Đáng chú ý, không ít trường hợp ban đầu nhầm lẫn triệu chứng với đột quỵ, làm chậm trễ việc tiếp cận điều trị phù hợp.

Lạnh sâu, gia tăng ca liệt dây thần kinh ngoại biên nhập viện

Tại Khoa Y học cổ truyền và Phục hồi chức năng, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, thời gian gần đây tiếp nhận nhiều bệnh nhân nhập viện do liệt dây thần kinh số VII ngoại biên liên quan đến nhiễm lạnh.

Ảnh minh họa.

Trường hợp cháu P.N.C. (11 tuổi, Hà Nội) nhập viện trong tình trạng méo miệng, cơ mặt cứng đơ, không cười được, mắt trái không nhắm kín. Qua thăm khám, các bác sỹ chẩn đoán cháu bị liệt dây thần kinh số VII ngoại biên do nhiễm lạnh.

Theo người nhà, trước khi nhập viện, trong thời gian đi học, cháu C. đã cởi áo khoác và chỉ mặc áo mỏng suốt cả ngày trong điều kiện thời tiết rét đậm.

Bác sỹ chuyên khoa I Lê Nguyên Long, Phụ trách Khoa Y học cổ truyền và Phục hồi chức năng, cho biết sau một tuần điều trị bằng thuốc kết hợp vật lý trị liệu và phục hồi chức năng, vận động cơ mặt của cháu đã cải thiện rõ rệt.

Một trường hợp khác là ông N.V.N. (58 tuổi, Hà Nội). Sau vài ngày trời trở lạnh, ông xuất hiện đau họng, sưng đau vùng tai trái và được chẩn đoán viêm tai giữa tại cơ sở y tế gần nhà. Sau ba ngày điều trị không cải thiện, bệnh nhân bắt đầu méo miệng, nói khó, mắt không nhắm kín. Lo ngại đột quỵ, gia đình đã đưa ông đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương.

Kết quả chụp cắt lớp vi tính sọ não giúp loại trừ tổn thương mạch máu não. Các bác sỹ xác định bệnh nhân bị liệt dây thần kinh số VII ngoại biên bên trái do biến chứng viêm tai giữa cấp, kèm liệt dây thanh âm.

Bệnh nhân có tiền sử tăng huyết áp nhiều năm và một số bệnh lý nền khiến hệ miễn dịch suy giảm. Sau điều trị bằng thuốc kháng viêm, giảm phù nề kết hợp vật lý trị liệu phục hồi chức năng cơ mặt, tình trạng bệnh cải thiện rõ rệt sau 10 ngày.

Tương tự, bà B.T.T. (83 tuổi, Hà Nội) sau khi đi ăn sáng về xuất hiện tình trạng miệng méo sang trái, mắt phải không nhắm kín. Khi nhập viện, bà được chẩn đoán liệt dây thần kinh số VII ngoại biên bên phải.

Theo bác sỹ Lê Nguyên Long, dây thần kinh số VII có vai trò chi phối vận động các cơ mặt, tham gia dẫn truyền vị giác, tiết nước mắt và nước bọt.

Do đi qua ống xương hẹp ở xương thái dương, dây thần kinh này rất nhạy cảm và dễ bị phù nề. Khi vùng đầu, mặt, cổ tiếp xúc lạnh đột ngột, mạch máu co thắt gây thiếu máu cục bộ, kích hoạt phản ứng viêm, dẫn đến phù nề và chèn ép dây thần kinh, làm rối loạn dẫn truyền xung động đến cơ mặt.

Thời tiết lạnh cũng tạo điều kiện cho các loại virus, đặc biệt là herpes simplex type 1 (HSV-1), tái hoạt. Virus này tồn tại tiềm ẩn trong hạch thần kinh mặt ở nhiều người khỏe mạnh. Khi tái hoạt, phản ứng viêm miễn dịch tăng mạnh, khiến phù nề dây thần kinh nặng hơn và gây liệt mặt khởi phát đột ngột.

Triệu chứng liệt dây thần kinh số VII ngoại biên thường xuất hiện nhanh. Nhiều người khi thức dậy buổi sáng đã thấy méo miệng, cười lệch, nói khó, chảy nước miếng hoặc nước mắt bên liệt, nhắm mắt không kín, kèm đau âm ỉ sau tai. Các biểu hiện tiến triển trong vài giờ đến một, hai ngày nhưng không gây rối loạn ý thức.

Bác sỹ Long lưu ý, liệt mặt do nhiễm lạnh thường không kèm theo yếu tay chân, tê nửa người hay rối loạn ngôn ngữ trung ương như đột quỵ.

Tuy nhiên, do biểu hiện méo miệng khá giống đột quỵ, người bệnh dễ nhầm lẫn, dẫn đến nhập viện muộn hoặc xử trí không đúng cách. “Thời điểm vàng” trong điều trị liệt dây thần kinh số VII ngoại biên là trong vòng 72 giờ đầu, nhằm giảm phù nề, bảo vệ bao myelin và tăng khả năng hồi phục hoàn toàn chức năng vận động cơ mặt.

Để phòng bệnh trong thời tiết lạnh sâu, bác sỹ khuyến cáo người dân cần giữ ấm vùng đầu, mặt, cổ khi ra ngoài; tránh để quạt hoặc điều hòa thổi trực tiếp vào mặt, đặc biệt khi ngủ; không tắm khuya, không xối nước lạnh hoặc nước nóng đột ngột lên đầu, mặt. Khi xuất hiện các dấu hiệu như méo miệng, lệch mặt, mắt không nhắm kín, người bệnh cần đến cơ sở y tế có chuyên khoa để được thăm khám, loại trừ đột quỵ và điều trị kịp thời.

Ngoài ra, người bệnh cần bảo vệ mắt bên liệt bằng nước mắt nhân tạo, băng che khi ngủ để tránh tổn thương giác mạc; kết hợp điều trị thuốc với các phương pháp y học cổ truyền như châm cứu, xoa bóp, cùng vật lý trị liệu và tập vận động cơ mặt. Các chuyên gia khuyến cáo không tự ý áp dụng các phương pháp dân gian chưa được kiểm chứng tại nhà.

Da tổn thương nặng do lạm dụng thuốc bôi chứa corticoid

Sau thời gian dài sử dụng các loại thuốc bôi da chứa corticoid, da mặt của chị Ninh bị tổn thương nghiêm trọng với biểu hiện giãn mao mạch, đỏ thẫm vùng má và viêm da dai dẳng. Trường hợp này được các bác sỹ xác định là tình trạng da “nghiện corticoid”, một hệ quả không hiếm gặp khi người bệnh tự ý dùng thuốc bôi không theo chỉ định chuyên môn.

Theo BSCKII Đàm Thị Thúy Hồng, chuyên khoa thẩm mỹ, việc bôi corticoid kéo dài khiến làn da của bệnh nhân phụ thuộc vào thuốc.

Khi thăm khám, hai bên má của chị Ninh xuất hiện tình trạng giảm sắc tố xen kẽ, giãn mao mạch dạng mạng nhện màu đỏ thẫm. Da mặt trở nên mỏng, dễ ửng đỏ, thường xuyên nổi mẩn, ngứa, kèm theo hiện tượng lông tơ mọc rậm, mềm và sẫm màu. Đáng chú ý, tình trạng viêm da kéo dài và có xu hướng bùng phát nặng khi người bệnh ngưng thuốc đột ngột.

Bác sỹ Hồng đánh giá tổn thương da của bệnh nhân vẫn có khả năng hồi phục, song đòi hỏi quá trình điều trị bài bản, tuân thủ nghiêm ngặt phác đồ và chỉ định y khoa.

Theo đó, bệnh nhân được điều trị bằng hệ thống laser công nghệ cao như Fotona 6D và StarWalker, kết hợp laser Nd:YAG 1064 xung dài nhằm cải thiện tình trạng đỏ da, giãn mao mạch và sắc tố không đồng đều.

Đồng thời, bệnh nhân được tiêm huyết tương giàu tiểu cầu (PRP) để kích thích tái tạo da, tăng sinh collagen, giúp da dày và khỏe dần theo thời gian. Sau 4 tháng điều trị, tình trạng tổn thương da cải thiện rõ rệt, da đều màu hơn và giảm nhạy cảm.

Theo BSCKII Đàm Thị Thúy Hồng, da “nghiện corticoid” thường xuất phát từ việc sử dụng nhiều loại thuốc bôi chứa corticoid, nhóm thuốc hiện được bán khá phổ biến trên thị trường và dễ mua mà không cần đơn. Corticoid đường bôi có vai trò quan trọng trong điều trị nhiều bệnh da liễu nhờ tác dụng chống viêm, giảm đỏ, giảm ngứa nhanh.

Tuy nhiên, nếu sử dụng không đúng chỉ định, kéo dài hoặc lạm dụng, thuốc có thể gây ra hàng loạt biến chứng như mỏng da, giãn mao mạch, rối loạn sắc tố, viêm da mạn tính và phụ thuộc thuốc.

Việc lựa chọn loại corticoid mạnh hay nhẹ, liều lượng, tần suất và thời gian bôi cần được bác sỹ chuyên khoa cân nhắc kỹ lưỡng dựa trên tình trạng bệnh, vị trí tổn thương da và đáp ứng điều trị của từng người bệnh. “Người bệnh không nên tự ý sử dụng thuốc bôi da, đặc biệt là các chế phẩm chứa corticoid khi chưa có chỉ định của bác sỹ”, bác sỹ Hồng khuyến cáo.

Các chuyên gia cũng lưu ý, khi da xuất hiện các dấu hiệu bất thường như đỏ kéo dài, ngứa, bong tróc, sạm màu hoặc trở nên nhạy cảm bất thường, người dân cần sớm đến bệnh viện hoặc cơ sở y tế chuyên khoa để được thăm khám, chẩn đoán và điều trị đúng hướng. Việc can thiệp sớm không chỉ giúp hạn chế tổn thương da tiến triển nặng mà còn giảm chi phí và thời gian điều trị về lâu dài.

Nguy cơ mất toàn bộ bàn tay trái vì pháo nổ

Khoa Phẫu thuật Chi trên và Vi phẫu, Viện Chấn thương - Chỉnh hình, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 vừa tiếp nhận một nam thiếu niên 15 tuổi trong tình trạng tổn thương đặc biệt nghiêm trọng do pháo nổ. Người bệnh nhập viện ở giờ thứ ba sau tai nạn, với bàn tay trái bị dập nát gần như hoàn toàn, kèm theo vết thương phần mềm vùng đùi trái.

Theo TS.Nguyễn Quang Vịnh, Khoa Phẫu thuật Chi trên và Vi phẫu, đây là một trong những trường hợp tổn thương nặng điển hình do pháo nổ mà đơn vị tiếp nhận. “Bàn tay của người bệnh bị dập nát gần như hoàn toàn. Các tổn thương do pháo nổ hay hỏa khí thường rất phức tạp, khả năng phục hồi các đơn vị ngón tay là vô cùng khó khăn”, bác sỹ cho biết.

Dù được cấp cứu và phẫu thuật khẩn trương, sau nhiều nỗ lực của ê-kíp, các bác sỹ chỉ có thể giữ lại được 2 trong số 5 ngón tay cho người bệnh. Toàn bộ vùng gan tay và cổ tay bị dập nát nặng, khiến quá trình điều trị dự kiến kéo dài, người bệnh sẽ phải trải qua nhiều cuộc phẫu thuật tiếp theo. Về lâu dài, tiên lượng chức năng bàn tay rất hạn chế, nguy cơ mất vĩnh viễn phần lớn chức năng vận động là khó tránh khỏi.

TS, BS Nguyễn Quang Vịnh cho biết, hằng năm, đặc biệt trong khoảng 3 tháng cận Tết, Khoa Phẫu thuật Chi trên và Vi phẫu tiếp nhận rất nhiều ca tai nạn do pháo nổ, nạn nhân chủ yếu là thanh thiếu niên. Đáng lo ngại, những năm gần đây, các ca tai nạn liên quan đến pháo nổ không chỉ tập trung vào dịp Tết mà còn xuất hiện rải rác quanh năm.

Hiện tại, người bệnh đã được cắt lọc toàn bộ tổ chức dập nát, lấy bỏ các dị vật là mảnh pháo. Trong thời gian tới, các bác sỹ sẽ tiếp tục điều trị che phủ các vùng hoại tử bằng vạt da. Dự kiến sau vài tháng, nếu điều kiện cho phép, người bệnh sẽ được phẫu thuật chuyển ngón chân lên thay thế cho ngón tay cái đã mất. Tuy nhiên, ngay cả trong kịch bản thuận lợi, người bệnh vẫn phải chấp nhận mất ít nhất 2 ngón tay vĩnh viễn.

“Điều khiến chúng tôi hối tiếc nhất là những tai nạn do pháo nổ hoàn toàn có thể phòng tránh, nhưng vẫn xảy ra với tần suất đáng báo động. Chỉ vài phút lơ là, người bệnh không chỉ mất chức năng chi thể, mà trong nhiều trường hợp còn bị đe dọa trực tiếp đến tính mạng”, TS.Nguyễn Quang Vịnh nhấn mạnh.

Các bác sỹ cũng khuyến cáo, khi không may xảy ra tai nạn do pháo nổ, người bị thương cần được băng bó tối thiểu, nẹp cố định chi tổn thương và nhanh chóng đưa đến cơ sở y tế gần nhất. Việc giấu giếm hoặc chậm trễ cấp cứu có thể khiến người bệnh đánh mất “thời gian vàng”, làm giảm đáng kể khả năng bảo tồn chi thể.

Từ ca bệnh đầy tiếc nuối này, các chuyên gia cho rằng gia đình, nhà trường và toàn xã hội cần tăng cường quản lý, giáo dục và nâng cao nhận thức cho thanh thiếu niên về nguy cơ từ các vật liệu gây cháy nổ. Những tiếng pháo tưởng chừng vô hại có thể phải đánh đổi bằng sức khỏe, khả năng lao động, tương lai và cả cuộc đời của người trẻ.

Cảnh báo nguy hiểm do thói quen ăn đồ tái sống

Đau tức vùng hạ sườn phải, mệt mỏi kéo dài, vàng da, men gan tăng cao… một bệnh nhân 64 tuổi ở Lào Cai từng nghĩ bệnh gan do rượu tiến triển nặng. Tuy nhiên, kết quả thăm khám chuyên sâu cho thấy nguyên nhân thực sự là nhiễm sán lá gan nhỏ ký sinh trong đường mật, gây viêm và tắc mật. Trường hợp này tiếp tục gióng lên hồi chuông cảnh báo về thói quen ăn đồ tái sống.

Bệnh nhân L.V.D. (64 tuổi, Lào Cai) có tiền sử nghiện rượu nhiều năm, trung bình uống từ 250-500 ml mỗi ngày và từng điều trị bệnh gan tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương. Khoảng hơn một năm trở lại đây, ông thường xuyên xuất hiện các cơn đau tức vùng hạ sườn phải, kèm mệt mỏi, chán ăn, rối loạn tiêu hóa. Tuy nhiên, do chủ quan cho rằng đây là biểu hiện tuổi già nên ông không đi khám.

Gần đây, tình trạng mệt mỏi tăng rõ rệt, da bắt đầu vàng. Xét nghiệm tại cơ sở y tế địa phương cho thấy men gan tăng cao. Sau một tháng điều trị nhưng men gan không cải thiện, gia đình đã đưa bệnh nhân đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương để kiểm tra chuyên sâu.

Qua khai thác tiền sử, các bác sỹ ghi nhận bệnh nhân có thói quen ăn đồ tái sống kéo dài, nghiện rượu nhiều năm. Bệnh nhân được chỉ định làm thêm các xét nghiệm đánh giá bệnh gan và tầm soát ký sinh trùng.

Kết quả cho thấy men gan AST/ALT tăng rất cao, lên tới khoảng 1.700 U/L; siêu âm gan mật phát hiện giãn nhẹ đường mật trong gan. Đặc biệt, xét nghiệm ký sinh trùng và soi phân ghi nhận số lượng lớn trứng sán lá gan nhỏ.

Trên cơ sở các kết quả lâm sàng và cận lâm sàng, bệnh nhân được chẩn đoán nhiễm sán lá gan nhỏ ký sinh trong đường mật, gây viêm, ứ mật và giãn đường mật, trên nền viêm gan mạn tính do rượu.

Bác sỹ CKI Lê Văn Thiệu, Phòng khám Ký sinh trùng, cho biết hai loài sán lá gan nhỏ Clonorchis sinensis và Opisthorchis viverrini hiện lưu hành khá phổ biến tại Việt Nam, đặc biệt ở những khu vực người dân có thói quen ăn cá sống hoặc chế biến chưa chín kỹ. Đây là bệnh lý thường bị bỏ sót do tiến triển âm thầm, triệu chứng giai đoạn đầu không rầm rộ.

Nhiều bệnh nhân chỉ được phát hiện khi nhiễm sán đã kéo dài, gây tổn thương gan mạn tính, xơ hóa đường mật hoặc xuất hiện các biến chứng nặng như ung thư đường mật.

Trên lâm sàng, người bệnh có thể đau tức vùng hạ sườn phải, đầy bụng, khó tiêu, đôi khi xuất hiện các cơn đau quặn gan tái diễn trong nhiều tháng, nhiều năm, dễ bị nhầm lẫn với các bệnh lý gan mật thông thường.

Sán lá gan nhỏ cư trú, phát triển và sinh sản trực tiếp trong hệ thống ống dẫn mật. Quá trình ký sinh kéo dài gây viêm mạn tính và xơ hóa thành ống mật.

Khi số lượng sán lớn, cùng với trứng và xác sán tích tụ, có thể tạo thành các ổ tắc trong đường mật, cản trở dòng chảy của mật, dẫn đến ứ mật, giãn đường mật và làm tổn thương gan ngày càng nặng.

Hiện nay, sán lá gan nhỏ cũng được xếp vào nhóm tác nhân nguy cơ cao gây ung thư đường mật nếu nhiễm kéo dài nhiều năm. Bệnh lây truyền qua đường tiêu hóa, chủ yếu do ăn cá nước ngọt sống hoặc chưa nấu chín kỹ như gỏi cá, cá tái, cá nướng chưa chín hoàn toàn có chứa nang ấu trùng sán.

Ngoài ra, việc sử dụng chung dao, thớt giữa thực phẩm sống và chín, hoặc không rửa tay sạch sau khi sơ chế cá cũng là những nguồn lây nhiễm quan trọng.

Theo bác sỹ Lê Văn Thiệu, sán lá gan nhỏ hiện đã có thuốc điều trị đặc hiệu, hiệu quả cao nếu được phát hiện sớm. Người dân cần tuyệt đối tránh ăn cá nước ngọt sống, tái; đồng thời chủ động đi khám khi có các biểu hiện như đau vùng hạ sườn phải, men gan tăng, vàng da hoặc mệt mỏi kéo dài để được chẩn đoán và điều trị kịp thời, tránh những biến chứng nguy hiểm về sau.