Trong bối cảnh số ca mắc tiếp tục ở mức cao, kiểm soát muỗi truyền bệnh kết hợp chủ động phòng ngừa bằng vắc-xin đang trở thành giải pháp quan trọng để giảm nguy cơ mắc bệnh và biến chứng nặng.

Sốt xuất huyết Dengue tiếp tục là một trong những bệnh truyền nhiễm đáng lo ngại tại TP.HCM. Đến hết tuần đầu tháng 9/2026, thành phố đã ghi nhận hơn 31.000 trường hợp mắc. Đáng chú ý, trong 5 tuần gần nhất, từ ngày 3/8 đến 6/9, mỗi tuần đều có hơn 1.000 ca mắc mới và số bệnh nhân được dự báo có thể tiếp tục tăng, duy trì ở mức cao đến cuối năm.

Sốt xuất huyết Dengue tiếp tục là một trong những bệnh truyền nhiễm đáng lo ngại tại TP.HCM.

Riêng tuần 36, từ ngày 31/8 đến 6/9, TP.HCM ghi nhận 1.338 trường hợp mắc sốt xuất huyết. Thời tiết ẩm ướt, nắng mưa xen kẽ tạo điều kiện thuận lợi cho muỗi vằn truyền bệnh sinh sôi, trong lúc đặc điểm của một đô thị đông dân cùng tác động của biến đổi khí hậu khiến nguy cơ lây truyền càng khó kiểm soát.

Ths.Lê Hồng Nga, Phó Giám đốc Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP.HCM cho biết, sốt xuất huyết Dengue đã trở thành bệnh lưu hành quanh năm tại thành phố. Số người mắc trong 8 tháng đầu năm nay cao hơn cùng kỳ năm trước, cho thấy nguy cơ của căn bệnh này không còn giới hạn trong một khoảng thời gian nhất định của mùa mưa.

Một trong những "điểm mù" khiến dịch bệnh khó kiểm soát xuất phát từ chính môi trường sinh hoạt hằng ngày. Muỗi vằn Aedes aegypti - trung gian truyền bệnh sốt xuất huyết - không chỉ xuất hiện tại những khu vực ẩm thấp, ô nhiễm như nhiều người vẫn nghĩ. Loài muỗi này thường đẻ trứng tại các dụng cụ chứa nước sạch trong và xung quanh nhà. Chỉ cần những vật dụng có khả năng đọng nước không được kiểm tra, loại bỏ thường xuyên, muỗi đã có điều kiện sinh sản và làm tăng nguy cơ truyền bệnh.

Bởi vậy, sống trong căn hộ cao tầng hay nhà phố khang trang cũng không đồng nghĩa với việc được bảo vệ khỏi sốt xuất huyết. Một ca bệnh xuất hiện trong gia đình hoặc cộng đồng có thể trở thành nguồn lây để muỗi truyền virus sang những người khác, làm phát sinh ổ dịch hoặc chùm ca bệnh nếu không được phát hiện và xử lý kịp thời.

Điều đáng lo ngại của sốt xuất huyết không chỉ nằm ở số ca mắc lớn mà còn ở khả năng diễn biến nặng khó dự báo. BSCK II Nguyễn Trần Nam, Phó Giám đốc Bệnh viện Nhi đồng Thành phố cảnh báo, nguy cơ lây nhiễm không chỉ hiện hữu trong gia đình mà còn ở khu phố, trường học và nhiều môi trường sinh hoạt khác.

Giai đoạn đầu, người mắc sốt xuất huyết có thể có những biểu hiện khiến gia đình nhầm với cảm sốt thông thường. Sự chủ quan hoặc nhận biết bệnh muộn có thể khiến người bệnh bỏ lỡ thời điểm cần được theo dõi sát, trong lúc tình trạng sức khỏe có khả năng chuyển biến phức tạp.

Đặc biệt, sốt xuất huyết hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu. Với những trường hợp nặng, công tác điều trị có thể phải huy động hàng loạt kỹ thuật hồi sức chuyên sâu như truyền dịch cao phân tử, truyền máu, lọc máu, thở máy, thậm chí ECMO. Có bệnh nhân phải trải qua quá trình điều trị kéo dài hàng tháng.

Nguy cơ càng đáng lưu ý ở trẻ nhũ nhi, trẻ béo phì, những trường hợp dễ rơi vào sốc, tổn thương đa cơ quan hoặc trẻ mắc các bệnh nền mạn tính về tim mạch, thận, phổi và thần kinh. BSCK II Nguyễn Trần Nam cho biết, sốt xuất huyết ở những nhóm này có thể diễn biến rất khó lường, gây nhiều thách thức cho công tác điều trị.

Những ca bệnh nặng không chỉ đẩy người bệnh vào tình trạng nguy hiểm mà còn tạo áp lực lớn đối với gia đình và hệ thống y tế. Quá trình hồi sức kéo dài, phải sử dụng nhiều kỹ thuật chuyên sâu cũng có thể để lại sang chấn tâm lý đối với bệnh nhi và người thân.

Sự lưu hành quanh năm của sốt xuất huyết đặt ra yêu cầu thay đổi từ phòng chống dịch theo từng thời điểm sang chủ động xây dựng hàng rào bảo vệ thường xuyên. Kiểm soát véc-tơ truyền bệnh vẫn giữ vai trò nền tảng, bắt đầu từ những việc rất cụ thể trong mỗi gia đình như loại bỏ các vật dụng đọng nước, đậy kín dụng cụ chứa nước, diệt lăng quăng, bọ gậy và hạn chế nguy cơ bị muỗi đốt.

Tuy nhiên, đặc tính lây truyền của sốt xuất huyết cho thấy chỉ kiểm soát muỗi là chưa đủ để loại bỏ hoàn toàn nguy cơ mắc bệnh. Muỗi vằn có thể sinh sản ngay trong những lượng nước sạch rất nhỏ bị bỏ quên, trong lúc phạm vi sinh hoạt, học tập, làm việc và di chuyển của mỗi người ngày càng rộng. Phòng bệnh vì vậy cần được thực hiện đồng thời bằng nhiều biện pháp, trong đó vắc-xin bổ sung thêm một công cụ phòng ngừa chủ động bên cạnh kiểm soát véc-tơ truyền bệnh.

Việc đã có vắc-xin phòng sốt xuất huyết tạo thêm lựa chọn để người dân chủ động bảo vệ sức khỏe trước một bệnh truyền nhiễm có khả năng diễn biến nặng và chưa có thuốc điều trị đặc hiệu. Tiêm chủng không thay thế các biện pháp diệt muỗi, diệt lăng quăng và phòng muỗi đốt, mà cần được đặt trong chiến lược phòng bệnh tổng thể nhằm tạo "lá chắn kép" trước sốt xuất huyết.

Người dân có nhu cầu tiêm vắc-xin cần đến cơ sở tiêm chủng, trao đổi với bác sỹ để được tư vấn về độ tuổi, tình trạng sức khỏe, lịch tiêm và các yếu tố liên quan trước tiêm. Việc chủ động phòng bệnh càng có ý nghĩa trong bối cảnh sốt xuất huyết đã lưu hành quanh năm, số ca mắc vẫn ở mức cao và bất kỳ người nào cũng có thể đối mặt với nguy cơ nhiễm bệnh trong quá trình sinh hoạt hằng ngày.

Nói thêm về vắc-xin, theo đại diện Hệ thống tiêm chủng Long Châu, Việt Nam lưu hành vắc-xin sốt xuất huyết Qdenga. Vắc-xin tiêm cho trẻ em từ 4 tuổi trở lên và người lớn, kể cả người đã từng mắc bệnh, giúp phòng ngừa cả 4 type virus Dengue.

Lịch tiêm gồm 2 mũi, cách nhau 3 tháng. Hiệu quả bảo vệ đạt hơn 80%, giảm nguy cơ nhập viện do sốt xuất huyết tới hơn 90% khi tiêm đủ phác đồ.

Chuyên gia cho rằng ý nghĩa lớn nhất của vắc-xin không chỉ nằm ở việc giảm nguy cơ mắc bệnh mà còn giúp hạn chế các ca diễn tiến nặng, giảm áp lực cho hệ thống y tế trong mùa dịch và góp phần bảo vệ nhóm nguy cơ cao như trẻ em.

Tuy nhiên, vắc-xin không dành cho người quá mẫn với bất kỳ thành phần nào của vắc-xin, phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú. Với người suy giảm miễn dịch, người nhiễm HIV, vui lòng tham khảo ý kiến nhân viên y tế để được hướng dẫn phù hợp với từng trường hợp cụ thể.

Đặc biệt, khi có biểu hiện sốt cao đột ngột, người dân cần được khám và theo dõi phù hợp, không tự ý sử dụng thuốc hoặc chủ quan khi vừa hết sốt. Các dấu hiệu như đau bụng nhiều, nôn liên tục, chảy máu bất thường, mệt lả, li bì, bứt rứt, khó thở hoặc tình trạng sức khỏe xấu đi cần được đánh giá tại cơ sở y tế.

Cùng với tiêm chủng, các gia đình vẫn cần duy trì thường xuyên việc kiểm tra những vị trí có khả năng đọng nước, loại bỏ ổ sinh sản của muỗi, sử dụng các biện pháp phòng muỗi đốt và theo dõi chặt chẽ sức khỏe nếu xuất hiện sốt.

Người bệnh có biểu hiện bất thường cần được đưa đến cơ sở y tế để thăm khám, tránh tự điều trị hoặc chủ quan chờ bệnh tự khỏi, bởi diễn biến nặng của sốt xuất huyết có thể xuất hiện nhanh và đòi hỏi can thiệp y tế kịp thời.