Bộ Y tế triển khai khám sức khỏe miễn phí toàn dân từ năm 2026

Thực hiện các Nghị quyết, Chỉ thị của Bộ Chính trị và Thủ tướng Chính phủ về tổ chức khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí cho người dân ít nhất 1 lần mỗi năm, ngày 12/5, Bộ Y tế đã ban hành văn bản gửi các bệnh viện, Sở Y tế và các đơn vị liên quan hướng dẫn chuyên môn khám sức khỏe định kỳ cho người dân.

Theo Bộ Y tế, việc triển khai nhằm bảo đảm thực hiện đồng bộ, hiệu quả công tác khám sức khỏe định kỳ miễn phí trên phạm vi toàn quốc, hướng tới mục tiêu từ năm 2026 mỗi người dân được khám sức khỏe ít nhất 1 lần/năm và được lập sổ sức khỏe điện tử để quản lý sức khỏe theo vòng đời.

Bộ Y tế đã ban hành văn bản gửi các bệnh viện, Sở Y tế và các đơn vị liên quan hướng dẫn chuyên môn khám sức khỏe định kỳ cho người dân.

Bộ Y tế yêu cầu các đơn vị tổ chức khám sức khỏe định kỳ theo đúng quy trình và hướng dẫn chuyên môn đối với từng nhóm đối tượng.

Cụ thể, trẻ em dưới 6 tuổi thực hiện khám theo mẫu số 02 ban hành kèm Quyết định số 1284/QĐ-BYT ngày 7/5/2026 của Bộ trưởng Bộ Y tế về hướng dẫn nội dung chuyên môn khám sức khỏe định kỳ cho trẻ em dưới 6 tuổi.

Đối với người từ đủ 6 tuổi đến dưới 18 tuổi, việc khám sức khỏe được thực hiện đầy đủ theo mẫu số 03 ban hành kèm Thông tư số 32/2023/TT-BYT ngày 31/12/2023 của Bộ trưởng Bộ Y tế quy định chi tiết một số điều của Luật Khám bệnh, chữa bệnh.

Các xét nghiệm cận lâm sàng sẽ được thực hiện theo chỉ định của bác sĩ hoặc theo nhu cầu tự nguyện chi trả của người dân, cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, đồng thời căn cứ điều kiện hỗ trợ thực tế của từng địa phương, đơn vị.

Với người từ đủ 18 tuổi trở lên, khám sức khỏe định kỳ tiếp tục thực hiện theo mẫu số 03 ban hành kèm Thông tư số 32/2023/TT-BYT. Các danh mục xét nghiệm cơ bản gồm công thức máu như số lượng hồng cầu, bạch cầu, tiểu cầu; sinh hóa máu gồm đường máu, urê, creatinin, ASAT, ALAT; xét nghiệm nước tiểu kiểm tra đường và protein; chẩn đoán hình ảnh bằng X quang tim phổi thẳng.

Những xét nghiệm chuyên sâu khác sẽ được thực hiện theo khả năng hỗ trợ chi trả của địa phương hoặc theo nhu cầu tự nguyện của người dân và các cơ quan, đơn vị.

Bộ Y tế lưu ý, trường hợp khám lâm sàng, cận lâm sàng hoặc chẩn đoán hình ảnh phát hiện dấu hiệu nghi ngờ mắc bệnh lao, u phổi hoặc các bệnh lý khác, người hành nghề phải chỉ định thực hiện thêm các xét nghiệm chuyên khoa để làm căn cứ chẩn đoán, điều trị hoặc chuyển người bệnh tới cơ sở khám chữa bệnh phù hợp nhằm can thiệp sớm.

Những trường hợp có dấu hiệu bất thường cũng cần được chuyển tuyến phù hợp để tiếp tục chẩn đoán và điều trị kịp thời.

Đối với các nhóm đối tượng đặc thù như cán bộ, học sinh, người lao động thuộc các ngành nghề đặc thù, Bộ Y tế yêu cầu thực hiện theo quy định chuyên ngành hiện hành.

Cụ thể, cán bộ thực hiện khám sức khỏe theo Quyết định số 1266/QĐ-BYT ngày 21/3/2020 của Bộ trưởng Bộ Y tế về tiêu chuẩn phân loại sức khỏe cán bộ và mẫu phiếu khám sức khỏe cán bộ.

Các đối tượng thuộc phạm vi quản lý của Bộ Quốc phòng và Bộ Công an thực hiện theo quy định riêng của hai bộ. Học sinh trong trường học thực hiện theo Thông tư liên tịch số 13/2016/TTLT-BYT-BGDĐT ngày 12/5/2016 quy định về công tác y tế trường học.

Người hành nghề lái xe ô tô thực hiện theo Thông tư số 36/2024/TT-BYT ngày 16/11/2024 quy định về tiêu chuẩn sức khỏe và khám sức khỏe đối với người lái xe, người điều khiển xe máy chuyên dùng.

Nhân viên hàng không thực hiện theo Thông tư liên tịch số 18/2012/TTLT-BYT-BGTVT ngày 5/11/2012 quy định tiêu chuẩn sức khỏe của nhân viên hàng không và điều kiện đối với cơ sở y tế thực hiện khám sức khỏe cho nhóm đối tượng này.

Người điều khiển phương tiện giao thông đường sắt thực hiện theo Thông tư số 42/2025/TT-BYT ngày 14/11/2025 về tiêu chuẩn sức khỏe của người điều khiển phương tiện giao thông đường sắt.

Đối với thuyền viên, việc khám sức khỏe thực hiện theo Thông tư số 22/2017/TT-BYT ngày 12/5/2017 quy định tiêu chuẩn sức khỏe của thuyền viên làm việc trên tàu biển Việt Nam và công bố cơ sở khám sức khỏe cho thuyền viên.

Bộ Y tế yêu cầu các địa phương, đơn vị phân nhóm đối tượng ưu tiên, bố trí lịch khám phù hợp nhằm tránh quá tải và tạo thuận lợi cho người dân. Nội dung khám cần phù hợp với từng nhóm đối tượng để đánh giá, phân loại sức khỏe, phát hiện sớm nguy cơ bệnh tật, đồng thời tư vấn phòng bệnh, điều trị hoặc chuyển tuyến theo quy định.

Theo Bộ Y tế, việc khám sàng lọc và kiểm tra sức khỏe định kỳ miễn phí cho người dân có ý nghĩa quan trọng trong phát hiện sớm và điều trị kịp thời bệnh tật, giúp giảm chi phí điều trị ở giai đoạn muộn, đồng thời bảo đảm mọi người dân, đặc biệt là các nhóm ưu tiên, được chăm sóc sức khỏe liên tục và toàn diện.

Khơi thông thể chế để Nam dược phát huy giá trị

Sở hữu nguồn dược liệu phong phú và kho tàng y học cổ truyền lâu đời, Việt Nam đứng trước cơ hội lớn phát triển Nam dược thành ngành kinh tế giá trị cao. Tuy nhiên, nhiều rào cản về cơ chế, tiêu chuẩn và quản lý vẫn đang cản trở lĩnh vực này bứt phá.

Việt Nam được đánh giá là một trong những quốc gia có nguồn tài nguyên dược liệu phong phú bậc nhất khu vực với khoảng 5.000 loài cây thuốc cùng kho tàng y học cổ truyền được hình thành, lưu truyền qua nhiều thế hệ.

Trong bối cảnh nhu cầu sử dụng các sản phẩm chăm sóc sức khỏe có nguồn gốc tự nhiên ngày càng gia tăng trên thế giới, Nam dược đang đứng trước cơ hội lớn để phát triển thành ngành kinh tế giá trị cao, gắn với y tế, công nghiệp dược liệu và du lịch chăm sóc sức khỏe.

Định hướng phát triển y học cổ truyền, dược liệu và kết hợp y học cổ truyền với y học hiện đại cũng nhiều lần được Đảng, Nhà nước xác định là nhiệm vụ quan trọng trong chiến lược chăm sóc sức khỏe nhân dân và phát triển nguồn dược liệu trong nước. Tuy nhiên, tiềm năng lớn chưa đồng nghĩa với khả năng chuyển hóa thành sức mạnh kinh tế thực sự.

Thực tế cho thấy lĩnh vực Nam dược hiện vẫn đối mặt với nhiều khó khăn về cơ chế quản lý, tiêu chuẩn đánh giá và điều kiện sản xuất. Nếu những điểm nghẽn thể chế không sớm được tháo gỡ, nguồn tài nguyên dược liệu cùng tri thức y học cổ truyền của Việt Nam sẽ khó phát huy đầy đủ giá trị trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gia tăng.

Một trong những vướng mắc lớn nhất hiện nay nằm ở cơ chế phân loại sản phẩm có nguồn gốc từ dược liệu truyền thống.

Với nhiều nguyên liệu quen thuộc như gừng, nghệ, tỏi, nếu đăng ký dưới dạng thực phẩm bảo vệ sức khỏe thì không được phép công bố công dụng điều trị. Ngược lại, nếu phát triển theo hướng thuốc chữa bệnh, sản phẩm lại phải đáp ứng quy trình nghiên cứu, thử nghiệm với yêu cầu rất cao về thời gian, kinh phí và hồ sơ chuyên môn.

Khoảng cách giữa hai nhóm quy định khiến nhiều sản phẩm Nam dược rơi vào tình trạng khó định vị pháp lý. Trong khi chưa đủ nguồn lực để phát triển theo quy trình thuốc hiện đại, nhiều sản phẩm cũng khó phát huy đầy đủ giá trị nếu chỉ được xếp vào nhóm hỗ trợ sức khỏe.

Không chỉ vướng ở khâu phân loại, bài toán chuẩn hóa dược liệu cũng đang đặt ra nhiều thách thức. Khác với thuốc hóa dược có thành phần ổn định, dược liệu là “vật sống”, chịu ảnh hưởng lớn từ khí hậu, thổ nhưỡng, vùng trồng và mùa vụ.

Cùng một loại cây thuốc nhưng hàm lượng hoạt chất có thể khác nhau tùy điều kiện canh tác và phương pháp chế biến. Điều này khiến việc áp dụng cơ học các tiêu chuẩn đánh giá của thuốc hiện đại vào Nam dược gặp nhiều khó khăn trong thực tiễn.

Chính vì vậy, việc xây dựng hệ thống tiêu chuẩn phù hợp hơn với đặc tính của dược liệu và bài thuốc y học cổ truyền đang trở thành yêu cầu cần tiếp tục nghiên cứu, vừa bảo đảm chất lượng sản phẩm, vừa tạo điều kiện để Nam dược phát triển bài bản hơn.

Việc áp dụng tiêu chuẩn GMP nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm là xu hướng tất yếu. Tuy nhiên, chi phí đầu tư nhà xưởng, dây chuyền sản xuất và hệ thống quản lý chất lượng ở mức cao đang tạo áp lực lớn với nhiều cơ sở Nam dược truyền thống.

Chuẩn hóa Nam dược vì thế không đồng nghĩa với việc xóa bỏ hoàn toàn tính đặc thù của dược liệu tự nhiên hay buộc mọi cơ sở phải vận hành theo mô hình công nghiệp quy mô lớn. Điều quan trọng hơn là xây dựng được hệ thống kiểm soát chất lượng phù hợp, truy xuất được nguồn gốc dược liệu và bảo đảm tính an toàn, ổn định của sản phẩm.

Bên cạnh câu chuyện sản xuất, bài toán nhân lực trong lĩnh vực y học cổ truyền cũng cần được nhìn nhận phù hợp hơn.

Hiện nay, vẫn còn nhiều lương y có kinh nghiệm thực tiễn, lưu giữ các bài thuốc và phương pháp điều trị dân gian có giá trị nhưng gặp khó khăn trong việc đáp ứng đầy đủ yêu cầu về thủ tục, bằng cấp hoặc điều kiện hành nghề theo quy định hiện hành. Một vấn đề khác đang được quan tâm là cách thức đánh giá hiệu quả của Nam dược phù hợp hơn với đặc thù của y học cổ truyền.

Trên thực tế, nhiều dược liệu và bài thuốc Nam đã được sử dụng trong cộng đồng qua nhiều thế hệ, trong đó có giai đoạn phục vụ chăm sóc sức khỏe nhân dân và bộ đội trong điều kiện chiến tranh, thiếu thốn thuốc men. Nhiều cơ sở y học cổ truyền hiện cũng đang lưu giữ lượng lớn hồ sơ điều trị thực tế được tích lũy qua nhiều năm hoạt động.

Những dữ liệu từ thực tiễn sử dụng lâu dài này được xem là nguồn tham khảo quan trọng trong quá trình nghiên cứu, đánh giá và chuẩn hóa Nam dược. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng “bằng chứng thực tiễn” không thể thay thế nghiên cứu khoa học mà cần được xem là nguồn dữ liệu hỗ trợ quá trình sàng lọc, đánh giá và chuẩn hóa các sản phẩm có lịch sử sử dụng lâu dài trong cộng đồng.

Trong những năm gần đây, phát triển y học cổ truyền đã nhiều lần được Đảng, Nhà nước và ngành Y tế nhấn mạnh như một định hướng quan trọng gắn với bảo tồn bản sắc dân tộc và chăm sóc sức khỏe nhân dân.

Tại nhiều hội nghị về y học cổ truyền trong năm 2025, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên nhấn mạnh yêu cầu tiếp tục rà soát, hoàn thiện các quy định pháp luật nhằm tháo gỡ khó khăn cho lĩnh vực y học cổ truyền, tạo hành lang pháp lý phù hợp để các giá trị y học dân tộc được bảo tồn và phát huy hiệu quả trong thực tiễn.

Điều đáng chú ý là vấn đề đặt ra hiện nay không phải nới lỏng tiêu chuẩn quản lý mà là xây dựng cơ chế đánh giá phù hợp hơn với từng nhóm sản phẩm và đặc thù của y học cổ truyền.

Trên thực tế, ngay trong lĩnh vực y tế, cơ chế quản lý cũng đã được phân tầng theo đặc tính của từng nhóm sản phẩm khác nhau. Thuốc hóa dược, vắc-xin, thực phẩm bảo vệ sức khỏe, thiết bị y tế hay dược liệu đều có quy trình đánh giá riêng về mức độ rủi ro, hiệu quả và yêu cầu quản lý.

Vì vậy, vấn đề đặt ra với Nam dược không phải tạo ra “ngoại lệ” trong quản lý mà là tiếp tục hoàn thiện cơ chế đánh giá phù hợp hơn với đặc tính của dược liệu và bài thuốc y học cổ truyền trên cơ sở khoa học, dữ liệu thực tiễn và yêu cầu bảo đảm an toàn cho người sử dụng.

Nhìn rộng hơn, đây không còn đơn thuần là câu chuyện của riêng ngành Y tế mà liên quan trực tiếp tới chiến lược phát triển kinh tế dược liệu, an ninh y tế và giá trị tri thức y học dân tộc.

Từ những vấn đề đặt ra trong thực tiễn, yêu cầu tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý cho lĩnh vực Nam dược đang trở nên cần thiết hơn bao giờ hết.

Theo đó, đối với các sản phẩm có nguồn gốc từ dược liệu và thực phẩm truyền thống đã có lịch sử sử dụng lâu dài trong cộng đồng, việc nghiên cứu cơ chế đánh giá phù hợp hơn trên cơ sở kế thừa dữ liệu thực tiễn và dữ liệu an toàn cần tiếp tục được xem xét.

Cùng với đó, quá trình chuẩn hóa Nam dược cũng cần được nhìn nhận theo hướng hỗ trợ nâng cao chất lượng thay vì chỉ đặt trọng tâm vào quy mô đầu tư.

Đối với nhiều cơ sở nhỏ và vừa, đặc biệt là các cơ sở lưu giữ bài thuốc gia truyền, khó khăn lớn hiện nay không chỉ nằm ở công nghệ mà còn ở khả năng tiếp cận hệ thống kiểm nghiệm, vùng trồng đạt chuẩn và dây chuyền sản xuất phù hợp.

Thực tế, nhiều cơ sở Nam dược trong nước đã chủ động đầu tư vùng trồng, dây chuyền sản xuất và hệ thống kiểm soát chất lượng theo hướng hiện đại. Tuy nhiên, theo đại diện Công ty trách nhiệm hữu hạn Dược Vi Diệu Nam, thương hiệu Lão Nhà Quê, khó khăn hiện nay không chỉ nằm ở chi phí đầu tư mà còn ở việc tiếp cận cơ chế đánh giá và chuẩn hóa phù hợp với đặc thù của dược liệu truyền thống.

Theo các chuyên gia, việc hình thành các trung tâm kiểm nghiệm, nghiên cứu, sản xuất hoặc hỗ trợ kỹ thuật dùng chung có thể là hướng đi cần tiếp tục nghiên cứu nhằm giúp các cơ sở truyền thống từng bước chuẩn hóa sản phẩm nhưng vẫn giữ được nguồn tri thức bản địa.

Cùng với hoàn thiện cơ chế quản lý, việc nâng cao năng lực nghiên cứu, chuẩn hóa vùng trồng, kiểm soát chất lượng và minh bạch dữ liệu cũng là yêu cầu bắt buộc đối với các cơ sở sản xuất Nam dược trong quá trình phát triển.

Việc hoàn thiện thể chế cho Nam dược vì thế không chỉ nhằm tháo gỡ khó khăn cho lĩnh vực y học cổ truyền mà còn là yêu cầu quan trọng trong chiến lược phát triển nguồn dược liệu trong nước, nâng cao năng lực tự chủ y tế và phát huy giá trị tri thức y học dân tộc.

Nếu tháo gỡ được những điểm nghẽn về cơ chế, Nam dược hoàn toàn có thể trở thành một trong những lợi thế đặc sắc của Việt Nam trong phát triển kinh tế dược liệu và chăm sóc sức khỏe cộng đồng trong giai đoạn mới.

Tăng tốc quản lý bệnh không lây nhiễm, trọng tâm đột quỵ và tim mạch

Bộ Y tế thông qua Cục Quản lý Khám, chữa bệnh đã ký kết Bản ghi nhớ hợp tác với Boehringer Ingelheim về chương trình “Tăng cường quản lý bệnh không lây nhiễm tại Việt Nam giai đoạn 2026-2028”.

Theo nội dung hợp tác, trong giai đoạn 2026-2028, hai bên sẽ phối hợp triển khai 4 mục tiêu trọng tâm nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và điều trị các bệnh không lây nhiễm tại Việt Nam.

Trong đó, trọng tâm là chuẩn hóa các hướng dẫn quốc gia và quy trình lâm sàng nhằm tối ưu hóa điều trị các bệnh lý đột quỵ, tim mạch, thận, chuyển hóa và bệnh phổi mô kẽ. Chương trình dự kiến hỗ trợ nâng cao năng lực chuyên môn cho khoảng 2.000 bác sĩ trên toàn quốc.

Riêng với lĩnh vực đột quỵ, chương trình sẽ tập trung củng cố mạng lưới điều trị, nâng cấp hệ thống thông tin điện tử giúp người dân dễ dàng tiếp cận cơ sở y tế gần nhất, đồng thời triển khai các hoạt động truyền thông và tư vấn trực tuyến nhằm phát hiện sớm dấu hiệu bệnh.

Theo Bộ Y tế, bệnh không lây nhiễm hiện là thách thức lớn đối với hệ thống y tế khi chiếm khoảng 80% số ca tử vong tại Việt Nam. Đáng chú ý, xu hướng trẻ hóa các bệnh lý mạn tính như đột quỵ, tim mạch, đái tháo đường hay bệnh hô hấp đang gia tăng nhanh chóng.

Phát biểu tại lễ ký kết, GS-TS.Trần Văn Thuấn, Thứ trưởng Bộ Y tế nhấn mạnh, kiểm soát hiệu quả bệnh không lây nhiễm là một trong những ưu tiên hàng đầu của ngành Y tế trong giai đoạn hiện nay.

Theo Thứ trưởng Bộ Y tế, việc tăng cường hợp tác công tư với các đối tác quốc tế uy tín sẽ góp phần triển khai hiệu quả các mục tiêu của Chiến lược quốc gia phòng chống bệnh không lây nhiễm, hướng tới xây dựng hệ thống y tế bền vững, lấy người bệnh làm trung tâm.

Đánh giá cao ý nghĩa của chương trình hợp tác, TS.Nguyễn Trọng Khoa, Phó Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh cho rằng quản lý hiệu quả bệnh không lây nhiễm đòi hỏi cách tiếp cận tích hợp, liên tục và đồng bộ giữa các cơ sở khám chữa bệnh đa khoa và chuyên khoa.

Ông kỳ vọng chương trình sẽ góp phần thúc đẩy chuẩn hóa chuyên môn, nâng cao năng lực hệ thống, qua đó cải thiện chất lượng điều trị và chăm sóc người bệnh trên phạm vi toàn quốc.

Chương trình hợp tác giai đoạn 2026-2028 cũng là bước tiếp nối những kết quả đạt được trong giai đoạn 2023-2025. Theo thống kê, từ tháng 1/2025 đến nay, hơn 240.000 bệnh nhân mắc các bệnh lý đột quỵ, tim mạch, thận, chuyển hóa và bệnh phổi mô kẽ tại Việt Nam đã được tiếp cận các giải pháp điều trị tiên tiến.

Đặc biệt, Việt Nam hiện là quốc gia dẫn đầu khu vực Đông Nam Á về chăm sóc đột quỵ với hơn 130 cơ sở đạt chuẩn “Stroke Ready”, cho thấy bước tiến đáng kể trong năng lực cấp cứu và điều trị đột quỵ.

Ông Apisak Khunwet, Tổng Giám đốc Boehringer Ingelheim Việt Nam khẳng định chương trình hợp tác thể hiện cam kết lâu dài của doanh nghiệp trong việc đồng hành cùng các ưu tiên y tế quốc gia, ứng phó với gánh nặng ngày càng gia tăng của bệnh không lây nhiễm và mang lại giá trị thiết thực cho người bệnh cũng như cộng đồng.

Việc ký kết bản ghi nhớ hợp tác lần này được kỳ vọng sẽ tạo thêm bước tiến mới trong công tác quản lý bệnh không lây nhiễm tại Việt Nam, góp phần giảm áp lực cho hệ thống y tế và nâng cao chất lượng sống cho người dân.