Nhu cầu sử dụng rượu bia tăng cao dịp Tết, gia tăng biến cố tim mạch

Đằng sau những cuộc vui, có những trái tim phải gồng lên nhiều hơn bình thường - nhất là ở người cao tuổi và người có bệnh nền.  Theo PGS-TS.Hồ Anh Bình, Giám đốc Trung tâm Tim mạch (Bệnh viện Trung ương Huế), thời tiết lạnh, đặc biệt kiểu lạnh ẩm ở Huế vào thời điểm cuối đông đầu xuân, khiến cơ thể tự “siết lại” để giữ ấm và điều đó đồng nghĩa hệ tim mạch phải làm việc vất vả hơn, nhất là ở người có bệnh nền.

Các bác sỹ trong một ca can thiệp tim mạch cho bệnh nhân.

Trời lạnh làm mạch máu co lại như ống nước bị bóp nhỏ, máu đi qua khó hơn nên huyết áp tăng. Nhiều người nhận thấy huyết áp tăng rõ vào sáng sớm hoặc khi vừa bước ra ngoài trời lạnh một cách đột ngột.

Khi huyết áp tăng, cơ thể đồng thời tiết nhiều hormone căng thẳng, người có thể hồi hộp, run lạnh, tim buộc phải co bóp mạnh và nhanh hơn, kéo theo nhu cầu oxy của tim tăng lên. Vì vậy, những người tăng huyết áp, bệnh mạch vành, từng đau thắt ngực, nhồi máu cơ tim thường dễ mệt, tức ngực, hồi hộp, khó thở hơn trong những ngày lạnh.

Lạnh còn có thể làm co thắt mạch vành, dễ gây rối loạn nhịp và tăng nguy cơ đột quỵ ở người huyết áp cao. Ở người có bệnh nền, ngưỡng chịu đựng của hệ tim mạch thấp hơn, nên chỉ một đợt lạnh cũng có thể khiến bệnh bùng lên.

Những nhóm cần đặc biệt chú ý được PGS-TS.Hồ Anh Bình nêu rõ gồm người cao tuổi, người tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh mạch vành, suy tim, bệnh thận, người từng đột quỵ, người đơn thân sống một mình.

Không chỉ thời tiết, dịp Tết còn là “mùa” của những thay đổi khiến tim mạch dễ quá tải. PGS-TS.Hồ Anh Bình cho biết, thường ngày Tết chúng ta ăn mặn hơn, béo hơn, uống nhiều hơn - và chính sự “nhiều hơn” ấy có thể đẩy nguy cơ tăng huyết áp, tức ngực, nhồi máu cơ tim, đột quỵ, rối loạn nhịp tim tăng lên.

Rượu bia là một trong những tác nhân thường gặp. Uống nhiều rượu bia dễ gây hồi hộp, đánh trống ngực; có người rung nhĩ sau cuộc nhậu, dân gian hay gọi “tim nhảy loạn”. Rượu bia làm tăng huyết áp, tim đập nhanh, gây loạn nhịp, đồng thời dễ khiến người uống mất kiểm soát thuốc men và giấc ngủ.

“Uống rượu bia hay quên thuốc, ngủ muộn, sáng hôm sau huyết áp dễ vọt lên”, PGS-TS.Hồ Anh Bình nhấn mạnh. Rượu bia còn làm cơ thể mất nước, máu đặc hơn; cộng với tăng huyết áp, nguy cơ biến cố càng cao, nhất là ở người có bệnh nền.

Bên cạnh đó, uống nhiều nước ngọt có ga cũng là thói quen dễ bị xem nhẹ. Thức uống này làm tăng đường huyết, dễ tăng cân, tăng mỡ máu, bất lợi cho người đái tháo đường và người có nguy cơ bệnh tim mạch. Có người uống là tim đập nhanh, khó chịu, nhất là khi kèm thức khuya. Nước ngọt có ga dễ uống thay nước nhưng vẫn khát, không bù nước tốt như nước lọc, thậm chí đôi khi khiến cơ thể thiếu nước.

Nhóm thực phẩm nhiều muối như bánh mứt mặn, dưa món, đồ kho, đồ chế biến sẵn cũng là “kẻ thù thầm lặng” của huyết áp. Muối kéo nước vào lòng mạch, làm huyết áp tăng. Chỉ vài bữa ăn mặn, huyết áp có thể tăng rõ, đặc biệt ở người lớn tuổi, người tăng huyết áp, bệnh thận.

Người suy tim dễ phù chân, khó thở, tăng cân nhanh chỉ sau vài ngày ăn mặn. Thực phẩm nhiều chất béo như chiên xào, thịt mỡ, nội tạng làm tăng mỡ máu, khiến mạch máu xấu đi về lâu dài; máu đặc hơn và dễ hình thành mảng xơ vữa.

PGS-TS.Hồ Anh Bình thông tin, thực tế tại Bệnh viện Trung ương Huế những năm qua cho thấy số ca nhập viện dịp Tết và sau Tết tăng, chủ yếu do tăng huyết áp, nhồi máu cơ tim, suy tim.

Khoảng từ 3-7 ngày sau Tết, số ca tăng rõ nhất do “dồn” nhiều yếu tố như ăn mặn, uống rượu bia, thức khuya, bỏ thuốc, cộng thêm tâm lý ngại đi viện trong Tết nên đến sau Tết mới đi, khiến tình trạng thường nặng hơn khi nhập viện.

Người từ 60 tuổi trở lên chiếm tỷ lệ cao nhất, thường gặp tăng huyết áp lâu năm, bệnh mạch vành, suy tim kèm nhiều bệnh nền.

Nhóm 40-60 tuổi cũng gặp nhiều, đặc biệt ở người có tăng huyết áp, đái tháo đường, mỡ máu nhưng chủ quan hoặc uống rượu bia, hút thuốc, ít vận động trong Tết. Người trẻ dưới 40 tuổi ít hơn nhưng vẫn có các ca tim đập nhanh, rối loạn nhịp sau nhậu, thức khuya, dùng chất kích thích, và không ít trường hợp tăng huyết áp mà trước đó chưa phát hiện.

Vậy làm gì để vừa vui Tết vừa giữ trái tim khỏe mạnh? PGS-TS.Hồ Anh Bình nhìn nhận, trong kỳ nghỉ Tết, nhiều người thức khuya, ngủ ít, ăn uống thất thường, ngồi nhiều làm cơ thể mất nhịp; và tim mạch là một trong những hệ bị ảnh hưởng rõ nhất. Thức khuya, thiếu ngủ khiến huyết áp dễ tăng và khó ổn định.

Ngủ ít làm cơ thể mệt mỏi, mạch máu co lại, huyết áp cao hơn, nhất là buổi sáng sớm; tim dễ đập nhanh, hồi hộp, loạn nhịp. Thiếu ngủ cộng thêm cà phê, rượu bia dễ gây đánh trống ngực; có người xuất hiện cơn rối loạn nhịp. Lịch sinh hoạt đảo lộn, ăn uống giờ giấc thất thường dễ quên thuốc, uống thuốc sai giờ - một nguyên nhân rất thường gặp khiến huyết áp tăng vọt trong dịp Tết.

Ngoài ra, ăn muộn, ăn nhiều dồn một lần khiến tim phải “gồng” hơn, nhất là khi kèm đồ mặn, béo. Ít vận động, ngồi nhiều làm huyết áp và mỡ máu khó kiểm soát. Nằm, ngồi nhiều, tiêu hao ít dễ tăng cân, tăng đường huyết, tăng mỡ máu; huyết áp tăng, tuần hoàn kém, dễ phù chân. Người suy tim, người cao tuổi dễ nặng chân, phù khi ít đi lại.

Từ thực tế đó, PGS-TS.Hồ Anh Bình khuyến cáo dịp Tết “vui là chính”, nhưng để vừa vui vừa khỏe, người dân cần nhớ những nguyên tắc đơn giản: ăn vừa, ngủ đủ, vận động nhẹ, uống thuốc đều, tránh lạnh đột ngột.

Ăn nhạt bớt, bớt mỡ, thêm rau, giảm muối; hạn chế đồ kho mặn, dưa món, mắm; bớt chiên xào, bớt thịt mỡ, nội tạng; ưu tiên luộc, hấp, kho nhạt. Tăng rau và trái cây, chia nhỏ bữa, tránh ăn dồn một lần. Uống đủ nước, ưu tiên nước lọc - trừ người suy tim, bệnh thận phải theo dặn riêng của bác sỹ.

Rượu bia càng ít càng an toàn, đặc biệt ở người tăng huyết áp, bệnh mạch vành, suy tim, rối loạn nhịp. Tránh uống dồn dập, tránh ép uống. Nước ngọt có ga nên uống ít, không dùng thay nước lọc. Cố gắng ngủ đủ, hạn chế thức khuya nhiều đêm liền, tránh căng thẳng.

Vận động cũng cần được duy trì ở mức phù hợp. PGS-TS.Hồ Anh Bình gợi ý đi bộ 20-30 phút mỗi ngày, hoặc chia nhỏ thời gian: cứ mỗi 1 giờ đứng lên đi lại 3-5 phút, tránh ngồi lì lâu, đặc biệt sau ăn và sau khi uống rượu bia.

Đặc biệt, với người đã có bệnh tim mạch hoặc tăng huyết áp, điều quan trọng nhất là không bỏ thuốc. Uống thuốc đúng giờ, đủ liều, mang thuốc khi đi chúc Tết, du lịch; chủ động chuẩn bị thuốc men cho thời gian nghỉ dài ngày. Nếu có máy đo, nên theo dõi huyết áp đều, nhất là buổi sáng; không tự ý thấy khỏe rồi ngưng thuốc trong mấy ngày Tết.

Và khi cơ thể phát tín hiệu nguy hiểm - đau ngực, tức ngực, khó thở, choáng, ngất, tim đập loạn kéo dài; đau đầu dữ dội kèm huyết áp rất cao; hoặc xuất hiện yếu liệt tay chân, méo miệng, nói khó - cần đi khám và cấp cứu ngay. Tết có thể chờ, nhưng trái tim thì không.

Đừng để “mẹo dân gian” biến chấn thương nhẹ thành nhiễm trùng nặng

Nhiều người vẫn giữ thói quen tự ý đắp lá, bôi thuốc không rõ nguồn gốc mỗi khi sưng đau do chấn thương. Tuy nhiên, hành động tưởng chừng vô hại này có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng, thậm chí hoại tử chi hoặc nhiễm khuẩn huyết.

Tại Khoa Bệnh lây đường máu (A4A), Viện Lâm sàng các bệnh truyền nhiễm, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, các bác sỹ không ít lần tiếp nhận những ca bệnh mà nguyên nhân bắt đầu từ thói quen tự điều trị tại nhà theo “mẹo dân gian”.

Có những trường hợp khiến thầy thuốc “dở khóc dở cười”, nhưng hệ quả lại rất nặng nề. Câu chuyện của bệnh nhân N.H (56 tuổi) là một cảnh báo rõ ràng về việc không tuân thủ hướng dẫn điều trị của bác sỹ và tự ý áp dụng phương pháp không phù hợp sau chấn thương.

Bệnh nhân H. nhập viện trong tình trạng vai trái sưng nề, biến dạng, da đỏ mọng, đau nhức dữ dội đến mức mất ngủ, kèm các cơn sốt rét run.

Trước đó, bệnh nhân bị chấn thương vùng vai trái và đã được bác sỹ thăm khám, tư vấn hướng điều trị ban đầu. Tuy nhiên, trong quá trình theo dõi tại nhà, người bệnh không tuân thủ đầy đủ hướng dẫn, đồng thời tự ý đắp lá theo lời mách bảo với hy vọng giảm đau, giảm sưng.

Diễn biến sau đó không những không cải thiện mà còn nặng dần. Vùng vai - cánh tay trái xuất hiện sưng nề, nóng đỏ, đau tăng, kèm sốt và chảy dịch. Tình trạng buộc bệnh nhân phải nhập viện cấp cứu.

Qua thăm khám và thực hiện các xét nghiệm cận lâm sàng, bác sỹ ghi nhận nhiễm trùng phần mềm lan tỏa, các chỉ số viêm tăng cao. Siêu âm phần mềm cho thấy vùng vai trái phù nề rõ, tổ chức phần mềm và khối cơ delta có cấu trúc không đồng nhất, tăng sinh mạch, dù chưa ghi nhận ổ áp xe khu trú. Các dữ kiện này củng cố chẩn đoán viêm mô bào sau chấn thương và là cơ sở để xây dựng phác đồ điều trị phù hợp.

Bệnh nhân được phẫu thuật sớm, cắt lọc toàn bộ phần hoại tử, kết hợp điều trị kháng sinh thích hợp, thuốc chống viêm - giảm đau và chăm sóc tại chỗ. Hiện tình trạng đã cải thiện rõ rệt: hết sốt, chỉ số viêm giảm, vùng vai trái giảm sưng nề, đỡ đau và hồi phục tốt. Dự kiến bệnh nhân sẽ sớm được chuyển tuyến để tiếp tục điều trị và chăm sóc.

Theo các chuyên gia, quan niệm “lá cây là thảo dược tự nhiên nên vô hại” là một hiểu lầm phổ biến. Dưới góc nhìn khoa học, việc đắp lá lên vùng chấn thương tiềm ẩn ít nhất ba nguy cơ lớn.

Thứ nhất, lá cây tươi có thể chứa hàng triệu vi khuẩn và nấm mốc. Khi bị giã nát và đắp lên vùng da tổn thương, kể cả những vết trầy xước nhỏ không nhìn thấy bằng mắt thường - vi khuẩn có thể theo đó xâm nhập sâu vào các lớp biểu bì.

Thứ hai, việc đắp kín khiến vùng da bị bí bách, tăng nhiệt độ tại chỗ, vô tình tạo môi trường thuận lợi cho vi khuẩn, đặc biệt vi khuẩn kỵ khí, phát triển mạnh.

Thứ ba, một số loại lá có chứa nhựa hoặc chất gây kích ứng, thậm chí độc tố tự nhiên, có thể gây viêm da tiếp xúc, làm tình trạng sưng nề trầm trọng hơn và gây khó khăn cho việc chẩn đoán, điều trị chuyên môn.

TS.Trịnh Văn Sơn, Chủ nhiệm Khoa Bệnh lây đường máu, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 cho biết, viêm mô bào nếu không được điều trị bằng kháng sinh phù hợp và kịp thời có thể dẫn đến biến chứng nặng như áp xe cơ, hoại tử cơ, viêm xương và nghiêm trọng nhất là nhiễm khuẩn huyết, có thể tử vong.

“Chúng tôi thấu hiểu tâm lý muốn xử lý nhanh tại nhà của người bệnh. Tuy nhiên, y học hiện đại dựa trên bằng chứng, không dựa trên ‘mách bảo’. Khi đã có chỉ định của bác sỹ, việc tuân thủ là rất cần thiết. Nếu diễn biến không thuận lợi, cần khám và điều trị sớm tại cơ sở y tế”, TS-BS.Trịnh Văn Sơn nhấn mạnh.

Thay vì tự ý đắp lá, người dân nên thực hiện sơ cứu theo nguyên tắc RICE để giảm thiểu rủi ro. Nghỉ ngơi, hạn chế vận động vùng chi bị thương để tránh tổn thương thêm. Chườm lạnh bằng túi đá bọc qua khăn vải trong 15-20 phút để giúp co mạch, giảm sưng và giảm đau hiệu quả trong 48 giờ đầu; tuyệt đối không chườm nóng hoặc đắp lá nóng.

Băng ép nhẹ nhàng bằng băng thun để hạn chế dịch tràn ra xung quanh, giúp giảm sưng. Kê cao vùng bị thương cao hơn mức tim (nếu có thể) để hỗ trợ máu lưu thông tốt hơn và giảm áp lực tại chỗ.

Khi có vấn đề về sức khỏe, việc tìm đến cơ sở y tế để được tư vấn và tuân thủ phác đồ điều trị của bác sỹ không chỉ là lựa chọn an toàn mà còn là cách bảo vệ chính bản thân mình khỏi những biến chứng đáng tiếc.

Xạ trị xuyên Tết, không làm ngắt quãng điều trị ung thư cho người bệnh

Một số loại ung thư phát triển nhanh như Carcinom tế bào thần kinh nội tiết, ung thư tử cung, phổi, vùng đầu cổ… nếu liệu trình xạ trị bị gián đoạn có thể xảy ra tình trạng tăng tái sinh, kháng xạ trong những lần chiếu tia tiếp theo. Vì vậy, bệnh viện duy trì xạ trị xuyên Tết nhằm đảm bảo hiệu quả điều trị cao nhất cho người bệnh.

Những ngày Tết Nguyên đán, khi phần lớn mọi người trở về sum họp gia đình, có những bệnh nhân ung thư vẫn phải đón Tết ở lại thành phố, không phải vì lựa chọn, mà vì cuộc chiến sinh tử với thời gian. Với họ, từng ngày trì hoãn có thể là một cơ hội bị đánh rơi trong điều trị.

Chị T.T.H (43 tuổi) đang chuẩn bị cho lượt xạ lần thứ 6. Chị phát hiện ung thư cổ tử cung giai đoạn 2 vào cuối tháng 1/2026 và cần điều trị theo phác đồ hóa xạ đồng thời. Trong phác đồ này, thuốc hóa chất có nhiệm vụ làm tế bào ung thư suy yếu, sau đó tia xạ sẽ tiêu diệt hiệu quả hơn. Hai mũi tấn công phải song hành chặt chẽ về mặt thời gian để đạt hiệu quả tối ưu.

Chị mong được điều trị ngay trong dịp Tết để tiêu diệt bệnh ở giai đoạn sớm. Thế nhưng, khi liên hệ với nhiều cơ sở, chị đều nhận câu trả lời: ngưng xạ trị trong dịp Tết.

Khi biết khoa Xạ trị vẫn làm việc xuyên Tết, năm nay chị quyết định ở lại TP.HCM tiếp tục liệu trình thay vì về quê. Với bệnh nhân ung thư cổ tử cung đang hóa xạ đồng thời, nếu tạm ngừng xạ trị khoảng 10 ngày trong dịp Tết trong khi hóa chất đã được truyền vào cơ thể, tính hiệp đồng tác dụng sẽ bị phá vỡ.

Tổng thời gian xạ trị ung thư cổ tử cung gồm xạ ngoài và xạ áp sát khoảng 49 ngày để kiểm soát vùng chậu tối ưu. Mỗi ngày trì hoãn đều làm giảm xác suất kiểm soát bướu tại chỗ.

Không chỉ chị H., ông N.T.T (62 tuổi) cũng đứng trước nỗi lo tương tự. Thay vì dừng xạ trị khoảng 10 ngày trong dịp Tết, ông sẽ được xạ trị xuyên suốt theo đúng phác đồ, góp phần tăng hiệu quả tiêu diệt và ức chế khối u.

Ông T. đang xạ trị 5 ngày mỗi tuần (từ thứ 2 đến thứ 6), mỗi lần 15 phút, để điều trị ung thư Carcinom tế bào thần kinh nội tiết giai đoạn 4, di căn hạch bẹn, ổ bụng, hạch chậu, hạch cạnh động mạch chủ bụng. Các hạch chèn ép vào hệ thống mạch máu và hạch bạch huyết vùng chậu. Đây là bệnh có mức độ ác tính mạnh, tốc độ di căn nhanh.

Ông lo rằng chỉ một khoảng gián đoạn 10 ngày Tết cũng có thể khiến tế bào ung thư - vốn phân chia nhanh - dù đang suy yếu vẫn có cơ hội phát triển mạnh trở lại, làm giảm hiệu quả sinh học của liệu trình. Nhưng nhờ lịch xạ trị xuyên Tết, ông yên tâm đón Tết bên gia đình. Từ mùng 2 Tết, ông sẽ đến bệnh viện để xạ trị và về trong ngày.

Theo bác sỹ Nguyễn Thế Hiển, chuyên khoa xạ trị, các phương pháp điều trị ung thư hiện đại giúp tiêu diệt, ức chế tế bào ung thư dựa trên nguyên lý phát triển của chúng. Tế bào ung thư có cơ chế tự sửa chữa và tăng tái sinh khi điều trị bị ngắt quãng dài, chưa đủ liều.

Với hóa trị, người bệnh thường cần truyền theo chu kỳ cách nhau 1-3 tuần để cơ thể hồi phục, đồng thời duy trì áp lực điều trị lên khối u. Trong khi đó, xạ trị ở phần lớn bệnh nhân cần được chiếu tia đều đặn, thường 5 buổi mỗi tuần.

Một số loại ung thư phát triển nhanh như Carcinom tế bào thần kinh nội tiết, ung thư tử cung, ung thư phổi, ung thư vùng đầu cổ… nếu liệu trình xạ trị bị gián đoạn có thể xảy ra tình trạng tăng tái sinh, các tế bào ung thư còn sót lại nhân lên nhanh hơn, làm giảm hiệu quả điều trị và có thể dẫn tới kháng xạ trong những lần chiếu tia tiếp theo.

Trong một số trường hợp người bệnh không thể sắp xếp để xạ liên tục, bác sỹ có thể tăng liều xạ bù. Tuy nhiên, liều xạ tăng có thể khiến người bệnh đau rát vùng xạ, mệt mỏi, chán ăn… nặng hơn. Quan trọng hơn, việc gián đoạn và phải bù liều vẫn có thể làm giảm hiệu quả điều trị và tăng nguy cơ kháng xạ trong những lần chiếu tia tiếp theo.

Để duy trì hoạt động xạ trị xuyên suốt dịp lễ Tết, ê-kíp gồm bác sỹ, kỹ sư vật lý, kỹ thuật viên và điều dưỡng được bố trí túc trực, đảm bảo quá trình điều trị diễn ra liên tục, an toàn, giữ đúng lộ trình và hiệu quả điều trị ung thư cho người bệnh.

Đây cũng là năm đầu tiên Khoa Xạ trị của bệnh viện triển khai xạ trị xuyên Tết, nhằm giúp người bệnh ung thư được điều trị tốt hơn. Máy xạ trị gia tốc tuyến tính với công suất xạ 35 người bệnh mỗi ngày được đưa vào vận hành, đáp ứng nhu cầu kỹ thuật xạ trị và số lượng bệnh nhân điều trị.

Thống kê của Globocan cho hay, ước tính năm 2022 Việt Nam có hơn 400.000 người bị ung thư, trong đó hơn 180.000 ca mới mắc và 120.000 ca tử vong. Xạ trị là phương pháp sử dụng tia bức xạ năng lượng cao như tia X, tia gamma hoặc các hạt như proton để tiêu diệt tế bào ung thư hoặc làm chậm quá trình phát triển của chúng.

Xạ trị thường được thực hiện sau phẫu thuật, sau hóa trị, hoặc trong phác đồ hóa xạ đồng thời. Với nhiều trường hợp ung thư giai đoạn trễ không còn đáp ứng hóa trị, xạ trị đóng vai trò quan trọng trong ức chế khối u, giảm đau và kéo dài thời gian sống có chất lượng.

Trong những ngày Tết, khi nhiều nhịp sống tạm chậm lại, cuộc chiến với ung thư của người bệnh vẫn không thể dừng. Với họ, việc duy trì xạ trị xuyên Tết không chỉ là một lịch làm việc của bệnh viện, mà là cách giữ cho cơ hội điều trị không bị đứt đoạn - để mỗi tia xạ vẫn đi đúng nhịp, đúng liều, đúng thời điểm, và đúng hy vọng.