Gần 81% lượng than tiêu thụ dành cho sản xuất điện

Trong điều kiện thời tiết bất lợi và nhu cầu than cho điện giảm trong mùa mưa, Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) vẫn duy trì sản xuất, tiêu thụ ở mức cao trong 9 tháng năm 2026, với nhiều chỉ tiêu đạt và vượt tiến độ 75% kế hoạch năm.

Dự kiến hết tháng 9, TKV sản xuất 27,643 triệu tấn than nguyên khai, bằng 75% kế hoạch năm; than thành phẩm đạt 28,510 triệu tấn, bằng 77,7% kế hoạch.

Tiêu thụ than tại cảng Điền Công - Công ty Kho vận Đá Bạc. Ảnh: TKV.

Đáng chú ý hơn là lượng than tiêu thụ đạt 39,051 triệu tấn, bằng 78,1% kế hoạch năm và tăng 15,8% so với cùng kỳ. Trong số này, than cung cấp cho sản xuất điện đạt 31,691 triệu tấn, bằng 75,5% kế hoạch năm.

Như vậy, khoảng 81% lượng than TKV tiêu thụ trong 9 tháng được cung cấp cho sản xuất điện. Con số này cho thấy vai trò của TKV không chỉ ở hoạt động khai thác tài nguyên mà còn gắn trực tiếp với việc bảo đảm nhiên liệu đầu vào cho các nhà máy nhiệt điện và vận hành hệ thống điện.

Kết quả này đạt được trong một quý III không thuận lợi đối với ngành than khi mưa nhiều và thời tiết diễn biến bất thường, đặc biệt bão số 4 cùng các đợt mưa lớn, ảnh hưởng đến khai thác, vận tải, thoát nước mỏ, bóc xúc đất đá và giao nhận than. Trong khi đó, nhu cầu than cho điện giảm so với các tháng cao điểm mùa khô khi thủy điện được huy động tăng, nhiều nhà máy nhiệt điện đồng thời đưa tồn kho than về định mức trong mùa mưa.

Ở chiều ngược lại, biến động địa chính trị và thị trường năng lượng thế giới tiếp tục tạo sức ép lên giá nhiên liệu, logistics và nhiều loại vật tư đầu vào.

Khoảng 81% lượng than TKV tiêu thụ trong 9 tháng được cung cấp cho sản xuất điện. Ảnh TKV.

Trong bối cảnh đó, mức tăng 15,8% về tiêu thụ than sau 9 tháng là một điểm đáng chú ý. Các đơn vị của TKV vừa duy trì sản xuất, vừa chuẩn bị nguồn than theo nhu cầu huy động của các nhà máy điện.

Không chỉ cung cấp nhiên liệu, TKV còn trực tiếp tham gia sản xuất điện. Sản lượng điện của Tập đoàn trong 9 tháng ước đạt hơn 7,9 tỷ kWh, tương đương 75,3% kế hoạch năm.

Kết quả sản xuất kinh doanh của toàn Tập đoàn cũng có mức tăng khá so với cùng kỳ. Doanh thu 9 tháng dự kiến đạt khoảng 139.659 tỷ đồng, bằng 81,4% kế hoạch năm và tăng 12,9%. Lợi nhuận hợp nhất đạt khoảng 5.094 tỷ đồng, tương đương 99,9% kế hoạch năm.

Như vậy, sau ba phần tư thời gian của năm, TKV đã gần hoàn thành chỉ tiêu lợi nhuận cả năm, trong khi doanh thu vượt khá xa tiến độ tương ứng của kế hoạch.

Nộp ngân sách nhà nước trong 9 tháng ở mức khoảng 20.000 tỷ đồng. Tiền lương bình quân của người lao động đạt 19,866 triệu đồng/người/tháng, bằng 106,3% kế hoạch năm.

Bên cạnh than, mảng khoáng sản tiếp tục đóng góp đáng kể khi giá một số kim loại cơ bản, đặc biệt đồng, ở mức thuận lợi.

Sản lượng alumin quy đổi 9 tháng dự kiến đạt 1,049 triệu tấn, bằng 80,7% kế hoạch năm; tiêu thụ đạt 1,025 triệu tấn, bằng 78,8%. Sản lượng tinh quặng đồng đạt 82.576 tấn, đồng tấm 22.256 tấn, kẽm thỏi 6.589 tấn và phôi thép 116.301 tấn.

Doanh thu khối khoáng sản sau 9 tháng đã đạt 87,2% kế hoạch năm. Kết quả này cho thấy bên cạnh vai trò cung cấp than cho năng lượng, các sản phẩm khoáng sản và kim loại đang trở thành một cấu phần ngày càng đáng chú ý trong hoạt động của TKV.

Nâng năng suất bằng công nghệ

Bước vào quý IV, TKV dự báo nhu cầu than cho sản xuất điện và các hộ tiêu thụ khác sẽ tăng trở lại so với quý III. Tập đoàn đặt mục tiêu tiêu thụ 11,674 triệu tấn than trong ba tháng cuối năm, trong khi sản lượng than nguyên khai dự kiến đạt 9,289 triệu tấn và than thành phẩm 9,933 triệu tấn.

Riêng tháng 10, kế hoạch sản xuất than nguyên khai là 2,896 triệu tấn, than thành phẩm 3,298 triệu tấn và tiêu thụ 3,498 triệu tấn.

Cùng với việc hoàn thành các chỉ tiêu sản xuất năm 2026, một bài toán dài hạn hơn đối với TKV là nâng năng suất khai thác trong điều kiện xuống sâu hơn, chi phí sản xuất gia tăng và yêu cầu về an toàn, môi trường ngày càng cao.

Công ty Tuyển than Hòn Gai - Vinacomin tích cực triển khai ứng dụng chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo trong các lĩnh vực. Ảnh: TKV

Đây cũng là lý do TKV đang đẩy mạnh cơ giới hóa, tự động hóa và chuyển đổi số, hướng tới mục tiêu trở thành doanh nghiệp số vào năm 2030.

Trong khai thác hầm lò, Tập đoàn đã đưa các lò chợ cơ giới hóa đồng bộ vào vận hành, tăng sử dụng máy đào lò chuyên dụng, hệ thống băng tải tự động công suất lớn và áp dụng cơ giới hóa trong đào, chống lò.

Đến cuối năm 2025, TKV có 14 dây chuyền lò chợ cơ giới hóa đồng bộ, sản xuất khoảng 4,5 triệu tấn than, chiếm 16% tổng sản lượng than hầm lò. Giai đoạn 2026 - 2030, Tập đoàn đặt mục tiêu nâng tỷ lệ khai thác hầm lò bằng cơ giới hóa lên khoảng 25 - 30%.

Với khai thác lộ thiên, các đơn vị tăng sử dụng xe tải trọng lớn, máy xúc thủy lực công suất cao và máy khoan đường kính lớn. Nhiều khâu sản xuất cũng được tự động hóa, từ đo lường, cảnh báo nồng độ khí cháy nổ và thông gió trong hầm lò đến vận hành băng tải, trạm bơm và giám sát thiết bị.

Đơn cử tại Công ty Kho vận Đá Bạc, hệ thống điều khiển tập trung đã được đưa vào sử dụng, kết hợp mạng lưới camera giám sát tại các khu vực sản xuất. Các phần mềm quản lý kho, thiết bị vật tư, nhân sự, kế toán, lưu chuyển than, cơ điện và vận tải được từng bước kết nối, phục vụ điều hành sản xuất tập trung.

Còn ở Công ty cổ phầnThan Vàng Danh đã ứng dụng phần mềm giao ca, nhận lệnh sản xuất bằng nhận diện khuôn mặt hoặc vân tay và quản lý thiết bị cơ điện trên môi trường số. Công ty cũng đầu tư xây dựng kho dữ liệu tập trung và hạ tầng công nghệ thông tin để kết nối với hệ thống chung của Tập đoàn.

Tại Công ty Tuyển than Hòn Gai, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo được ứng dụng trong quản lý vật tư, thiết bị, cơ điện vận tải; các hệ thống camera thông minh, cân băng tải và lấy mẫu tự động được triển khai tại những khu vực sản xuất, kho cảng và dây chuyền vận chuyển than.

TKV và Viettel ký kết Thỏa thuận hợp tác chiến lược giai đoạn 2026 - 2030. Ảnh: TKV.

Ở cấp Tập đoàn, tổng giá trị đầu tư 9 tháng năm 2026 ước đạt 9.159 tỷ đồng, bằng 75% kế hoạch năm và tăng 20% so với cùng kỳ. TKV đang triển khai hệ thống quản trị nguồn lực doanh nghiệp ERP, kho dữ liệu tập trung và hệ thống báo cáo thông minh BI.

Giai đoạn 2026 - 2030, kế hoạch chuyển đổi số được mở rộng sang chuẩn hóa dữ liệu, phát triển kho dữ liệu lớn, ứng dụng BI, AI và các công cụ phân tích, dự báo; đồng thời triển khai các hệ thống ERP, MES, Smart Mine và Smart Plant.

Đây là bước chuyển có ý nghĩa đối với một tập đoàn quản lý chuỗi sản xuất trải dài từ khai thác than, khoáng sản, vận tải, tuyển, chế biến đến luyện kim và sản xuất điện. Khi điều kiện khai thác ngày càng khó khăn, dư địa tăng sản lượng đơn thuần bằng mở rộng lao động và thiết bị truyền thống sẽ hạn chế hơn; năng suất, mức độ cơ giới hóa và khả năng quản trị bằng dữ liệu trở thành những yếu tố quyết định hiệu quả.

Chủ tịch Hội đồng thành viên TKV Ngô Hoàng Ngân cũng yêu cầu các đơn vị đẩy mạnh cơ giới hóa, hiện đại hóa, đặc biệt trong khai thác than hầm lò; đồng thời đẩy nhanh đầu tư các dự án và tháo gỡ những điểm nghẽn về thủ tục cho sản xuất.

Trong quý IV, cùng với mục tiêu hoàn thành kế hoạch năm, TKV sẽ xây dựng Chiến lược phát triển giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2045 và Đề án cơ cấu lại Tập đoàn giai đoạn 2026 - 2030 và sau năm 2030.

Với gần 31,7 triệu tấn than đã cung cấp cho sản xuất điện trong 9 tháng, hơn 7,9 tỷ kWh điện trực tiếp sản xuất cùng quy mô ngày càng lớn của alumin, đồng và các sản phẩm khoáng sản, hoạt động của TKV đang gắn đồng thời với hai bài toán: bảo đảm nguồn năng lượng và cung cấp nguyên liệu cho nền kinh tế.

Trong bối cảnh nhu cầu năng lượng và nguyên liệu tiếp tục tăng, khả năng duy trì vai trò này sẽ không chỉ phụ thuộc vào trữ lượng tài nguyên. Tốc độ đầu tư các dự án mới, tháo gỡ thủ tục, cơ giới hóa khai thác và chuyển từ quản trị truyền thống sang quản trị dựa trên dữ liệu sẽ quyết định khả năng TKV nâng sản lượng, kiểm soát chi phí và bảo đảm nguồn cung trong giai đoạn tới.