Tái cấu trúc chính sách từ gốc thu nhập

Điểm đáng chú ý nhất của dự thảo không nằm ở từng khoản miễn, giảm cụ thể, mà ở xu hướng điều chỉnh chính sách theo hướng tác động trực tiếp đến cấu trúc thu nhập và cách doanh nghiệp thiết kế chế độ đãi ngộ.

Theo bà Vũ Thu Hà, Phó Tổng Giám đốc Dịch vụ Tư vấn Thuế, Deloitte Việt Nam, chính sách đang chuyển từ việc chỉ đánh thuế thu nhập sang việc ảnh hưởng đến cách hình thành thu nhập và chính sách nhân sự của doanh nghiệp.

Cụ thể, việc mở rộng các khoản không chịu thuế như tiền ăn giữa ca, bảo hiểm do doanh nghiệp chi trả, lợi ích về nhà ở hay thu nhập từ làm đêm, làm thêm giờ sẽ tạo dư địa để doanh nghiệp tái cơ cấu gói đãi ngộ. Qua đó, người lao động có thể gia tăng thu nhập thực nhận mà vẫn đảm bảo tuân thủ quy định.

Đặc biệt, quy định miễn thuế đối với thu nhập từ làm đêm, làm thêm giờ được đánh giá có tác động rõ rệt đối với các ngành có đặc thù vận hành theo ca kíp như sản xuất, logistics, dịch vụ. Đây là những lĩnh vực mà thu nhập ngoài giờ chiếm tỷ trọng lớn trong tổng thu nhập.

Chính sách này có thể hỗ trợ doanh nghiệp duy trì và thu hút lao động trong các ngành cần vận hành liên tục, kể cả trong lĩnh vực công nghệ.

Song song với đó, việc miễn thuế đối với trợ cấp thôi việc, mất việc cũng góp phần nâng cao mức hỗ trợ thực tế cho người lao động trong giai đoạn chuyển đổi việc làm, qua đó tăng hiệu quả của các chính sách an sinh.

Một điểm mới khác là việc bổ sung các khoản giảm trừ liên quan đến y tế, giáo dục và bảo hiểm dài hạn. Đây là bước tiến phù hợp trong bối cảnh chi phí cho các lĩnh vực này ngày càng gia tăng.

Việc bổ sung các khoản giảm trừ này phản ánh rõ hơn thực tế chi tiêu của người dân, thay vì chỉ dựa trên thu nhập danh nghĩa.

Tuy nhiên, chuyên gia đến từ Deloitte Việt Nam cũng lưu ý rằng hệ thống y tế và giáo dục tại Việt Nam có sự chênh lệch lớn giữa khu vực công lập và tư thục. Do đó, mức giảm trừ hiện nay có thể chưa bao quát đầy đủ chi phí thực tế của người dân, đặc biệt ở khu vực đô thị. Theo đó, cần thiết phải có cơ chế rà soát, điều chỉnh định kỳ để đảm bảo chính sách theo kịp biến động chi phí sinh hoạt.

Tiệm cận thông lệ quốc tế

Dưới góc độ tư vấn quốc tế, bà Vũ Thu Hà đánh giá các điều chỉnh trong dự thảo cho thấy Việt Nam đang từng bước tiệm cận với thông lệ quốc tế trong chính sách thuế thu nhập cá nhân.

Xu hướng phổ biến tại nhiều quốc gia hiện nay là đánh giá tổng thể thu nhập và chi phí sinh hoạt của người nộp thuế, thay vì chỉ dựa trên thu nhập danh nghĩa. Việc mở rộng các khoản giảm trừ và miễn thuế trong dự thảo lần này đi theo hướng đó.

Bên cạnh đó, việc lồng ghép yếu tố an sinh và chính sách thu hút nhân lực chất lượng cao vào hệ thống thuế cũng phản ánh vai trò ngày càng rõ của thuế thu nhập cá nhân như một công cụ điều tiết thị trường lao động.

Ảnh minh họa.

“Ưu đãi thuế đối với nhân lực công nghệ cao không chỉ là chính sách thuế, mà còn góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong các lĩnh vực chiến lược như công nghệ, bán dẫn hay R&D”, bà Hà nhấn mạnh.

Tuy nhiên, mức độ tiệm cận quốc tế không chỉ nằm ở nội dung chính sách mà còn ở khâu thực thi. Việc đơn giản hóa thủ tục, tăng cường số hóa và tạo thuận lợi cho người nộp thuế sẽ quyết định hiệu quả thực tế của chính sách.

Trước những thay đổi này, các chuyên gia thuế khuyến nghị doanh nghiệp cần tiếp cận theo hướng chủ động, thay vì chỉ cập nhật kỹ thuật. Đây là cơ hội để doanh nghiệp rà soát và tái thiết kế tổng thể chính sách thu nhập và quản trị nhân sự.

Cụ thể, doanh nghiệp cần đánh giá lại cấu trúc chi trả giữa lương, phụ cấp và phúc lợi để vừa phù hợp quy định mới, vừa nâng cao sức cạnh tranh của gói đãi ngộ, đặc biệt với các nhóm lao động đặc thù.

Bên cạnh đó, việc nâng cấp hệ thống quản lý tiền lương và quy trình khấu trừ thuế là cần thiết, nhưng quan trọng hơn là đảm bảo sự nhất quán giữa chính sách nhân sự, dữ liệu tiền lương và kê khai thuế nhằm giảm thiểu rủi ro tuân thủ.

Đối với người lao động, việc chủ động nắm bắt các quy định về miễn thuế, giảm trừ và chuẩn bị đầy đủ hồ sơ sẽ giúp tối ưu nghĩa vụ thuế, đồng thời hạn chế phát sinh vướng mắc trong quá trình quyết toán.

Nhìn tổng thể, dự thảo Nghị định không chỉ là một bước điều chỉnh chính sách thuế, mà còn phản ánh sự chuyển dịch tư duy quản lý - từ thu thuế đơn thuần sang điều tiết thu nhập, hỗ trợ an sinh và thúc đẩy thị trường lao động phát triển bền vững.