Kết quả tiêm chủng trong 6 tháng đầu năm 2026 đang đặt ra yêu cầu phải tăng tốc tại nhiều địa phương khi hàng loạt loại vắc-xin thiết yếu dành cho trẻ em có nguy cơ không đạt tiến độ. Nếu tình trạng này không sớm được khắc phục, khoảng trống miễn dịch trong cộng đồng có thể gia tăng, nhất là đối với những bệnh truyền nhiễm vẫn đang lưu hành.

Ngày 29/8/2025, Bộ Y tế ban hành Quyết định số 2780/QĐ-BYT phê duyệt Kế hoạch Tiêm chủng mở rộng giai đoạn 2026-2028. Trong đó, mục tiêu năm 2026 là tỷ lệ tiêm chủng đối với tất cả các loại vắc-xin trong Chương trình Tiêm chủng mở rộng đạt từ 95% trở lên. Riêng tỷ lệ tiêm vắc-xin viêm gan B cho trẻ sơ sinh trong vòng 24 giờ sau sinh và tỷ lệ tiêm đủ mũi vắc-xin uốn ván cho phụ nữ mang thai phải đạt từ 90% trở lên.

Bộ Y tế đề nghị Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố chỉ đạo các đơn vị liên quan khẩn trương triển khai các giải pháp nâng tỷ lệ bao phủ vắc-xin.

Tuy nhiên, báo cáo của các Viện Vệ sinh dịch tễ, Viện Pasteur cho thấy, tính đến hết tháng 6, tiến độ tiêm một số loại vắc-xin tại nhiều địa phương còn thấp so với yêu cầu.

Đáng chú ý, với vắc-xin phòng bệnh lao cho trẻ dưới một tuổi, có tới 30/34 địa phương có khả năng không đạt chỉ tiêu 6 tháng đầu năm nếu không có những biện pháp quyết liệt. Chỉ 4 địa phương có khả năng đạt chỉ tiêu gồm Quảng Ninh, Đồng Tháp, Điện Biên và Hà Nội.

Tình hình tiêm vắc-xin viêm gan B cho trẻ sơ sinh cũng đáng lưu ý khi chỉ 3/34 địa phương có khả năng đạt chỉ tiêu 6 tháng đầu năm, gồm Quảng Ninh, Hưng Yên và Hà Nội.

Ngoài vắc-xin trong chương trình tiêm chủng mở rộng, hiện nay, Việt Nam đang lưu hành nhiều loại vắc-xin phòng viêm gan B với công nghệ sản xuất hiện đại, đáp ứng nhu cầu tiêm chủng cho cả trẻ em và người lớn.

Đối với trẻ nhỏ, hai loại vắc-xin phối hợp 6 trong 1 là Infanrix Hexa của Bỉ và Hexaxim của Pháp được sử dụng phổ biến để phòng đồng thời sáu bệnh nguy hiểm gồm bạch hầu, ho gà, uốn ván, bại liệt, viêm gan B và các bệnh do vi khuẩn Hib gây ra. Các loại vắc-xin này được chỉ định theo lịch tiêm từ 2 tháng tuổi, giúp trẻ giảm số lần tiêm nhưng vẫn bảo đảm tạo miễn dịch đầy đủ.

Đối với trẻ lớn và người trưởng thành, hiện có nhiều lựa chọn như Twinrix, vắc-xin kết hợp phòng viêm gan A và B; Engerix B; Heberbiovac HB; Gen-HBVax và Euvax B. Mỗi loại có chỉ định, phác đồ tiêm và lịch nhắc lại khác nhau, song đều hướng tới mục tiêu tạo miễn dịch chủ động, giúp cơ thể phòng ngừa hiệu quả virus viêm gan B trong thời gian dài.

Theo khuyến cáo, việc tuân thủ đúng lịch tiêm có ý nghĩa quyết định đối với hiệu quả bảo vệ. Bỏ lỡ hoặc trì hoãn các mũi tiêm có thể làm giảm khả năng tạo miễn dịch hoặc kéo dài thời gian cơ thể chưa được bảo vệ đầy đủ trước virus.

Ngoài nhóm người khỏe mạnh có nguy cơ cao, nhiều nhóm bệnh nhân cũng được khuyến cáo tiêm phòng như người phải truyền máu thường xuyên, bệnh nhân suy giảm miễn dịch, người chạy thận nhân tạo hoặc ghép tạng. Đây đều là những đối tượng có nguy cơ phơi nhiễm virus cao và dễ gặp biến chứng nặng nếu mắc bệnh.

Đối với mũi thứ ba vắc-xin 5 trong 1 DPT-VGB-Hib, có 25/34 địa phương có khả năng không đạt chỉ tiêu. Đây là vắc-xin giúp phòng đồng thời các bệnh bạch hầu, ho gà, uốn ván, viêm gan B và bệnh do Haemophilus influenzae type b.

Tiến độ tiêm chủng phòng bại liệt cũng còn khoảng cách đáng kể so với mục tiêu. Chỉ 4/34 địa phương có khả năng đạt chỉ tiêu uống vắc-xin bại liệt đường uống bOPV lần 3 và 6/34 địa phương có khả năng đạt chỉ tiêu tiêm vắc-xin bại liệt bất hoạt IPV mũi 2.

Với vắc-xin Rota phòng bệnh tiêu chảy, có tới 30 địa phương có khả năng không đạt chỉ tiêu. Vắc-xin sởi ghi nhận 27 địa phương có khả năng không đạt tiến độ, trong khi con số này đối với vắc-xin sởi - rubella là 16 địa phương.

Đối với DPT mũi 4, mũi nhắc lại giúp phòng bệnh bạch hầu, ho gà và uốn ván, có 15 địa phương có khả năng không đạt chỉ tiêu. Những con số trên cho thấy tình trạng chậm tiến độ không chỉ xuất hiện ở một loại vắc-xin mà trải rộng ở nhiều mũi tiêm quan trọng trong chương trình tiêm chủng dành cho trẻ. Điều này đặt ra yêu cầu phải rà soát kỹ từng nhóm đối tượng, xác định những trẻ chưa tiêm, tiêm chưa đủ mũi hoặc bị trì hoãn để có giải pháp bù khoảng trống tiêm chủng trong những tháng còn lại của năm.

Trước thực trạng này, Bộ Y tế đề nghị Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố chỉ đạo các đơn vị liên quan khẩn trương triển khai các giải pháp nâng tỷ lệ bao phủ vắc-xin.

Sở Y tế các tỉnh, thành phố được yêu cầu tiếp tục chỉ đạo tổ chức tiêm chủng, tập trung vào những loại vắc-xin có nguy cơ không đạt tiến độ. Đồng thời, các địa phương cần rà soát, đề xuất UBND các cấp bổ sung và bố trí đủ kinh phí, nhân lực để triển khai hiệu quả Chương trình Tiêm chủng mở rộng.

Một trong những nhiệm vụ được Bộ Y tế đặc biệt nhấn mạnh là kiểm tra tiền sử tiêm chủng và tổ chức tiêm bù liều cho trẻ khi nhập học tại các cơ sở giáo dục mầm non, tiểu học. Đây là cơ hội để phát hiện những trẻ bị bỏ sót hoặc chưa hoàn thành lịch tiêm chủng trước khi bước vào môi trường học đường, nơi nguy cơ lây lan các bệnh truyền nhiễm có thể cao hơn do trẻ thường xuyên tiếp xúc gần.

Với những trường hợp trì hoãn tiêm chủng, Bộ Y tế yêu cầu tổ chức tiêm bù càng sớm càng tốt, ngay trong tháng nếu có thể. Các địa phương đồng thời phải thường xuyên rà soát để phát hiện những đối tượng bị lỡ mũi, tổ chức tiêm vét cho tất cả đối tượng thuộc Chương trình Tiêm chủng mở rộng, bảo đảm trẻ được tiêm đầy đủ, đúng mũi, đủ liều.

Đặc biệt, Bộ Y tế lưu ý tỷ lệ tiêm, uống vắc-xin phòng bệnh bại liệt và tiêm vắc-xin phòng sởi. Yêu cầu này càng trở nên cấp thiết khi một số quốc gia trong khu vực Đông Nam Á vẫn ghi nhận trường hợp mắc bại liệt, trong khi các ca mắc sởi tiếp tục xuất hiện tại nhiều địa phương trong nước.

Thực tế dịch bệnh thời gian qua cho thấy duy trì tỷ lệ bao phủ vắc-xin cao có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong kiểm soát các bệnh truyền nhiễm có thể phòng ngừa bằng tiêm chủng. Khi tỷ lệ tiêm giảm hoặc trẻ không được tiêm đủ liều, khoảng trống miễn dịch có thể xuất hiện và tích tụ qua thời gian, làm tăng số người cảm nhiễm trong cộng đồng.

Bên cạnh việc tăng tốc tiêm bù, tiêm vét, Bộ Y tế yêu cầu các địa phương tăng cường tập huấn cho cán bộ tiêm chủng, kiểm tra các cơ sở tiêm chủng nhằm bảo đảm tuân thủ nghiêm các quy định về quản lý và sử dụng vắc-xin, bảo đảm an toàn, hiệu quả.

Một nhiệm vụ khác là làm sạch, làm giàu và chuẩn hóa dữ liệu trên Hệ thống Quản lý thông tin tiêm chủng quốc gia. Việc có dữ liệu đầy đủ, chính xác sẽ giúp ngành Y tế xác định được trẻ nào đã tiêm, trẻ nào còn thiếu mũi và khu vực nào có tỷ lệ bao phủ thấp để chủ động triển khai các đợt tiêm bổ sung.

Các sở, ban, ngành tại địa phương cũng được yêu cầu phối hợp với ngành Y tế trong rà soát, thống kê và quản lý đối tượng, bảo đảm không để trẻ thuộc diện tiêm chủng bị bỏ sót.

Bên cạnh Chương trình Tiêm chủng mở rộng, hiện nhiều loại vắc-xin phòng các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm cho trẻ cũng được cung ứng qua hệ thống tiêm chủng dịch vụ, góp phần mở rộng thêm lựa chọn và khả năng tiếp cận của người dân. Thực tế, các hệ thống tiêm chủng dịch vụ như Long Châu đang cung cấp nhiều loại vắc-xin dành cho trẻ em và người lớn, qua đó bổ sung nguồn lực cho hoạt động phòng bệnh trong cộng đồng.

Trong bối cảnh một số địa phương còn chậm tiến độ tiêm chủng, việc đa dạng hóa điểm tiêm, bảo đảm nguồn cung, tăng khả năng tiếp cận và chủ động nhắc lịch có thể góp phần giúp người dân hoàn thành lịch tiêm đúng thời điểm, từng bước thu hẹp khoảng trống miễn dịch và tăng sức đề kháng của cộng đồng trước các bệnh truyền nhiễm.