Cúm mùa phức tạp trên thế giới

Theo số liệu mới nhất của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ, 32 bang, trong đó có New York, Nam Carolina, Louisiana và thủ đô Washington D.C, đang ghi nhận mức độ lây lan cúm ở mức cao hoặc rất cao.

Tổ chức Y tế thế giới nhấn mạnh tầm quan trọng của việc giám sát dịch tễ, tiêm vắc-xin và duy trì các biện pháp phòng ngừa cơ bản để hạn chế biến chứng và tử vong, đặc biệt ở trẻ nhỏ, người cao tuổi và những người mắc bệnh nền.

Tính đến hết ngày 20/12/2025, ít nhất 7,5 triệu người Mỹ đã mắc cúm kể từ tháng 10. Số ca nhập viện đã tăng lên hơn 19.000, gấp gần đôi so với tuần trước, và khoảng 3.100 người đã tử vong. Trẻ em và người cao tuổi là những nhóm dễ tổn thương nhất, chịu ảnh hưởng nặng nề từ biến thể mới.

Các bác sỹ cảnh báo số ca mắc cúm có khả năng tiếp tục gia tăng trong vài tuần tới, đặc biệt sau các đợt di chuyển và tụ họp đông người trong kỳ nghỉ lễ cuối năm. Dự kiến tình hình dịch cúm chỉ ổn định vào cuối tháng Giêng hoặc đầu tháng Hai.

Biến thể H3N2 hiện nay thuộc phân nhóm K, chiếm khoảng 90% các mẫu H3N2 mà CDC phân tích kể từ cuối tháng 9. Những thay đổi nhỏ về mặt di truyền giúp virus lây lan nhanh hơn, đặc biệt trong điều kiện thời tiết lạnh, không gian kín và các hoạt động tập trung đông người.

Mặc dù chưa có bằng chứng cho thấy phân nhóm K gây bệnh nặng hơn các chủng trước, sự khác biệt này đủ để làm giảm khả năng miễn dịch sẵn có trong cộng đồng, dẫn đến số ca mắc tăng nhanh kể cả ở những người đã từng nhiễm cúm trước đó.

Trước tình hình này, CDC Mỹ khuyến cáo tất cả những người từ 6 tháng tuổi trở lên nên tiêm vắc-xin cúm hằng năm. Vắc-xin năm 2025 được thiết kế nhằm bảo vệ cơ thể trước H3N2 và hai chủng cúm khác, có khả năng bảo vệ nhất định với phân nhóm K dù không được thiết kế đặc hiệu cho chủng này.

Tính đến nay, khoảng 130 triệu liều vắc-xin cúm đã được phân phối, ít hơn 13 triệu liều so với cùng kỳ năm ngoái. Tỷ lệ tiêm phòng cho trẻ em đạt 42,3% và người lớn 42,2%, chỉ nhỉnh hơn đôi chút so với mùa trước.

Dữ liệu giám sát cho thấy người dân tại New York, South Carolina, New Jersey, Colorado và Louisiana đang chịu ảnh hưởng nặng nề nhất.

Khoảng 25% mẫu bệnh phẩm được gửi tới các phòng xét nghiệm cho kết quả dương tính với virus cúm, tăng mạnh so với 15% của tuần trước.

Riêng bang New York ghi nhận hơn 71.000 ca mắc cúm, mức cao kỷ lục, tăng 38% so với tuần trước, trong khi số ca nhập viện tăng 63%. Các chuyên gia nhận định mùa cúm năm 2025 đang vượt xa cùng kỳ năm 2024, khi chỉ ước tính khoảng 3,1 triệu ca mắc, 37.000 ca nhập viện và 1.500 ca tử vong.

Trên phạm vi toàn cầu, cúm mùa cũng đang gia tăng tại nhiều quốc gia châu Âu và châu Á, trong bối cảnh mùa lạnh và các hoạt động tụ tập cuối năm khiến virus dễ lây lan hơn.

Tổ chức Y tế thế giới (WHO) nhấn mạnh tầm quan trọng của việc giám sát dịch tễ, tiêm vắc-xin và duy trì các biện pháp phòng ngừa cơ bản để hạn chế biến chứng và tử vong, đặc biệt ở trẻ nhỏ, người cao tuổi và những người mắc bệnh nền.

Theo ước tính của WHO cho thấy, hàng năm, thế giới ghi nhận khoảng 1 tỷ ca mắc cúm mùa, trong đó có khoảng 290.000 đến 650.000 ca tử vong.

Dữ liệu giám sát mới nhất mùa cúm 2025-2026 cho thấy, hoạt động của virus cúm đang gia tăng trên phạm vi toàn cầu với chủng cúm A(H3N2). Chủng cúm này đang chiếm ưu thế ở các khu vực như Bắc Âu, Tây Á, Nam Á và Đông Nam Á.

Trong các bệnh gây viêm nhiễm đường hô hấp, bệnh do virus hợp bào hô hấp (RSV) là một trong những nguyên nhân gây bệnh viêm đường hô hấp cấp phổ biến ở trẻ em và có thể gây biến chứng nặng ở người cao tuổi. Hàng năm, có khoảng 3,6 triệu trẻ em dưới 5 tuổi phải nhập viện do RSV, trong đó có khoảng 100.000 trường hợp tử vong.

Chiến lược phòng dịch cúm bằng vắc-xin

Tại Việt Nam, mặc dù mùa cúm chưa đạt đỉnh, các chuyên gia y tế cảnh báo nguy cơ tăng cao trong những tháng mùa lạnh và dịp Tết Nguyên đán.

Trước đó, theo thông tin từ Bộ Y tế cho biết, cả nước ghi nhận hơn 132.000 trường hợp mắc cúm mùa, trong đó có 3 trường hợp tử vong. Các chủng virus cúm lưu hành chủ yếu tại Việt Nam hiện nay là cúm A(H1N1), A/H3N2 và cúm B, chưa ghi nhận thay đổi về độc lực của virus.

Đặc biệt, trong những năm gần đây luôn ghi nhận khoảng 300.000 đến 500.000 trường hợp mắc bệnh viêm đường hô hấp cấp mỗi năm. Riêng năm 2025, số mắc giảm ở những tháng giữa năm và có xu hướng tăng trở lại trong 3 tháng gần đây với khoảng 8.500 - 11.000 trường hợp/tháng.

Theo các chuyên gia y tế, hiện nay, ở nước ta thời tiết đang trong giai đoạn chuyển mùa Thu - Đông, sự thay đổi thất thường của nhiệt độ và độ ẩm là điều kiện thuận lợi cho các tác nhân gây bệnh đường hô hấp phát triển và lây lan, đặc biệt là bệnh cúm mùa, bệnh do virus RSV.

Đồng thời giai đoạn cuối năm có sự gia tăng giao lưu, đi lại và tổ chức nhiều sự kiện đông người như hội nghị, tổng kết, đám cưới... cũng làm tăng nguy cơ lây lan từ các khu vực công cộng, tập trung đông người về các hộ gia đình và tăng khả năng mắc bệnh ở trẻ em, người già - những đối tượng có nguy cơ cao.

Báo cáo của hệ thống giám sát bệnh truyền nhiễm đã ghi nhận sự gia tăng cục bộ các trường hợp mắc cúm mùa, bệnh do virus RSV, bệnh tay chân miệng tại một số địa phương, trong đó có nhiều ca nhập viện điều trị tại các bệnh viện tuyến cuối, nhất là khu vực miền Bắc (Bệnh viện Nhi Trung ương, Bệnh viện Nhiệt đới Trung ương…).

Nói về các biện pháp hạn chế ca mắc, diễn biến nặng cũng như tử vong do cúm mùa, theo bác sỹ Nguyễn Nguyên Huyền, Giám đốc Trung tâm Phòng chống dịch của Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, tiêm vắc-xin phòng cúm giúp giảm rõ rệt nguy cơ nhập viện, giảm mức độ tổn thương phổi và hạn chế khả năng tiến triển thành hội chứng suy hô hấp cấp.

Đối với người mắc bệnh tự miễn hoặc người ghép thận đang sử dụng thuốc chống thải ghép, tiêm vắc-xin cúm hằng năm là biện pháp bảo vệ cần thiết, an toàn và không ảnh hưởng đến chức năng thận ghép. Việc tiêm trước mùa cúm khoảng bốn đến sáu tuần giúp cơ thể có đủ thời gian tạo miễn dịch, từ đó hạn chế tối đa các trường hợp diễn biến nặng.

Bác sỹ Lê Thị Kim Hoa, đại diện Hệ thống tiêm chủng Safpo Potec cho biết, dù cúm mùa thường diễn biến nhẹ, bệnh vẫn có thể tiến triển nặng với các biểu hiện như sốt cao, khó thở, phù phổi do suy tim và thậm chí dẫn đến tử vong.

Virus cúm mùa gồm nhiều chủng khác nhau, trong đó có cúm A H1N1, cúm A H3N2 và hai chủng cúm B, với khả năng biến đổi kháng nguyên liên tục qua từng năm.

Các chủng cúm B cũng có thể gây biến chứng nghiêm trọng, đặc biệt ở trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người mắc bệnh mạn tính. Do đó, việc tiêm nhắc lại vắc-xin cúm hằng năm là cần thiết để đảm bảo hiệu quả bảo vệ.

Theo chuyên gia, Tổ chức Y tế thế giới duy trì hệ thống giám sát virus cúm trên phạm vi toàn cầu, trong đó có Việt Nam, nhằm theo dõi và xác định các chủng virus lưu hành theo từng khu vực.

Từ dữ liệu này, tổ chức dự báo các chủng virus xuất hiện trong mùa Đông và Xuân của Bắc bán cầu và mùa tương ứng tại Nam bán cầu, đồng thời hướng dẫn sản xuất vắc-xin phù hợp với từng mùa.

Việt Nam thuộc Bắc bán cầu, vì vậy người dân được khuyến cáo tiêm vắc-xin cúm Bắc bán cầu mỗi năm một lần, trước khi mùa cúm bắt đầu, để được bảo vệ trong suốt mùa Đông và Xuân.

Cũng theo chuyên gia của hệ thống tiêm chủng Safpo/Potec, vắc-xin cúm được khuyến cáo cho tất cả mọi người từ sáu tháng tuổi trở lên, đặc biệt quan trọng đối với trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người mắc bệnh mạn tính.

Trong bối cảnh virus cúm liên tục biến đổi và nguy cơ dịch bệnh luôn tiềm ẩn, tiêm vắc-xin cúm hằng năm là biện pháp phòng bệnh đơn giản, chủ động và hiệu quả nhất. Bảo vệ sức khỏe bản thân cũng chính là góp phần bảo vệ gia đình và cộng đồng.

Để chủ động phòng, chống dịch bệnh cúm, ngoài vắc-xin, Bộ Y tế khuyến cáo người dân thường xuyên rửa tay, che miệng khi ho, hắt hơi; không đưa tay lên mắt, mũi, miệng khi chưa rửa sạch; đeo khẩu trang khi đến nơi tập trung đông người, trên các phương tiện giao thông công cộng hoặc khi có các triệu chứng nghi ngờ mắc bệnh để bảo vệ bản thân và người xung quanh.

Đồng thời, hạn chế tiếp xúc với người mắc bệnh viêm đường hô hấp cấp hoặc các trường hợp nghi ngờ mắc bệnh khi không cần thiết. Vệ sinh môi trường sống, thường xuyên vệ sinh, lau chùi các bề mặt hay tiếp xúc (như tay nắm cửa, bàn phím, điện thoại…).

Thường xuyên thực hiện các biện pháp làm thông thoáng và đón ánh sáng tự nhiên vào phòng học, phòng làm việc, nhất là sau giờ học, sau giờ làm việc, sau các buổi tổ chức sự kiện để tiêu diệt mầm bệnh, giảm nguy cơ lây bệnh.

Bên cạnh đó, nâng cao thể trạng, thực hiện lối sống lành mạnh; có chế độ ăn uống cân bằng, đủ chất dinh dưỡng; tăng cường vận động thể lực để nâng cao sức đề kháng của cơ thể.

Khi có các triệu chứng như ho, sốt, sổ mũi, đau đầu, mệt mỏi, người dân cần liên hệ ngay với cơ sở y tế để được tư vấn, khám và xử trí kịp thời. Không tự ý mua thuốc, đặc biệt là thuốc kháng virus để điều trị tại nhà nếu không có chỉ định của cán bộ y tế.