Các lễ hội và sự kiện văn hóa hiện đại đang trở thành sản phẩm có sức hút, góp phần phát triển thị trường công nghiệp văn hóa và hấp dẫn du khách (Ảnh: Sở văn hóa, thể thao và du lịch Hà Nội)

Biến sức hấp dẫn văn hóa thành dòng khách và doanh thu

Một bộ phim có thể quảng bá phong cảnh, trang phục, âm nhạc và ẩm thực tới hàng triệu khán giả. Một đại nhạc hội có thể kéo du khách vượt hàng ngàn cây số, tạo doanh thu cho vận tải, lưu trú, ăn uống và mua sắm. Văn hóa tạo nội dung, bản sắc và sức hấp dẫn; du lịch tổ chức trải nghiệm, mở rộng thị trường và chuyển sức hấp dẫn ấy thành
dòng khách, doanh thu, việc làm.

Năm 2025, Việt Nam đón trên 21 triệu lượt khách quốc tế, phục vụ khoảng 137 triệu lượt khách nội địa, doanh thu du lịch đạt 1 triệu tỷ đồng. Năm 2026, ngành du lịch phấn đấu đón 25 triệu lượt khách quốc tế và 150 triệu lượt khách nội địa. Xa hơn, Việt Nam đặt mục tiêu đón từ 45 đến 50 triệu lượt khách quốc tế vào năm 2030. Để chạm tới mục tiêu này, Việt Nam phải nâng cao chất lượng trải nghiệm, kéo dài thời gian lưu trú, gia tăng mức chi tiêu và tạo thêm lý do để du khách quay lại. Di sản, điện ảnh, âm nhạc, ẩm thực, thủ công mỹ nghệ và nội dung số chính là nguồn nguyên liệu tạo sản phẩm khác biệt.

Cạnh tranh công nghiệp văn hóa là cuộc cạnh tranh gay gắt giữa các quốc gia, không chỉ cạnh tranh về kinh tế mà còn là cạnh tranh về sức mạnh mềm. Việt Nam phải có chính sách hỗ trợ, ưu đãi đặc thù, vượt trội để có thể cạnh tranh được với các quốc gia khác.

- Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm

Đại biểu Trần Văn Đăng, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Bắc Ninh cho hay, sức hút của “Anh trai say hi”, “Anh trai vượt ngàn chông gai” cho thấy, công chúng trẻ sẵn sàng chi trả cho sản phẩm Việt Nam được đầu tư chuyên nghiệp. Một chương trình thành công tạo doanh thu bán vé, đồng thời phát sinh nhu cầu vận tải, lưu trú, ăn uống, mua sắm. Việt Nam cần hướng tới thu hút người hâm mộ quốc tế đến xem chương trình và kết hợp khám phá điểm đến.

Trong khi đó, ông Võ Anh Tài, Phó tổng giám đốc Tổng công ty Du lịch Sài Gòn (Saigontourist Group) cho rằng, du lịch tạo thị trường cho di sản, ẩm thực, nghệ thuật biểu diễn, thủ công mỹ nghệ, điện ảnh và lễ hội. Chính sách, vì vậy cần kết nối tài nguyên văn hóa với sản phẩm, trải nghiệm, lưu trú, lữ hành, phân phối và tiêu dùng.

Nghệ nhân dân gian Nguyễn Quốc Y nhận định mỗi món ăn, nguyên liệu và phương thức chế biến đều chứa đựng lịch sử, văn hóa của một vùng đất. Ông đề nghị đưa chính sách về ẩm thực vào Luật Phát triển công nghiệp văn hóa để tạo cơ sở bảo tồn, đào tạo và phát triển chuyên nghiệp.

Những dẫn chứng đó cho thấy, văn hóa có khả năng tạo khách và doanh thu. Để các kết quả riêng lẻ trở thành ngành kinh tế có quy mô, Việt Nam cần nối chuỗi từ sáng tạo, sở hữu trí tuệ, đầu tư đến phân phối và tiêu dùng du lịch. Đây là khoảng trống mà Luật Phát triển công nghiệp văn hóa được kỳ vọng tháo gỡ.

Nối chuỗi giá trị, mở rộng thị trường du lịch

Theo Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nguyễn Huy Dũng, giai đoạn 2018 đến 2025, công nghiệp văn hóa ước đóng góp khoảng 4 đến 5% GDP, trong khi mục tiêu năm 2030 là tối thiểu 7%. Tài nguyên phong phú, lực lượng sáng tạo trẻ và thị trường hơn 100 triệu dân vẫn chưa được khai thác tương xứng. Hệ thống pháp luật về điện ảnh, di sản văn hóa, sở hữu trí tuệ, quảng cáo và xuất bản đã tạo hành lang quản lý từng lĩnh vực. Điểm còn thiếu là cơ chế liên ngành để kết nối sáng tạo với quyền, quyền với vốn, vốn với sản xuất, sản xuất với phân phối, doanh thu, tái đầu tư và xuất khẩu.

Theo thông tin được nêu trong quá trình xây dựng Luật Phát triển công nghiệp văn hóa, khoảng 80% vốn đầu tư cho doanh nghiệp khởi nghiệp trò chơi điện tử Việt Nam chảy về Singapore; hơn 60% hãng hoạt hình chủ yếu nhận gia công thay vì sở hữu tài sản trí tuệ riêng. Năng lực sáng tạo có, nhưng phần đáng kể giá trị gia tăng chưa được giữ lại trong nước.

Dự án Luật hướng tới xác lập vị trí của công nghiệp văn hóa trong cơ cấu kinh tế Việt Nam; kết nối chuỗi giá trị để gia tăng giá trị kinh tế, xuất khẩu, thu hút đầu tư chiến lược và lan tỏa sức mạnh mềm Việt Nam.

- Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nguyễn Huy Dũng

Dự thảo Luật tập trung vào sáu nhóm chính sách về hệ sinh thái công nghiệp văn hóa, tài sản trí tuệ, nhân lực và nhân tài, hạ tầng, thị trường, hỗ trợ tài chính và ưu đãi đầu tư. Mục tiêu là xác lập vị trí của công nghiệp văn hóa trong cơ cấu kinh tế, kết nối chuỗi giá trị, gia tăng xuất khẩu, thu hút đầu tư chiến lược và lan tỏa sức mạnh mềm Việt Nam.

Tại buổi làm việc với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ngày 19/8, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu Luật Phát triển công nghiệp văn hóa phải tạo ra cơ chế đặc thù, vượt trội, vượt khung, tập trung vào hạ tầng văn hóa số, công nghệ cao, nguồn nhân lực và những lĩnh vực có khả năng cạnh tranh quốc tế.

Theo PGS-TS. Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, Luật cần tập trung vào những khoảng trống mà pháp luật chuyên ngành chưa giải quyết được, đặc biệt là phát triển chuỗi giá trị, tài chính sáng tạo, khai thác tài sản trí tuệ, hạ tầng dùng chung, dữ liệu, xuất khẩu và điều phối liên ngành. Chính sách hỗ trợ phải dựa trên kết quả, tránh tạo thêm thủ tục và cơ chế xin - cho.

Tài sản lớn nhất của doanh nghiệp văn hóa có thể là kịch bản, nhân vật, bản nhạc, thiết kế, phần mềm, thương hiệu hoặc cộng đồng người sử dụng. Nếu hệ thống tín dụng vẫn chủ yếu nhìn vào đất đai, nhà xưởng và máy móc, doanh nghiệp sáng tạo sẽ khó tiếp cận vốn. Vì vậy, việc định danh, lập hồ sơ, định giá, góp vốn và sử dụng tài sản trí tuệ trong quan hệ tín dụng có thể trở thành một đột phá quan trọng.

Quan điểm này tương đồng với đề xuất từ TP.HCM. Ông Nguyễn Mạnh Cường, Phó chủ tịch UBND TP.HCM cho rằng, Luật Phát triển công nghiệp văn hóa cần kiến tạo thị trường và hệ sinh thái, giảm chi phí gia nhập thị trường, thúc đẩy hợp tác công tư và tạo liên kết giữa văn nghệ sĩ, doanh nghiệp, nhà đầu tư, cơ sở đào tạo với các tổ chức trung gian. Nếu cơ chế này được khơi thông, các bảo tàng, phim trường, không gian biểu diễn, làng nghề, trung tâm sáng tạo và kho dữ liệu di sản có thể trở thành hạ tầng sản xuất sản phẩm du lịch mới. Tài sản trí tuệ được định giá và tiếp cận vốn sẽ giúp doanh nghiệp đầu tư bài bản hơn vào phim ảnh, âm nhạc, thiết kế, quà tặng, trải nghiệm số và các chương trình thu hút khách quốc tế.

Cuộc cạnh tranh về phát triển công nghiệp văn hóa đã và đang diễn ra quyết liệt tại châu Á. Tháng 7/2026, Hàn Quốc bổ sung 150 tỷ won cho Quỹ Phát triển giá trị văn hóa, lấy trí tuệ nhân tạo (AI) và sở hữu trí tuệ làm động lực. Còn Trung Quốc mở dữ liệu di tích thuộc sở hữu nhà nước để phát triển sở hữu trí tuệ văn hóa. Chậm hoàn thiện chính sách đồng nghĩa với tự thu hẹp cửa sổ cơ hội.

Thước đo thành công là số người Việt có thể sống bằng sáng tạo, số tài sản trí tuệ được hình thành, số doanh nghiệp văn hóa lớn mạnh và số sản phẩm Việt chinh phục thị trường quốc tế. Khi văn hóa tạo sản phẩm đủ sức gọi du khách lên đường, du lịch sẽ đưa bản sắc Việt Nam vào thị trường và biến sức mạnh mềm thành doanh thu. Đó là nền tảng để mục tiêu 45 đến 50 triệu lượt khách quốc tế trở thành bước tiến về chất lượng tăng trưởng, thay vì dừng ở một kỷ lục về số lượng.