Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Đức Ấn - Ảnh: Đức Thanh.

Làm rõ kịch bản vốn cho tăng trưởng 2027

Thảo luận tại hội trường về kinh tế, xã hội trong chiều 30 và 31/10, nhiều đại biểu Quốc hội đề cập vấn đề vốn cho nền kinh tế, trong đó có nỗi lo Nhà nước và doanh nghiệp đang cùng tìm vốn dài hạn từ một nguồn tiết kiệm ngắn hạn.

Theo đại biểu Phạm Ngọc Lâm (Gia Lai) trong các năm 2023, 2024 và 2025, tín dụng tăng nhanh hơn GDP gấp hơn 2 lần; năm 2026 là khoảng 1,5 đến 1,7 lần. Với những số liệu này, ông Lâm cho rằng không thể kết luận hiệu quả tín dụng tăng lên hay giảm đi do hai chỉ tiêu này không cùng thước đo. Đồng thời, tăng trưởng năm nay còn từ tín dụng và đầu tư của các năm trước do có độ trễ.

Điều cần làm rõ, theo đại biểu là mức độ phụ thuộc vào mở rộng tăng trưởng tín dụng để hỗ trợ tăng trưởng. Tỷ lệ tín dụng so với GDP tăng qua các năm: năm 2022 là 124%, năm 2025 là 145% và năm 2026 khoảng 155%. Năm 2026 và 2027 đều đặt mục tiêu tăng trưởng GDP trên 10%. Tỷ lệ tín dụng trên GDP năm 2027 có thể vào khoảng 160 đến 165%. Đây là phép tính kịch bản, cũng không phải là chỉ tiêu điều hành, nhưng là con số cần được lưu tâm, ông Lâm phân tích.

Nhấn mạnh những rủi ro từ gia tăng tỷ lệ tín dụng trên GDP đã được các tổ chức quốc tế như Ngân hàng Thế giới (WB), Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) lưu ý, ông Lâm cho rằng tỷ lệ cao chưa hẳn đồng nghĩa với nguy cơ, nhưng sự tích tụ rủi ro khi tăng trưởng tín dụng vượt khả năng hấp thụ vốn, hiệu quả nguồn vốn dài hạn chưa đáp ứng nhu cầu và chất lượng tài sản ngân hàng có thể suy giảm. Nếu vốn mở rộng liên tục mà năng suất, dòng tiền, khả năng trả nợ không tăng tương ứng thì rủi ro có thể lan từ bất động sản, trái phiếu doanh nghiệp sang hệ thống ngân hàng và nền kinh tế, nguy cơ tạo ra bong bóng tài sản và nợ xấu tiềm ẩn.

Từ phân tích trên, ông Lâm đề nghị Chính phủ làm rõ kịch bản vốn cho tăng trưởng 2027: mức tăng tín dụng dự kiến, vốn huy động thực chất từ thị trường cổ phiếu, trái phiếu và các kênh khác, trên cơ sở đó tính toán tỷ lệ tín dụng trên GDP tương ứng để đạt mục tiêu tăng trưởng trên 10%.

Cùng với đó là sử dụng chỉ số khoảng cách tín dụng so với xu hướng dài hạn làm công cụ tham chiếu để điều hành; tăng cường giám sát các chỉ báo rủi ro mà Ủy ban Basel III đã khuyến nghị; chủ động thực thi các biện pháp phòng vệ, có kịch bản ứng phó với các cú sốc về lãi suất, tỷ giá và thị trường bất động sản; tăng cường dự trữ ngoại hối. Các ngân hàng thương mại cũng cần chủ động nâng cao tỷ lệ an toàn vốn theo chuẩn Basel II và Basel III một cách thực chất.

Đại biểu Phạm Ngọc Lâm tham gia thảo luận - Ảnh: QH.

Đề nghị tiếp theo của đại biểu Lâm là minh bạch hóa thị trường trái phiếu doanh nghiệp, lượng hóa nguồn vốn trung và dài hạn huy động được cho sản xuất kinh doanh và phát triển hạ tầng.

Ngân hàng Nhà nước vẫn theo đuổi mục tiêu đảm bảo ổn định kinh tế vĩ mô

Báo cáo giải trình sau đó, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Đức Ấn đề cập một số vấn đề mà các đại biểu, các chuyên gia kinh tế cũng như đại diện World Bank, IMF qua làm việc với Ngân hàng Nhà nước tỏ ra quan ngại, như liên quan đến dư nợ/GDP, tiền gửi chủ yếu ngắn hạn cho vay trung, dài hạn nhiều,  vấn đề thanh khoản...

Tuy nhiên, theo Thống đốc, Việt Nam có những nét rất riêng. Ví dụ, tiền gửi ngắn hạn chiếm đến 80% trong tổng tiền gửi, nhưng trên thực tế lại quay vòng rất dài hạn, “như vậy cũng là mang tính ổn định”.

Bên cạnh đó, các ngân hàng thương mại huy động vốn ngắn hạn thì lãi suất thấp hơn và lãi suất cho vay sẽ giảm hơn, theo Thống đốc.

Cơ bản người dân vẫn tin vào hệ thống ngân hàng và gửi tiền vào ngân hàng. Sau này khi phát triển thị trường vốn có sức hấp dẫn hơn và đảm bảo tính an toàn thì chắc chắn độ cân bằng cũng sẽ khác đi, Thống đốc lý giải. Ông khẳng định, cho đến thời điểm này, trong điều hành chính sách tiền tệ thì Ngân hàng Nhà nước vẫn theo đuổi mục tiêu đảm bảo ổn định kinh tế vĩ mô và kiềm chế lạm phát, kiểm soát tỷ giá, đóng góp vào hỗ trợ tăng trưởng.

Đối với lĩnh vực cho vay tín dụng, Thống đốc cho biết vẫn kiểm soát được lãi suất, lãi suất huy động tăng cao hơn so với lãi suất cho vay. Lãi suất huy động tăng hơn 1,42% nhưng lãi suất cho vay chỉ tăng 0,99%, chênh lệch lãi suất huy động và lãi suất cho vay đang hẹp, Thống đốc nhận định.

Đặc biệt, theo Thống đốc, tín dụng bất động sản cũng được kiểm soát để đảm bảo tăng trưởng, đang ở mức rất thấp (9,84%,), thấp hơn so với tăng trưởng chung của nền kinh tế. Trong hơn 20,879 triệu tỷ thì có đến 77,44% là dành cho sản xuất và kinh doanh, trong đó dành trên hơn 4 triệu tỷ cho doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Thống đốc cũng cho hay, vừa qua  Ngân hàng Nhà nước đã làm việc với Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa để tìm giải pháp giảm lãi suất, tăng khả năng tiếp cận vốn, đặc biệt là cho vay dựa trên dòng tiền thực tế của doanh nghiệp như các đại biểu đã nêu.