Từ góc độ dịch tễ, BS.CKI Bạch Thị Chính, Giám đốc Y khoa Hệ thống Tiêm chủng VNVC nhận định, bệnh tay chân miệng hiện nay đang có xu hướng thay đổi về biểu hiện lâm sàng, đặc biệt khi chủng EV71, tác nhân gây bệnh nặng, ngày càng chiếm ưu thế.

Bệnh tay chân miệng hiện nay đang có xu hướng thay đổi về biểu hiện lâm sàng, đặc biệt khi chủng EV71, tác nhân gây bệnh nặng, ngày càng chiếm ưu thế.

Theo bác sỹ, trẻ mắc biến chứng thần kinh do chủng EV71 có thể không xuất hiện các dấu hiệu điển hình như phát ban hoặc chỉ có biểu hiện rất mờ nhạt. Điều này khiến bệnh trở nên khó nhận biết hơn, làm gia tăng nguy cơ phát hiện muộn và điều trị chậm trễ.

Thực tế lâm sàng cho thấy nhiều trường hợp bệnh nhi nhập viện trong tình trạng đã có nguy cơ biến chứng. Tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, một bé gái 2 tuổi được đưa đến viện với biểu hiện sốt cao, quấy khóc và giật mình khi ngủ.

Trước đó hai ngày, trẻ sốt tới 40°C nhưng chưa xuất hiện phát ban ở tay chân nên gia đình nghĩ là viêm họng và tự dùng thuốc hạ sốt tại nhà nhưng không hiệu quả.

Khi nhập viện, trẻ vẫn sốt 38,5°C, họng có các vết loét nhỏ đường kính 2-3 mm, tay chân chưa nổi ban. Trẻ mệt, quấy khóc nhiều và được chẩn đoán tay chân miệng độ 2A, phải nhập viện theo dõi nguy cơ biến chứng thần kinh.

Tương tự, tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, một bé trai 13 tháng tuổi nhập viện với biểu hiện sốt trên 39°C, nổi nhiều nốt ban, quấy khóc và ăn uống kém. Kết quả xét nghiệm xác định trẻ dương tính với virus EV71, được chẩn đoán tay chân miệng độ 2A và cần theo dõi sát biến chứng thần kinh.

Một trường hợp khác là bé trai 18 tháng tuổi sốt cao liên tục trong hai ngày, kèm nôn trong cơn sốt, ăn uống kém, không ho, không chảy mũi. Trẻ xuất hiện các nốt đỏ rải rác ở tay, chân, bụng và mông, họng đỏ với một số nốt loét trong họng, được chẩn đoán theo dõi tay chân miệng và nguy cơ biến chứng thần kinh.

Các bác sỹ nhận định điểm chung của các ca bệnh này không nằm ở biểu hiện rầm rộ mà chính là sự “không điển hình” ở giai đoạn đầu, khiến phụ huynh dễ chủ quan và trì hoãn việc đưa trẻ đi khám.

Theo TS.Trần Đức Hậu, Trưởng khoa Nhi, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, phần lớn trẻ mắc tay chân miệng có thể hồi phục sau 7-10 ngày nếu được chăm sóc đúng cách. Tuy nhiên, ở trẻ nhỏ khi hệ miễn dịch chưa hoàn thiện, virus có thể nhanh chóng xâm nhập và tấn công hệ thần kinh trung ương, khiến bệnh chuyển từ nhẹ sang nặng chỉ trong thời gian ngắn.

“Nguy hiểm nhất là khi virus bắt đầu ảnh hưởng đến não. Khi đó, diễn tiến bệnh có thể rất nhanh và khó kiểm soát nếu không được phát hiện kịp thời”, bác sỹ Hậu nhấn mạnh, đồng thời khuyến cáo phụ huynh cần đặc biệt lưu ý các dấu hiệu cảnh báo sớm.

Dấu hiệu đầu tiên là sốt cao liên tục trên 39°C và không đáp ứng với thuốc hạ sốt thông thường. Nếu tình trạng sốt kéo dài trên 48 giờ hoặc không thuyên giảm, nguy cơ biến chứng như viêm não, viêm màng não hoặc viêm cơ tim là rất cao.

Dấu hiệu thứ hai là hiện tượng giật mình, chới với bất thường, biểu hiện bằng các cơn co cơ ngắn xuất hiện đột ngột ở tay chân. Nếu trẻ giật mình nhiều hơn 2 lần trong vòng 30 phút khi đang nằm yên hoặc vừa bắt đầu ngủ, đây là dấu hiệu cảnh báo sớm. Theo các chuyên gia, hiện tượng này xảy ra do virus kích thích trực tiếp các nơron vận động và trung tâm điều khiển tại não. Tần suất giật mình càng nhiều, mức độ tổn thương thần kinh càng nghiêm trọng.

Nhóm dấu hiệu tiếp theo là rối loạn tri giác như lừ đừ, ngủ gà, quấy khóc vô cớ hoặc run rẩy tay chân, đi loạng choạng. Đây là biểu hiện của việc hệ thần kinh trung ương bị ảnh hưởng, làm suy giảm khả năng phối hợp vận động và điều chỉnh hành vi.

Một dấu hiệu quan trọng khác là nôn ói thường xuyên. Khác với nôn do tiêu hóa, nôn trong trường hợp này thường xảy ra đột ngột, không báo trước, liên quan đến tình trạng tăng áp lực nội sọ do viêm não hoặc viêm màng não. Ngoài ra, khi bệnh diễn tiến nặng hơn, trẻ có thể xuất hiện các dấu hiệu suy hô hấp hoặc rối loạn tuần hoàn như thở nhanh, tím tái, mạch nhanh, chân tay lạnh hoặc da nổi vân tím.

Trong bối cảnh bệnh tay chân miệng chưa có thuốc điều trị đặc hiệu và nguy cơ biến chứng nặng luôn hiện hữu, việc phòng ngừa đóng vai trò then chốt. Việc Bộ Y tế cấp phép vắc-xin phòng tay chân miệng do virus EV71 được xem là bước tiến quan trọng trong chiến lược y tế dự phòng, mở ra khả năng bảo vệ chủ động cho trẻ nhỏ.

Vắc-xin được chỉ định cho trẻ từ 2 tháng đến dưới 6 tuổi, đã được chứng minh an toàn, hiệu quả bảo vệ gần 97% và duy trì miễn dịch bền vững. Đây là giải pháp trực tiếp nhằm phòng ngừa chủng EV71, tác nhân chính gây ra các biến chứng nguy hiểm như viêm não, viêm màng não và suy hô hấp.

Theo BS.CKI Bạch Thị Chính, với mạng lưới gần 260 trung tâm tiêm chủng trên toàn quốc, cùng năng lực phục vụ hàng chục triệu lượt khách hàng mỗi năm và kinh nghiệm hợp tác với các đối tác vắc-xin hàng đầu thế giới, VNVC đã chủ động chuẩn bị các điều kiện cần thiết để sớm đưa vắc-xin vào sử dụng ngay sau khi được Bộ Y tế phê duyệt.

Các chuyên gia cho biết, bệnh tay chân miệng được chia thành 4 mức độ với diễn tiến có thể chuyển nhanh từ nhẹ sang nguy kịch. Ở mức độ nhẹ, trẻ chỉ có loét miệng và phát ban, vẫn sinh hoạt bình thường. Tuy nhiên, từ độ 2 trở lên, bệnh đã xuất hiện biến chứng thần kinh với các dấu hiệu như giật mình, quấy khóc, sốt cao kéo dài.

Ở độ 3, trẻ có biểu hiện rối loạn thần kinh thực vật như mạch nhanh, thở nhanh, vã mồ hôi, da nổi vân tím. Mức độ nặng nhất là độ 4, khi trẻ rơi vào tình trạng nguy kịch với sốc, phù phổi cấp, suy tim và có thể tử vong nhanh nếu không được cấp cứu kịp thời.

Các bác sỹ nhấn mạnh, việc nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường và đưa trẻ đến cơ sở y tế kịp thời là yếu tố quyết định giúp giảm thiểu biến chứng và bảo vệ an toàn tính mạng cho trẻ.