Ba bệnh lý tai mũi họng dễ bùng phát dịp Tết Nguyên đán

Sự thay đổi thời tiết, nhịp sinh hoạt đảo lộn, việc di chuyển nhiều, tiếp xúc đông người và những thói quen tưởng chừng nhỏ như quên giữ ấm, không đeo khẩu trang… khiến cơ thể dễ bị các tác nhân gây bệnh tấn công.

Thời điểm chuyển mùa Đông - Xuân luôn là giai đoạn thuận lợi cho virus cúm lưu hành.

Theo PGS-TS.Nguyễn Thị Hoài An, Giám đốc chuyên môn Bệnh viện An Việt (Hà Nội), trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người có sức đề kháng kém là nhóm dễ mắc bệnh nhất trong dịp này. Trong đó, ba bệnh lý thường gặp nhất là viêm họng, cảm cúm và viêm mũi dị ứng.

Viêm họng là bệnh xuất hiện phổ biến trong những ngày giá rét. Không khí lạnh và khô làm niêm mạc họng giảm sức đề kháng, tạo điều kiện cho virus hoặc vi khuẩn phát triển. Người bệnh thường có biểu hiện đau rát họng, đau khi nuốt, khàn tiếng, ho, kèm sốt hoặc sổ mũi.

Việc mặc phong phanh khi du xuân, dùng đồ uống lạnh, thức khuya kéo dài khiến bệnh dễ khởi phát hơn. Nếu chủ quan không điều trị kịp thời, viêm họng có thể diễn tiến nặng và gây biến chứng.

Cùng với đó, cảm cúm cũng là bệnh lý không thể xem nhẹ. Thời điểm chuyển mùa Đông - Xuân luôn là giai đoạn thuận lợi cho virus cúm lưu hành. Bệnh thường khởi phát đột ngột với sốt, ho, đau đầu, mệt mỏi, sổ mũi.

Phần lớn trường hợp có thể tự khỏi sau vài ngày nếu được nghỉ ngơi và chăm sóc đúng cách. Tuy nhiên, ở người cao tuổi, trẻ nhỏ hoặc người có bệnh nền, cúm có thể dẫn tới viêm phổi, suy hô hấp và nhiều biến chứng nguy hiểm, đặc biệt khi việc ăn uống, ngủ nghỉ trong dịp Tết không điều độ.

Nói thêm về vắc-xin, bác sỹ Lê Thị Kim Hoa, đại diện hệ thống tiêm chủng Safpo/Potec cho biết, mặc dù cúm mùa thường lành tính nhưng cũng có thể tiến triển nặng với biểu hiện sốt cao, khó thở, phù phổi do suy tim và thậm chí tử vong.

Virus cúm mùa gồm nhiều chủng, trong đó cúm A/H1N1 và A/H3N2 có khả năng biến đổi kháng nguyên liên tục hàng năm; cúm B cũng có thể gây biến chứng nghiêm trọng, đặc biệt ở trẻ sơ sinh, người già, phụ nữ mang thai và người mắc bệnh nền mãn tính.

Do chủng virus lưu hành thay đổi mỗi năm, việc tiêm nhắc lại vắc-xin cúm mùa hàng năm là cần thiết để duy trì hiệu quả bảo vệ. Tổ chức Y tế thế giới (WHO) duy trì các trạm giám sát virus cúm trên toàn thế giới, trong đó có Việt Nam, nhằm xác định chủng virus lưu hành theo từng khu vực.

Dựa trên dữ liệu này, WHO dự báo chủng virus có khả năng xuất hiện trong mùa Đông - Xuân ở Bắc bán cầu (tháng 10 đến tháng 4 năm sau) và Nam bán cầu (tháng 5 đến tháng 10 hàng năm).

Từ đó, WHO hướng dẫn các hãng sản xuất vắc-xin chuẩn bị các chủng phù hợp và cung cấp ra thị trường vào thời điểm thích hợp: tháng 8-9 đối với Bắc bán cầu, tháng 4-5 đối với Nam bán cầu.

Việt Nam thuộc khu vực nhiệt đới gió mùa của Bắc bán cầu, vì vậy người dân nên tiêm vắc-xin cúm Bắc bán cầu mỗi năm một lần, vào thời điểm trước khi mùa cúm bắt đầu, để được bảo vệ suốt mùa Đông - Xuân.

Ngoài cúm mùa, viêm mũi dị ứng cũng gia tăng trong những ngày xuân. Thời tiết lạnh, độ ẩm thay đổi, cùng với phấn hoa từ các loại hoa trưng Tết là yếu tố kích thích phản ứng dị ứng ở nhiều người. Biểu hiện thường gặp là ngạt mũi, chảy nước mũi, hắt hơi, chảy nước mắt. Không ít trường hợp nhầm lẫn viêm mũi dị ứng với cảm cúm hoặc viêm xoang, dẫn tới điều trị không phù hợp, khiến bệnh kéo dài.

PGS-TS.Nguyễn Thị Hoài An nhấn mạnh, ngoài yếu tố thời tiết, ô nhiễm không khí cũng làm tăng nguy cơ mắc các bệnh tai mũi họng. Vì vậy, trong dịp Tết, người dân cần giữ ấm cơ thể, đặc biệt là vùng cổ, ngực; đeo khẩu trang khi ra ngoài; hạn chế tiếp xúc gần với người đang có triệu chứng cúm; duy trì chế độ ăn uống đầy đủ dinh dưỡng và ngủ nghỉ hợp lý để nâng cao sức đề kháng.

Tết là khởi đầu của một năm mới. Giữ gìn sức khỏe trong những ngày đầu xuân không chỉ giúp tránh những phiền toái do bệnh tật mà còn bảo đảm niềm vui đoàn viên được trọn vẹn.

Tết cận kề, cảnh báo nguy cơ ngộ độc rượu và hiểm họa methanol

Cận Tết, nhu cầu sử dụng rượu bia tăng mạnh theo các cuộc liên hoan, tất niên, gặp mặt cuối năm. Song song với không khí sum vầy là nguy cơ ngộ độc rượu gia tăng, đặc biệt do methanol, loại cồn công nghiệp có thể gây tử vong nhanh chóng nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời.

Theo Bệnh viện Hữu nghị Đa khoa Nghệ An, mỗi năm Khoa Chống độc tiếp nhận khoảng 100 ca ngộ độc rượu, trong đó có 30 - 40 trường hợp nặng phải lọc máu, hồi sức tích cực. Số ca thường tăng vào những tháng cuối năm và dịp Tết Nguyên đán.

Cuối tháng 10/2025, khoa này tiếp nhận 6 bệnh nhân ở xã Sơn Lâm trong tình trạng co giật, hôn mê, ngừng thở sau khi uống rượu ngâm. Các bệnh nhân nhập viện nguy kịch, phải đặt nội khí quản, thở máy và hồi sức tích cực nhiều ngày. Dù qua cơn nguy hiểm, nguy cơ di chứng vẫn phải tiếp tục theo dõi.

Trước đó, cuối tháng 11/2024, hai bệnh nhân ngộ độc methanol được đưa đến cấp cứu. Một người đàn ông 41 tuổi trú tại TP.Vinh nhập viện trong tình trạng hôn mê sâu, ngừng tuần hoàn, nhiễm toan chuyển hóa nặng và tử vong trong ngày. Trường hợp còn lại được lọc máu kịp thời, giữ được tính mạng nhưng vẫn còn di chứng nhìn mờ.

Bác sỹ Nguyễn Trọng Toàn, Khoa Chống độc, cho biết ngộ độc methanol đặc biệt nguy hiểm vì diễn biến nhanh, tỷ lệ tử vong cao, nhất là khi nhập viện muộn. Người sống sót có thể bị tổn thương thần kinh, suy giảm thị lực, thậm chí mù lòa vĩnh viễn.

Methanol là cồn công nghiệp, được sử dụng làm dung môi, chất tẩy rửa, chất chống đông. Đây không phải cồn thực phẩm như ethanol. Tuy nhiên, do giá rẻ, một số cơ sở đã pha trộn methanol vào rượu để bán ra thị trường nhằm trục lợi. Khi vào cơ thể, methanol chuyển hóa thành axit formic và formaldehyde, gây toan chuyển hóa nặng, ức chế hô hấp, tổn thương não, tim và nhiều cơ quan khác.

Biểu hiện ban đầu có thể chỉ là đau đầu, buồn nôn, nhìn mờ, mệt mỏi, dễ bị nhầm với say rượu thông thường. Nhưng chỉ sau vài giờ, người bệnh có thể rơi vào hôn mê, suy đa cơ quan. Với các trường hợp nặng, ngoài thở máy, bệnh nhân phải lọc máu cấp cứu để loại bỏ độc chất. Chậm trễ đồng nghĩa với đánh đổi bằng tính mạng.

Các bác sỹ nhấn mạnh, bất kỳ loại rượu nào cũng gây hại cho sức khỏe nếu sử dụng quá mức, kể cả rượu được sản xuất hợp chuẩn. Tuy nhiên, nguy hiểm nhất là rượu không rõ nguồn gốc, rượu trôi nổi, rượu tự ngâm không kiểm soát được thành phần.

Dịp Tết, nhiều người có thói quen sử dụng rượu ngâm cây, rễ, động vật lạ với quan niệm bồi bổ sức khỏe. Thực tế đã ghi nhận không ít ca ngộ độc nặng liên quan đến rượu ngâm không kiểm soát, trong đó có trường hợp phải thở máy kéo dài.

Ngành Y tế khuyến cáo người dân không sử dụng rượu không rõ nguồn gốc, không nhãn mác; không uống rượu ngâm các loại cây, rễ, động vật không được kiểm chứng; hạn chế tối đa rượu bia trong dịp Tết. Khi xuất hiện các dấu hiệu như đau đầu dữ dội, nhìn mờ, nôn ói, lơ mơ sau khi uống rượu, cần đến cơ sở y tế ngay, tuyệt đối không tự điều trị tại nhà.

Tết là thời khắc đoàn viên. Một chén rượu vui không đáng để đánh đổi bằng sức khỏe, thậm chí là tính mạng. Giữ chừng mực trong bàn tiệc cũng chính là cách giữ gìn bình an cho bản thân và gia đình trong những ngày đầu năm mới.

Các yếu tố ngày Tết dễ làm tăng nguy cơ đột quỵ

Tết Nguyên đán là thời điểm sum họp, nghỉ ngơi và tận hưởng sau một năm làm việc. Thế nhưng, trong nhịp sống rộn ràng của tiệc tùng, tất niên và những bữa ăn kéo dài, không ít người lại vô tình đẩy cơ thể vào trạng thái “quá tải”.

Những thay đổi đột ngột về ăn uống, giấc ngủ, rượu bia và thói quen dùng thuốc có thể trở thành yếu tố kích hoạt đột quỵ, đặc biệt ở người có bệnh nền tim mạch, tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc rối loạn mỡ máu.

Đột quỵ là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong và tàn phế, xảy ra quanh năm và không chừa một độ tuổi nào. Tuy nhiên, dịp lễ Tết luôn được giới chuyên môn nhìn nhận là giai đoạn “nhạy cảm” bởi hàng loạt yếu tố nguy cơ xuất hiện cùng lúc, cộng hưởng và làm tăng khả năng xảy ra biến cố mạch máu não cấp.

TS.Nguyễn Thị Minh Đức, chuyên khoa thần kinh cho biết, sự thay đổi đột ngột về lối sống trong các ngày lễ thường ảnh hưởng trực tiếp đến huyết áp, đường huyết và nhịp tim. Đây là những yếu tố nền tảng có thể dẫn đến đột quỵ ở người đã có nguy cơ tiềm ẩn, thậm chí cả ở người tưởng như khỏe mạnh nhưng thực tế chưa từng tầm soát bệnh lý tim mạch.

Một trong những “thói quen nguy hiểm” dễ gặp nhất dịp Tết là ăn mặn và tiêu thụ nhiều món giàu chất béo. Các món ăn truyền thống thường chứa nhiều muối, dầu mỡ, chất béo bão hòa và cholesterol.

Khi ăn uống không kiểm soát, mỡ máu tăng cao là điều dễ xảy ra, thúc đẩy quá trình xơ vữa mạch máu và làm tăng nguy cơ đột quỵ. Với người đã có xơ vữa động mạch từ trước, chỉ vài ngày ăn uống quá đà cũng có thể khiến các chỉ số rối loạn rõ rệt, tạo ra “điểm gãy” nguy hiểm cho hệ mạch.

Rượu bia cũng là một yếu tố làm tăng nguy cơ đột quỵ, nhất là khi uống liên tục trong nhiều ngày. Theo bác sỹ Minh Đức, rượu bia có thể gây giãn mạch tạm thời, sau đó dẫn đến co mạch phản xạ và làm tăng huyết áp.

Việc uống nhiều rượu trong các cuộc liên hoan nối tiếp còn có thể gây rối loạn nhịp tim, đặc biệt là rung nhĩ. Đây là yếu tố nguy cơ hàng đầu gây đột quỵ do huyết khối hình thành trong tim, sau đó di chuyển lên não. Nguy cơ này càng cao ở người lớn tuổi, người có bệnh tim mạch hoặc tiền sử tăng huyết áp.

Không kém phần đáng lo là tình trạng thức khuya, thiếu ngủ kéo dài trong những ngày Tết. Thói quen đi chơi muộn, xem pháo hoa, tụ tập bạn bè, xem phim xuyên đêm hay dậy sớm đi chúc Tết khiến giấc ngủ bị xáo trộn.

Thiếu ngủ làm rối loạn nhịp sinh học, kích hoạt hệ thần kinh giao cảm và khiến huyết áp tăng cao, đặc biệt vào ban đêm và sáng sớm. Nếu kéo dài, cơ thể giảm khả năng điều hòa huyết áp và đường huyết, làm tăng nguy cơ xảy ra biến cố mạch máu não.

Bên cạnh đó, căng thẳng tâm lý trong dịp Tết cũng là yếu tố thường bị bỏ qua nhưng lại có thể góp phần thúc đẩy đột quỵ. Áp lực tài chính, lo toan quà cáp, chi tiêu, mâu thuẫn gia đình, công việc tồn đọng hoặc những lo lắng cá nhân có thể khiến nhiều người rơi vào trạng thái stress kéo dài.

Khi đó, cơ thể tăng tiết các hormone stress như cortisol và adrenaline, làm nhịp tim nhanh hơn, mạch máu co thắt và huyết áp tăng. Với người đã có bệnh nền, đây có thể là một “đòn bẩy” nguy hiểm.

Yếu tố thời tiết cũng góp phần làm tăng nguy cơ đột quỵ, nhất là ở miền Bắc và miền Trung, khi Tết trùng giai đoạn lạnh sâu. Trời lạnh làm mạch máu co lại, kéo theo huyết áp tăng. Đáng chú ý, sự thay đổi nhiệt độ đột ngột từ nóng sang lạnh hoặc ngược lại khiến huyết áp dao động mạnh, làm tăng nguy cơ xuất huyết não.

Nhiều trường hợp đột quỵ xảy ra trong bối cảnh người bệnh tắm nước lạnh, ra ngoài trời rét đột ngột hoặc từ phòng ấm bước ra môi trường lạnh mà không có sự chuẩn bị.

Một nguy cơ rất điển hình dịp Tết là việc ngưng thuốc hoặc dùng thuốc không đều. Nhiều người tự ý bỏ thuốc huyết áp, thuốc tim mạch hoặc thuốc điều trị đái tháo đường vì bận rộn, chủ quan hoặc nghĩ rằng “nghỉ Tết vài ngày không sao”.

Nhưng chỉ một khoảng trống nhỏ trong điều trị cũng có thể khiến các chỉ số sinh tồn mất kiểm soát và dẫn đến biến cố cấp tính. Với bệnh tim mạch và tăng huyết áp, việc quên thuốc trong vài ngày có thể là ranh giới giữa bình thường và nguy kịch.

Để phòng ngừa đột quỵ trong dịp Tết, bác sỹ Minh Đức khuyến cáo người trưởng thành cần duy trì chế độ ăn uống điều độ, hạn chế muối, mỡ và rượu bia; ngủ đủ giấc, tránh thức khuya kéo dài; giữ ấm cơ thể đúng cách và hạn chế thay đổi nhiệt độ đột ngột; dùng thuốc đều đặn theo chỉ định, đồng thời theo dõi huyết áp và đường huyết thường xuyên.

Các chuyên gia nhấn mạnh, điều nguy hiểm nhất của đột quỵ không nằm ở sự “bất ngờ”, mà nằm ở tâm lý chần chừ. Nhiều người có dấu hiệu sớm nhưng cố chịu, đợi qua Tết mới đi khám, hoặc tự uống thuốc tại nhà. Trong khi đó, đột quỵ là cuộc đua tính bằng phút. Càng đến viện sớm, khả năng cứu sống và giảm di chứng càng cao.

Người dân cần đặc biệt cảnh giác nếu xuất hiện các dấu hiệu như tê yếu tay chân, méo miệng, nói khó, đau đầu dữ dội, chóng mặt, rối loạn ý thức.

Khi đó, tuyệt đối không chờ qua kỳ nghỉ lễ. Một cái Tết trọn vẹn không thể đánh đổi bằng một biến cố để lại tàn phế suốt đời. Sự tiết chế, kỷ luật trong ăn uống, sinh hoạt và tuân thủ điều trị chính là cách thiết thực nhất để bảo vệ sức khỏe, để niềm vui sum vầy không bị phủ bóng bởi bi kịch y tế trong những ngày đầu năm