Gần đây, ông N.V.Đ (63 tuổi, Hà Nội) xuất hiện những cơn đau đầu âm ỉ, dù không kèm chóng mặt, buồn nôn hay yếu liệt tay chân, đã đến khám tại Phòng khám Đa khoa MEDLATEC Thanh Xuân.

Phim chụp tổn thương của bệnh nhân.

Qua thăm khám và các xét nghiệm chuyên sâu, ông được phát hiện bị hẹp động mạch cảnh nặng do xơ vữa, một trong những nguyên nhân hàng đầu gây đột quỵ.

Ông Đ. có tiền sử hút thuốc lá gần 30 năm với lượng 18-20 bao mỗi tháng. Đây là yếu tố nguy cơ quan trọng dẫn đến xơ vữa động mạch và các bệnh tim mạch.

Mặc dù gia đình không có tiền sử bệnh tim mạch và ông chưa từng có dấu hiệu nghi ngờ đột quỵ trước đó, nhưng kết quả khám cho thấy huyết áp của ông là 140/85 mmHg và xét nghiệm máu phát hiện rối loạn lipid với cholesterol xấu (LDL-C) tăng cao, cholesterol tốt (HDL-C) giảm.

Các kết quả siêu âm và chụp cắt lớp mạch máu não cho thấy ông Đ. bị hẹp nặng 90% gốc động mạch cảnh trong phải do mảng xơ vữa hỗn hợp, kèm theo lóc tách nhỏ gốc động mạch cảnh trong trái với núm phình nhỏ. Mảng xơ vữa cũng lan tỏa ở nhiều đoạn mạch khác như động mạch dưới đòn và xoang hang. Chụp CT động mạch vành ghi nhận xơ vữa vôi hóa nhẹ, gây hẹp 30-40% các nhánh động mạch vành.

Ngoài ra, trên hình ảnh CT còn phát hiện các tổn thương khác như nốt kính mờ ở phổi, xơ vữa cung động mạch chủ, gan có nốt vôi hóa và nang thận phải. Từ đó, bác sĩ chẩn đoán ông Đ. mắc bệnh động mạch cảnh do xơ vữa với mức độ hẹp nghiêm trọng, bệnh động mạch vành mạn tính và rối loạn lipid máu.

Theo BS.CKII Trần Hải Nam, chuyên khoa Tim mạch tại MEDLATEC Thanh Xuân, hẹp động mạch cảnh nặng là nguyên nhân chính dẫn đến đột quỵ do làm giảm lưu lượng máu lên não, gây tắc nghẽn và tổn thương não vĩnh viễn. Tầm soát động mạch cảnh định kỳ là chìa khóa phòng ngừa căn bệnh nguy hiểm này.

Bệnh động mạch cảnh do xơ vữa là tình trạng hẹp hoặc tắc nghẽn động mạch cảnh do các mảng bám mỡ, phổ biến ở người lớn tuổi, đặc biệt những người có yếu tố nguy cơ như hút thuốc lá, rối loạn lipid máu, tăng huyết áp.

Thống kê cho thấy 33% trường hợp hẹp động mạch cảnh từ 80-99% có thể dẫn đến thiếu máu não thoáng qua hoặc đột quỵ nếu không được phát hiện kịp thời.

Các dấu hiệu cảnh báo sớm đột quỵ cần lưu ý bao gồm yếu hoặc tê một bên cơ thể, nói khó, mất thị lực tạm thời một bên mắt, mất thăng bằng hoặc đau đầu dữ dội bất thường. Những triệu chứng này có thể thoáng qua nhưng là “hồi chuông cảnh báo” nguy cơ đột quỵ trong tương lai gần.

Trường hợp ông Đ. với gần 30 năm hút thuốc lá đã cho thấy tác hại âm thầm và nghiêm trọng của thuốc lá lên hệ mạch máu não và tim mạch. Ngay cả khi các triệu chứng còn rất nhẹ và không rõ ràng, nguy cơ đột quỵ vẫn rất cao nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.

Để phòng tránh đột quỵ, người dân nên bỏ thuốc lá, kiểm soát huyết áp, duy trì chỉ số mỡ máu, đường huyết ổn định, ăn uống lành mạnh, tập luyện đều đặn và khám sức khỏe định kỳ. Đặc biệt, những người trên 40 tuổi, hút thuốc lâu năm, có bệnh tăng huyết áp, rối loạn lipid máu, đái tháo đường, béo phì hoặc tiền sử gia đình mắc bệnh tim mạch nên đi tầm soát đột quỵ sớm.

Các xét nghiệm cần thiết để tầm soát bao gồm xét nghiệm mỡ máu, siêu âm Doppler mạch cảnh để phát hiện hẹp động mạch cảnh, điện tâm đồ, siêu âm tim và chụp CT/MRI sọ não cùng mạch máu não để đánh giá toàn diện nguy cơ.

Siêu âm Doppler động mạch cảnh là phương pháp đơn giản, không xâm lấn và có chi phí hợp lý, rất hiệu quả trong phát hiện sớm xơ vữa và hẹp động mạch cảnh. Việc tầm soát kết hợp các kỹ thuật khác giúp bác sĩ đánh giá chính xác tình trạng tim mạch và thần kinh, từ đó có biện pháp điều trị kịp thời, giảm thiểu nguy cơ biến chứng nghiêm trọng.