Nỗ lực này bao gồm thúc đẩy trách nhiệm thu gom, tái chế bao bì nhựa của các nhà sản xuất, nhằm hướng đến nền kinh tế tuần hoàn và thúc đẩy sản xuất, tiêu dùng thân thiện với môi trường tại Việt Nam.

Luật Bảo vệ Môi trường (Luật BVMT) của Việt Nam được ban hành cuối năm 2020 đã có các quy định mới về cơ chế Trách nhiệm Mở rộng của Nhà sản xuất (EPR). Theo đó, Luật BVMT đã quy định nhà sản xuất, nhà nhập khẩu có trách nhiệm tái chế và trách nhiệm xử lý chất thải.

Về trách nhiệm tái chế chất thải, Luật BVMT lần đầu tiên đưa ra tỷ lệ tái chế và yêu cầu các công ty phải có trách nhiệm thu gom, tái chế sản phẩm, bao bì đã qua sử dụng với tỷ lệ nhất định dựa vào khối lượng sản phẩm hoặc bao bì đóng gói sản phẩm mà họ đưa ra thị trường. Dự kiến sẽ có 6 ngành hàng thuộc đối tượng bị điều chỉnh và phải thực hiện trách nhiệm này gồm: (1) pin và ác quy, (2) điện và điện tử, (3) săm lốp, (4) dầu nhờn, (5) ô tô và xe máy, (6) bao bì.

Về trách nhiệm xử lý chất thải, Luật BVMT đã quy định các công ty sản xuất các sản phẩm không thân thiện môi trường gồm: (1) bao bì chứa thuốc bảo vệ thực vật, hóa chất độc hại, (2) thuốc lá, (3) tã bỉm dùng một lần, (4) kẹo cao su và (5) các sản phẩm nhựa dùng một lần và một số sản phẩm có sử dụng nhựa như một thành phần nguyên liệu (mà khó có khả năng tái chế) thì phải có trách nhiệm đóng góp tài chính để hỗ trợ công tác thu gom, xử lý chất thải.

Ông Phan Tuấn Hùng, Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Tài nguyên và Môi trường

Thông tin được chia sẻ tại Hội thảo tham vấn “Trách nhiệm Mở rộng của Nhà sản xuất đối với chất thải bao bì” tổ chức bởi Bộ Tài nguyên và Môi trường (Bộ TN&MT) phối hợp với Liên minh châu Âu (EU), Bộ Hợp tác kinh tế và Phát triển Liên bang Đức (BMZ) và Cơ quan hợp tác kỹ thuật quốc tế Pháp (Expertise France) tại TP.HCM vào ngày 20/1/2021 trong khuôn khổ dự án “Suy nghĩ lại về nhựa – giải pháp kinh tế tuần hoàn cho rác thải biển”. Hội thảo tham vấn có sự tham gia đông đảo từ các thành viên Tổ công tác EPR (một cơ chế đối thoại đa bên), đại diện các Viện nghiên cứu, các tổ chức xã hội, các tổ chức quốc tế và các công ty trong ngành bao bì.

Chia sẻ bên lề hội thảo, ông Phan Tuấn Hùng, Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ TN&MT, chia sẻ: “Luật BVMT sửa đổi được thông qua ngày 17/11/2020 và chính thức có hiệu lực vào ngày 1/1/2022. Luật BVMT 2020 lần này có nhiều thay đổi, cải cách đột phá nhằm tăng cường công tác bảo vệ môi trường; một trong những thay đổi đó là quy định Trách nhiệm Mở rộng của Nhà sản xuất hay gọi tắt là cơ chế EPR. Đây là cơ chế chia sẻ gánh nặng tài chính giữa các nhà sản xuất với chính quyền địa phương trong công tác thu gom, xử lý chất thải rắn sinh hoạt”.

Cụ thể, Điều 54 Luật BVMT quy định về trách nhiệm tái chế của nhà sản xuất và nhập khẩu. Theo đó, các công ty sản xuất hoặc nhập khẩu một số sản phẩm có giá trị tái chế và thuộc danh mục của Chính phủ thì phải có trách nhiệm tái chế sau khi người tiêu dùng loại bỏ. Nhà sản xuất, nhà nhập khẩu có trách nhiệm tái chế theo tỷ lệ tái chế bắt buộc và quy cách tái chế bắt buộc. Nhà sản xuất, nhà nhập khẩu có thể tự mình tổ chức việc tái chế hoặc đóng góp tài chính để hỗ trợ tái chế sản phẩm, bao bì sau khi người tiêu dùng loại bỏ. Điều 55 Luật BVMT quy định về trách nhiệm xử lý rác thải của nhà sản xuất và nhà nhập khẩu. Theo đó, một số mặt hàng sản phẩm chứa chất độc hại hoặc không có khả năng tái chế hoặc gây khó khăn cho công tác thu gom, xử lý thì nhà sản xuất phải có trách nhiệm đóng góp tài chính vào Quỹ bảo vệ môi trường Việt Nam trực tiếp hỗ trợ cho hoạt động, sáng kiến thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải rắn sinh hoạt.

Ông Hùng nhận định cơ chế EPR có sứ mệnh thúc đẩy cải cách hệ thống quản lý chất thải hiện nay và xây dựng nền kinh tế tuần hoàn tại Việt Nam. EPR giúp tăng cường tỷ lệ tái chế quốc gia và hình thành ngành công nghiệp tái chế trong thời gian tới tại Việt Nam. EPR thúc đẩy thiết kế vì môi trường, giúp tạo thêm công ăn việc làm, tăng giá trị kinh tế, tăng hiệu quả sử dụng tài nguyên và góp phần bảo vệ môi trường.

Ông Rui Ludovino, Tham tán thứ nhất, Phái đoàn Liên minh châu Âu tại Việt Nam

Ông Rui Ludovino, Tham tán thứ nhất của Phái đoàn Liên minh châu Âu tại Việt Nam, nhận định: “Huy động doanh nghiệp tham gia vào kinh tế tuần hoàn – mô hình kinh tế sử dụng và quản lý tài nguyên hiệu quả và bền vững thông qua nguyên tắc “Giảm thiểu, Tái sử dụng và Tái chế”, là nền tảng trong chính sách của Liên minh châu Âu, theo tinh thần sáng kiến Thỏa thuận Xanh châu Âu (European Green Deal). Chúng tôi rất vui mừng được hợp tác với Bộ TN&MT và các bên liên quan để cùng hướng đến việc quản lý chất thải nhựa hiệu quả hơn tại Việt Nam, nhằm làm giảm rác thải nhựa trên biển”.

Kết luận Hội thảo, ông Phan Tuấn Hùng cho biết sẽ tổ chức các hội thảo trong thời gian tới để tiếp tục tham vấn các bên liên quan về cơ chế EPR cùng với quá trình xây dựng, tham vấn dự thảo Nghị định quy định chi tiết Luật BVMT. “Chúng tôi mong muốn xây dựng được một cơ chế EPR hiệu quả, khả thi và để đạt được điều này thì việc tham vấn rộng rãi và tạo sự đồng thuận của các bên có liên quan là rất quan trọng,” đại diện Vụ Pháp chế, Bộ TN&MT khẳng định.