Viêm tụy cấp vì lạm dụng rượu bia

Một nam thanh niên 35 tuổi nhập viện trong tình trạng đau dữ dội vùng bụng lan ra sau lưng, ngất xỉu tại phòng cấp cứu do viêm tụy cấp sau thời gian dài lạm dụng rượu bia. Các bác sỹ cảnh báo, viêm tụy cấp có thể diễn tiến rất nhanh, đe dọa tính mạng nếu chủ quan hoặc điều trị muộn.

Thường xuyên uống hơn 10 lon bia mỗi tối, thậm chí có những cuộc nhậu lên tới 15-20 lon, nam bệnh nhân 35 tuổi được đưa vào cấp cứu trong tình trạng đau dữ dội vùng bụng trên, cảm giác “xé ra tới tận sau lưng”.

Ảnh minh họa.

Trước đó, khi xuất hiện đau âm ỉ, anh nghĩ mình bị bệnh dạ dày nên tự mua thuốc uống giảm đau, tiếp tục duy trì thói quen uống bia. Tuy nhiên, lần này thuốc không còn tác dụng, cơn đau tăng nhanh, dữ dội khiến anh ngất xỉu ngay tại phòng cấp cứu.

Kết quả xét nghiệm cho thấy bệnh nhân bị viêm tụy cấp, hoàn toàn khác với chẩn đoán dạ dày mà anh tự suy đoán. Tương tự, một người đàn ông 30 tuổi ở Cần Thơ cũng phải nhập viện lần thứ hai chỉ trong vòng hai tháng.

Do tính chất công việc thường xuyên tiếp khách, người này gần như nhậu kín lịch mỗi tuần, ít nhất ba đến bốn ngày, mỗi tối uống hơn chục lon bia.

Sau đợt cấp cứu trước, bệnh nhân đã kiêng rượu bia nhưng bệnh vẫn tái phát do tiếp tục ăn nhiều món dầu mỡ, đạm cao là yếu tố nguy cơ khiến viêm tụy dễ bùng phát trở lại.

Theo BSCKII. Nguyễn Đô, Phó trưởng phụ trách điều hành Khoa Nội tiêu hóa, Bệnh viện Nguyễn Tri Phương, tuyến tụy có vai trò tiết ra các men tiêu hóa thức ăn. Khi cơ thể nạp quá nhiều rượu bia và chất béo, các men này bị kích hoạt quá mức ngay trong tuyến tụy. Thay vì hỗ trợ tiêu hóa, men tụy quay lại tự “tiêu hóa” chính nhu mô tụy, gây tổn thương và dẫn đến viêm tụy cấp nguy hại sức khỏe.

Thống kê tại khoa cho thấy, từ 6/2023 đến cuối năm 2024, Bệnh viện đã điều trị hơn 152 ca viêm tụy cấp. Trong đó, rượu bia là nguyên nhân hàng đầu, chiếm hơn 34%, tiếp theo là tăng triglyceride với gần 32%. Đáng lưu ý, hơn 21% trường hợp có diễn tiến nặng, tỷ lệ tử vong lên tới 2,6%.

Bên cạnh rượu bia, viêm tụy cấp do tăng triglyceride là nguyên nhân ít được người dân chú ý. Khi mỡ máu tăng cao, huyết tương trở nên đặc như sữa, gây tắc nghẽn vi tuần hoàn và làm tổn thương tuyến tụy. Dịp lễ, Tết với chế độ ăn nhiều dầu mỡ, đạm dễ kích hoạt tình trạng này, đặc biệt ở người thừa cân, béo phì, rối loạn mỡ máu hoặc đái tháo đường kiểm soát kém.

Các bác sỹ cho biết, cơn đau viêm tụy cấp có biểu hiện rất đặc trưng với đau dữ dội vùng trên rốn lan ra sau lưng, nôn ói nhiều nhưng không đỡ sau nôn, kèm bụng chướng, khó tiêu. Trường hợp nặng, bệnh nhân có thể tụt huyết áp, khó thở, vã mồ hôi, diễn tiến xấu rất nhanh, cần hồi sức tích cực, lọc máu hoặc thay huyết tương để loại bỏ lượng mỡ máu quá cao, tạo điều kiện cho tuyến tụy hồi phục.

“Viêm tụy cấp nặng có thể xấu đi nhanh trong 24-48 giờ đầu. Nếu chậm trễ, bệnh có thể trở nặng, điều trị rất khó khăn và thậm chí nguy hại đến tính mạng”, BSCKII. Nguyễn Đô cảnh báo.

Từ thực tế điều trị, các bác sỹ khuyến cáo người dân, đặc biệt trong dịp lễ, Tết, cần hạn chế rượu bia, ăn uống điều độ, tránh lạm dụng các món nhiều dầu mỡ, đạm cao và uống đủ nước để giảm tình trạng cô đặc máu.

Ngay cả những người mới uống rượu bia hoặc bị ép uống trong các buổi tiệc cũng có thể bị kích hoạt cơn viêm tụy cấp, nhất là khi đã từng có tiền sử bệnh. Khi xuất hiện đau bụng bất thường sau ăn uống, tiệc tùng, cần đến cơ sở y tế sớm để được thăm khám, tránh những biến chứng nguy hiểm, thậm chí tử vong.

Từ mảnh xương gà đến biến chứng nguy hiểm đường tiêu hóa

Một ca lâm sàng hy hữu vừa được các bác sỹ Bệnh viện Đa khoa MEDLATEC can thiệp và điều trị thành công khi dị vật là mảnh xương gà mắc kẹt ở hậu môn, gây biến chứng áp xe nặng.

Bệnh nhân là ông N.C.O (81 tuổi), nhập viện trong tình trạng sưng đau vùng hậu môn. Khai thác bệnh sử cho thấy, bệnh nhân có tiền sử phì đại tiền liệt tuyến, tăng huyết áp.

Trước đó vài ngày, ông O. có ăn thịt gà, sau đó xuất hiện đau tức hậu môn kéo dài khoảng 4 ngày. Do chủ quan nghĩ mình bị trĩ, bệnh nhân tự mua thuốc về đặt hậu môn nhưng không thực hiện được vì đau nhiều, nên mới đến bệnh viện thăm khám.

Tại MEDLATEC, bệnh nhân được chỉ định làm các xét nghiệm và chẩn đoán hình ảnh để tìm nguyên nhân.

Kết quả xét nghiệm máu ghi nhận bạch cầu tăng 13.99 x 10^9/L (khoảng tham chiếu: 3.5 - 10.5 x 10^9/L), CRP định lượng tăng cao tới 101.46 mg/L (khoảng tham chiếu: 0 - 5.00 mg/L), cho thấy tình trạng viêm, nhiễm trùng nặng.

Khi soi hậu môn - trực tràng bằng ống cứng, các bác sỹ phát hiện có dị vật nằm bên trong và tiến hành lấy ra qua đường hậu môn.

Dị vật được xác định là mảnh xương gà dài 3,5 cm, có nhánh sắc. Do tổn thương phức tạp, ổ viêm có xu hướng khu trú thành áp xe, bệnh nhân được chỉ định nhập viện để theo dõi sát và điều trị kháng sinh nhằm kiểm soát nhiễm khuẩn.

Sau 3 ngày điều trị nội khoa nhưng tình trạng viêm không đáp ứng, kết quả siêu âm ghi nhận hình ảnh thâm nhiễm, ổ áp xe dưới da cạnh phải vùng hậu môn.

Ngay sau đó, bệnh nhân được phẫu thuật dẫn lưu mủ để xử lý triệt để ổ nhiễm trùng. Sau 4 ngày hậu phẫu, sức khỏe bệnh nhân ổn định, đại tiện bình thường và được xuất viện, tiếp tục điều trị bằng thuốc theo đơn, kết hợp thay băng hằng ngày.

Theo BSCKII. Nguyễn Văn Thưởng, Trưởng Khoa Ngoại, Bệnh viện Đa khoa MEDLATEC, thông thường, dị vật đường tiêu hóa gây tổn thương tại thực quản hoặc dạ dày, nhưng trong trường hợp này, mảnh xương gà đã đi qua toàn bộ hệ tiêu hóa rồi “mắc kẹt” tại hậu môn - một tình huống rất hiếm gặp.

Khi các dị vật sắc nhọn như xương cá, xương gà, tăm xỉa răng… không được đào thải tự nhiên, người bệnh có thể đối mặt với nhiều biến chứng nguy hiểm như thủng các tạng rỗng gây viêm phúc mạc, sốc nhiễm khuẩn; hình thành các ổ áp xe khu trú; tổn thương mạch máu dẫn đến xuất huyết tiêu hóa ồ ạt hoặc nhiễm trùng huyết, suy đa tạng.

Từ trường hợp này, các bác sỹ khuyến cáo người dân cần ăn chậm, nhai kỹ, tránh vừa ăn vừa nói chuyện, cười đùa hoặc sử dụng điện thoại, tivi; thận trọng với các loại thực phẩm có xương nhỏ, đặc biệt khi chế biến cho người cao tuổi và trẻ nhỏ; không ngậm tăm sau khi ăn hoặc khi đi ngủ.

Khi có cảm giác nuốt vướng, đau ngực, đau bụng hoặc đau rát vùng hậu môn sau ăn, người dân tuyệt đối không tự ý móc, không nuốt thêm thức ăn lớn để đẩy dị vật mà cần đến ngay cơ sở y tế có đầy đủ phương tiện chẩn đoán như nội soi, siêu âm, chụp CT để được xử trí kịp thời, tránh những biến chứng nguy hiểm.

Di chứng nguy hiểm sau lao phổi

Một bệnh nhân 30 tuổi phát hiện u nấm phổi Aspergillus lan rộng ở hai thùy phổi, 14 năm sau khi điều trị khỏi lao. Trường hợp này tiếp tục cảnh báo nguy cơ di chứng muộn ở người từng mắc lao phổi, đặc biệt khi chủ quan không tái khám định kỳ.

Anh Hoàng (30 tuổi) nhập viện trong tình trạng ho kéo dài, tái phát nhiều lần, gần đây xuất hiện ho ra máu. Khai thác bệnh sử cho thấy, anh từng được chẩn đoán lao phổi cách đây 14 năm, khi đang học cấp 3.

Sau điều trị theo phác đồ lao, sức khỏe ổn định, các xét nghiệm không còn vi khuẩn lao nên anh trở lại sinh hoạt, học tập và làm việc bình thường, không tái khám định kỳ do không có triệu chứng bất thường.

Khoảng một năm trở lại đây, anh Hoàng thường xuyên bị viêm đường hô hấp, ho nhiều. Nghĩ mắc cảm cúm thông thường, anh tự mua thuốc kháng sinh uống, triệu chứng giảm nhưng không dứt hẳn, tái đi tái lại nhiều lần.

Một tháng gần đây, tình trạng ho nặng hơn, đôi lúc ho ra máu. Khám tại bệnh viện địa phương, anh được chẩn đoán tổn thương u nấm phổi Aspergillus. Đây là di chứng thường gặp ở bệnh nhân có tiền sử lao phổi, sau đó được chuyển đến bệnh viện để điều trị chuyên sâu.

Theo các bác sỹ, u nấm phổi Aspergillus là khối u hình thành từ các loài nấm Aspergillus. Loại nấm này thường phát triển trong các khoang phổi bị tổn thương, nơi có môi trường ẩm ướt, lưu thông không khí kém.

Ở những bệnh nhân có bệnh lý phổi mạn tính như lao phổi, COPD, xơ phổi, kén phế quản, ung thư phổi hoặc suy giảm miễn dịch, nhu mô phổi dễ hình thành các hang là “môi trường lý tưởng” cho nấm phát triển.

Kết quả chẩn đoán cho thấy, ổ hang lao cũ của anh Hoàng chiếm toàn bộ thùy trên phổi phải với kích thước 53x58x66 mm và lan xuống một phần thùy dưới phổi phải (14x21x18 mm). Bên trong ổ hang là khối u nấm di chuyển theo cử động của bệnh nhân. Đây chính là nguyên nhân khiến phổi liên tục bị viêm, gây ho dai dẳng và ho ra máu kéo dài hơn một năm qua.

Trước tình trạng tổn thương lan rộng, TS.Nguyễn Anh Dũng, Trưởng khoa Ngoại Lồng ngực - Mạch máu, Trung tâm Ngoại Lồng ngực - Mạch máu, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM cùng ê kíp quyết định phẫu thuật loại bỏ u nấm. Do bệnh nhân viêm đường hô hấp tái diễn nhiều lần, sức đề kháng suy giảm, phương án mổ ít xâm lấn được lựa chọn nhằm giúp người bệnh nhanh hồi phục, giảm thiểu rủi ro.

Từ ba đường mổ nhỏ khoảng 0,5-1 cm, các bác sỹ tiến hành tách các mô dính giữa màng phổi thành và màng phổi tạng, tạo khoang đủ rộng để đưa dụng cụ nội soi vào. Theo TS.Nguyễn Anh Dũng, đây là kỹ thuật đòi hỏi độ chính xác cao, bởi chỉ một sai sót nhỏ có thể làm rách phổi hoặc tổn thương mạch máu lớn, buộc phải chuyển sang mổ mở.

Sau khoảng hai giờ, toàn bộ khối u nấm được lấy ra, đồng thời cắt trọn thùy trên và một phần thùy dưới phổi phải bị tổn thương. Chỉ một ngày sau mổ, bệnh nhân đã có thể sinh hoạt bình thường, được hướng dẫn tập thở nhằm tăng cường chức năng hô hấp. Ba ngày sau, anh xuất viện, tiếp tục điều trị kháng nấm toàn thân lâu dài để phòng ngừa tái phát, kết hợp tập vật lý trị liệu phục hồi chức năng phổi.

Các bác sỹ cho biết, Aspergillus là loại nấm phổ biến trong môi trường, tồn tại trong đất, bụi và thậm chí cả thực phẩm. Con người hít phải bào tử nấm mỗi ngày, song chúng chỉ gây bệnh khi gặp điều kiện thuận lợi như tổn thương phổi sẵn có, cơ địa mẫn cảm hoặc hệ miễn dịch suy yếu.

Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, u nấm phổi Aspergillus có thể tiến triển nhanh, gây ho ra máu, đau ngực, khó thở, sốt kéo dài, khiến bệnh nhân suy kiệt, sụt cân và giảm chất lượng cuộc sống, đồng thời làm tổn thương phổi lan rộng, gây khó khăn cho điều trị.

Từ trường hợp này, bác sỹ khuyến cáo những người từng mắc lao phổi hoặc có bệnh lý phổi mạn tính cần tái khám định kỳ, ngay cả khi đã điều trị khỏi bệnh nhiều năm.

Khi xuất hiện các triệu chứng như ho kéo dài, ho ra máu, khó thở, sốt, mệt mỏi, sụt cân, người bệnh cần đến cơ sở y tế chuyên khoa để được thăm khám và chẩn đoán sớm.

Để phòng ngừa, người dân nên hạn chế tiếp xúc với môi trường ẩm mốc, công trường xây dựng, nhà kho; đeo khẩu trang khi làm việc trong môi trường nhiều bụi, nấm mốc nhằm giảm nguy cơ hít phải bào tử Aspergillus và các tác nhân gây bệnh đường hô hấp khác.