribank lên tới ngót nghét 100.

Ông Đào Minh Tú, Phó chủ tịch, kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam cho rằng, lãi suất cao hiện nay là hệ quả tất yếu của tình trạng mất cân đối cung - cầu vốn của hệ thống hiện nay. Ông Tú cảnh báo: “Tình hình khó khăn của doanh nghiệp đang kéo theo nguy cơ nợ xấu hiện hữu và tiềm ẩn rất lớn”.

Mặt bằng lãi suất tăng đồng loạt với mức tăng mạnh từ tháng 11/2025 đến nay và có nguy cơ bị “đóng đinh” tại mức hiện nay ở thời gian khá dài sắp tới. TS. Nguyễn Trí Hiếu, chuyên gia kinh tế cho rằng, với lãi suất cao như hiện nay, nợ xấu - đặc biệt là nợ xấu bất động sản, có nguy cơ tăng trở lại. Nguyên nhân là nhiều khách hàng mua nhà 2 năm trước với lãi suất rẻ hiện đã hết thời gian ưu đãi và đã đến giai đoạn lãi suất thả nổi. Lãi suất cho vay hiện nay đã vượt quá khả năng trả nợ của nhiều khách hàng, kể cả khách hàng cá nhân lẫn doanh nghiệp.

Hiện nay, nợ xấu vẫn đang trong mức cho phép. Số liệu của NHNN cho thấy, tính đến cuối tháng 5/2026, tỷ lệ nợ xấu nội bảng của toàn hệ thống ở mức 3,43%. Nếu không tính 5 ngân hàng đang trong diện xử lý đặc biệt gồm VCBNeo, MBV, GPBank, Vikki Bank và SCB, tỷ lệ này còn 1,55%.

Tỷ lệ nợ xấu gộp, bao gồm nợ xấu nội bảng, nợ đã bán cho Công ty Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam (VAMC) nhưng chưa được xử lý, thu hồi và các khoản nợ tiềm ẩn trở thành nợ xấu, ở mức 3,9%. Loại trừ 5 ngân hàng nêu trên, tỷ lệ nợ xấu gộp của hệ thống là 1,74%.

Dù vậy, theo các chuyên gia, các con số này chưa phản ánh hết rủi ro của nền kinh tế mà nhà băng có nguy cơ phải “gánh” trong thời gian tới. Nhìn vào báo cáo tài chính quý I/2026, có thể thấy, nợ cần chú ý của nhiều ngân hàng thương mại cổ phần tăng vọt.

Theo ông Đặng Đình Thích, Tổng giám đốc VAMC, dù tỷ lệ nợ xấu nội bảng đang được kiểm soát trong giới hạn cho phép, nhưng quy mô nợ xấu tiềm ẩn và các khoản nợ đã được cơ cấu lại vẫn còn lớn, phản ánh những khó khăn của khu vực doanh nghiệp chưa được xử lý triệt để.

Đáng chú ý, rủi ro nợ xấu hiện nay có xu hướng tập trung theo ngành, đặc biệt ở các lĩnh vực bất động sản, xây dựng, xuất khẩu và các ngành phụ thuộc lớn vào thị trường quốc tế. Trong bối cảnh thanh khoản thị trường tài sản chưa cải thiện rõ nét và khả năng hấp thụ vốn của nền kinh tế còn hạn chế, một phần nợ xấu chưa được phản ánh đầy đủ.

Siết quản lý chất lượng tài sản

Gần đây, NHNN đã ban hành một số quy định được cho là nới lỏng về quản trị rủi ro với mục đích hỗ trợ thanh khoản. Một số chuyên gia phân tích lo ngại, các quy định này có thể sẽ khiến nợ xấu tăng trong tương lai.

Dù vậy, Phó thống đốc NHNN Phạm Thanh Hà khẳng định, các giải pháp của NHNN thời gian qua chủ yếu hỗ trợ thanh khoản và tạo thêm dư địa để các tổ chức tín dụng cung ứng vốn cho nền kinh tế, không có nghĩa là nới lỏng chất lượng tín dụng, nới lỏng quản trị.

"Không đánh đổi rủi ro lấy tăng trưởng. NHNN hỗ trợ tích cực thanh khoản cho các ngân hàng, tạo dư địa cho các ngân hàng tăng trưởng thêm dư nợ không có nghĩa là nới lỏng quản lý chất lượng tín dụng. Các tổ chức tín dụng vẫn phải tuân thủ chặt chẽ các quy trình để đảm bảo chất lượng tín dụng", Phó thống đốc khẳng định.

Dù vậy, với lãi suất huy động và cho vay duy trì ở mức cao như hiện nay, giới phân tích cho rằng, không loại trừ nguy cơ nợ xấu sẽ bị kích hoạt một chu kỳ mới. Bài học lịch sử đã chứng minh rủi ro này là hoàn toàn có thể xảy ra.

Nhìn lại 2 chu kỳ nợ xấu trước đây - giai đoạn 2010-2012 khi lãi suất tăng vọt dẫn đến làn sóng nợ xấu, buộc phải thành lập VAMC và giai đoạn 2022-2023 khi xu hướng thắt chặt chính sách tiền tệ toàn cầu và khủng hoảng trái phiếu doanh nghiệp đẩy nợ xấu toàn ngành lên cao, chuyên gia phân tích VDSC cho rằng, lãi suất hiện tại hoàn toàn có khả năng ảnh hưởng tới khả năng trả nợ của khách hàng, khiến nợ xấu tăng nhanh thời gian tới.

Đáng lo hơn, trong khi rủi ro nợ xấu tăng lên thì bộ đệm dự phòng nợ xấu của các ngân hàng lại đang mỏng đi. Bao phủ nợ xấu toàn ngành chỉ còn khoảng 75% tính tới cuối quý I/2026.

Trong bối cảnh biên lãi ròng (NIM) của ngân hàng đang mỏng dần đi do lãi suất đầu vào tăng nhanh, nếu miếng bánh lợi nhuận bị bào mòn bởi áp lực trích lập dự phòng nợ xấu, sức khỏe tài chính của ngân hàng sẽ suy giảm.

Mặc dù NHNN đang tích cực triển khai các chuẩn mực Basel II và hướng tới Basel III, song việc củng cố trụ cột vốn, quản lý rủi ro tại nhiều tổ chức tín dụng vẫn chưa theo kịp tốc độ mở rộng tín dụng. Điều này khiến nhiều nhà băng đối mặt với rủi ro nếu xảy ra các cú sốc trong tương lai.

Ông Hoàng Trọng Trường, Phó chủ nhiệm Câu lạc bộ Xử lý nợ (thuộc Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam) cho biết, các tổ chức tín dụng hiện nay không chỉ chịu áp lực từ quy mô nợ xấu, mà còn đang đối mặt với những thách thức mới của nền kinh tế. Nếu không xử lý nhanh nợ xấu thì sẽ rất khó tạo thêm nguồn vốn cho nền kinh tế, nhất là trong bối cảnh nhu cầu vốn cho đầu tư hạ tầng, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và phát triển doanh nghiệp ngày càng lớn.

"Xử lý nợ xấu ngày nay không còn đơn thuần là nhiệm vụ của riêng ngành Ngân hàng. Nợ xấu được xử lý hiệu quả sẽ giúp khơi thông dòng vốn cho nền kinh tế và cũng là một trong những điều kiện tiên quyết để thực hiện thành công mục tiêu tăng trưởng nhanh, bền vững", ông Trường nhấn mạnh.

Theo Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, để đẩy nhanh tốc độ xử lý nợ xấu, cần tháo gỡ các vướng mắc về pháp lý liên quan đến xử lý tài sản đảm bảo. Vì từ khi Nghị quyết 42/2017/QH14 về thí điểm xử lý nợ xấu hết hiệu lực, tốc độ xử lý nợ xấu có dấu hiệu chậm lại do việc luật hóa các quy định thu hồi nợ chưa cụ thể, gây ra nhiều vướng mắc.

Tổng giám đốc BIDV, ông Lê Ngọc Lâm cũng cho rằng, cần có giải pháp mạnh để xử lý nợ xấu, nên đề xuất cho phép bán nợ xấu theo giá thị trường, kể cả thấp hơn giá gốc, nhưng phải đảm bảo công khai, minh bạch. Đây là cách để giải phóng nguồn lực đang bị “đóng băng” trong hệ thống.

Nhiều ngân hàng thương mại cũng kiến nghị, cần đồng bộ các quy định pháp luật liên quan như Luật Đất đai, Luật Nhà ở, Luật Kinh doanh bất động sản... nhằm tháo gỡ các vướng mắc trong xử lý tài sản bảo đảm và thu hồi nợ.