Phải làm chủ hạ tầng số

Nếu Internet là hạ tầng của nền kinh tế số trong hai thập niên qua, thì AI đang trở thành hạ tầng của nền kinh tế trong nhiều thập niên tiếp theo.

Không phải ngẫu nhiên mà Mỹ coi AI là lợi thế chiến lược quốc gia. Trung Quốc đầu tư hàng trăm tỷ USD để xây dựng hệ sinh thái AI độc lập. Liên minh châu Âu thúc đẩy khái niệm AI Sovereignty (AI có chủ quyền), coi việc làm chủ dữ liệu, năng lực tính toán và mô hình AI là điều kiện để bảo đảm năng lực cạnh tranh trong kỷ nguyên số.

Cuộc cạnh tranh ấy không còn đơn thuần là ai tạo ra chatbot thông minh hơn. Đó là cuộc cạnh tranh về chip AI, trung tâm dữ liệu, nguồn dữ liệu, mô hình ngôn ngữ lớn và quan trọng hơn cả là quyền kiểm soát hạ tầng công nghệ của tương lai.

Ở góc nhìn ấy, AI đang dần giống như điện, viễn thông hay đường cao tốc. Quốc gia nào làm chủ được hạ tầng, quốc gia đó sẽ làm chủ tốc độ phát triển của nền kinh tế số.

Việt Nam cũng không nằm ngoài cuộc chơi. Nhưng với một quốc gia đi sau như Việt Nam, câu hỏi đặt ra không phải là làm thế nào để tạo ra một ChatGPT mới mà Việt Nam sẽ tiếp tục đi thuê AI của thế giới, hay từng bước xây dựng năng lực AI của chính mình?

Đó chính là game mà VNG lựa chọn.

Ông Kelly Wong, Tổng Giám đốc Tập đoàn VNG.

Nhận diện “nút thắt” AI

Theo ông Kelly Wong, Tổng Giám đốc Tập đoàn VNG, AI sẽ tiếp tục phát triển rất nhanh và đảm nhận ngày càng nhiều công việc hơn, nhưng điều đó không đồng nghĩa con người sẽ bị thay thế hoàn toàn.

Những công việc mang tính lặp lại, xử lý dữ liệu hay các tác vụ có quy trình rõ ràng sẽ do AI đảm nhiệm. Trong khi đó, khả năng quan sát, sáng tạo, tư duy chiến lược và sự thấu hiểu của con người vẫn là yếu tố không thể thay thế.

Chính vì vậy, thay vì xem AI là đối thủ của người lao động, VNG coi đây là công cụ giúp mỗi nhân sự nâng cao năng suất, giải phóng thời gian khỏi các công việc mang tính cơ học để tập trung vào những giá trị có hàm lượng sáng tạo cao hơn. AI vì thế trở thành một "đồng nghiệp số" hơn là một "đối thủ".

Tuy nhiên, để AI thực sự phổ cập trong doanh nghiệp lại không hề đơn giản. Theo lãnh đạo VNG, doanh nghiệp nào cũng mong muốn phổ cập AI cho toàn bộ nhân viên, nhưng thực tế đang tồn tại hai rào cản rất lớn.

Thứ nhất là chi phí. Việc cấp tài khoản sử dụng các mô hình AI hàng đầu thế giới như ChatGPT hay Claude cho hàng nghìn nhân viên tạo ra khoản chi rất lớn. Ở quy mô doanh nghiệp, chi phí token có thể lên tới hàng triệu, thậm chí hàng chục triệu USD mỗi tháng đối với các tập đoàn lớn trên thế giới.

Điều đó khiến việc phổ cập AI trở nên khó khả thi nếu tiếp tục phụ thuộc hoàn toàn vào các mô hình nước ngoài.

Nút thắt thứ hai còn quan trọng hơn, đó là dữ liệu. Các mô hình AI lớn hiện nay chủ yếu thuộc sở hữu của các doanh nghiệp Mỹ hoặc Trung Quốc. Điều đó đồng nghĩa dữ liệu của doanh nghiệp khi sử dụng AI sẽ phải đi qua hạ tầng do các tập đoàn nước ngoài kiểm soát.

Đối với các lĩnh vực như ngân hàng, bảo hiểm, tài chính, y tế hay khu vực công, đây là vấn đề không chỉ liên quan đến bảo mật mà còn gắn với chủ quyền dữ liệu quốc gia.

Theo ông Kelly Wong, ngay cả nhiều doanh nghiệp lớn tại Mỹ cũng phải cân nhắc rất kỹ về việc sử dụng AI nhằm hạn chế nguy cơ rò rỉ dữ liệu. Trong bối cảnh Việt Nam đang thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện thì yêu cầu kiểm soát dữ liệu ngày càng trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

Chọn “game” khó nhất, bắt đầu từ viên gạch đầu tiên

Thực tế đầu tư vào AI đang tồn tại một nghịch lý. Những sản phẩm được người dùng nhìn thấy và sử dụng nhiều nhất lại chưa chắc tạo ra lợi nhuận bền vững nhất cho doanh nghiệp. Điều quyết định sức mạnh của AI nằm ở những phần ít người nhìn thấy nhất. Đó là hạ tầng tính toán.

Theo lãnh đạo VNG, hệ sinh thái AI gồm ba tầng: Hạ tầng - Nền tảng - Ứng dụng.

Trong khi nhiều doanh nghiệp đổ vốn vào tầng ứng dụng vì dễ nhìn thấy hiệu quả trong ngắn hạn, VNG lại chọn đầu tư vào tầng hạ tầng. Một quyết định khó khăn nhưng cũng là quyết định mang tính chiến lược.

Bởi nếu không có chip AI, không có trung tâm dữ liệu, không có năng lực tính toán thì mọi ứng dụng AI cuối cùng vẫn phải phụ thuộc vào hạ tầng nước ngoài.

Nói cách khác, muốn làm chủ AI thì trước hết phải làm chủ nơi AI được vận hành. Đó là lý do GreenNode được hình thành.

Ở giai đoạn đầu, VNG lựa chọn triển khai trung tâm dữ liệu AI tại Thái Lan. Đây không phải vì doanh nghiệp muốn đặt trọng tâm ra nước ngoài. Ngược lại, đó là lựa chọn để rút ngắn thời gian triển khai khi việc nhập khẩu chip AI và xây dựng trung tâm dữ liệu đạt chuẩn quốc tế tại Việt Nam còn mất nhiều thời gian.

Quan trọng hơn, theo ông Kelly Wong, đây chỉ là bước đệm để nhanh chóng hoàn thiện hạ tầng và cung cấp dịch vụ ra thị trường. Định hướng lâu dài vẫn là đưa hệ thống máy chủ, năng lực tính toán và công nghệ lõi về Việt Nam để hình thành hạ tầng AI trong nước.

Việc GreenNode được công nhận là “Doanh nghiệp Khoa học và Công nghệ” không chỉ mang ý nghĩa về danh hiệu. Đó là sự ghi nhận đối với năng lực phát triển công nghệ lõi và tạo nền tảng để VNG tiếp tục đầu tư sâu hơn vào AI hạ tầng.

Trung tâm dữ liệu AI Cloud của GreenNode đáp ứng các tiêu chuẩn toàn cầu với chứng nhận LEED Gold, TIA 942 Rating-3 DCDV và Uptime Tier III.

“AI của Việt Nam cho người Việt Nam”

Nếu coi AI là nguồn điện mới của nền kinh tế số, thì điều Việt Nam cần không chỉ là được "dùng điện", mà còn phải từng bước xây dựng được "nhà máy điện" của riêng mình.

Đây là chiến lược mà VNG đã xác định. Thay vì chỉ bán quyền truy cập vào các mô hình AI quốc tế, VNG lựa chọn nội địa hóa các mô hình AI trên hạ tầng GreenNode. Điều này giúp giảm đáng kể chi phí sử dụng AI, đồng thời kiểm soát tốt hơn dữ liệu và khả năng vận hành.

Lộ trình cũng được thiết kế theo hướng thận trọng. Trước hết phục vụ nhu cầu nội bộ VNG. Sau đó mở rộng cho cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam. Đặc biệt là các ngành có lượng dữ liệu lớn như ngân hàng, bảo hiểm và tài chính.

Khi đó, doanh nghiệp Việt sẽ không còn phải phụ thuộc hoàn toàn vào token hay API của các nền tảng nước ngoài mà có thêm một lựa chọn được vận hành trên hạ tầng trong nước với chi phí hợp lý hơn.

Trong kinh doanh, mỗi doanh nghiệp đều có game riêng. Có doanh nghiệp ưu tiên lợi nhuận ngắn hạn, có doanh nghiệp tập trung mở rộng thị phần hoặc gia tăng số lượng người dùng. VNG đã lựa chọn game khó hơn nhiều: đầu tư vào những nền tảng cốt lõi mà thị trường ít nhìn thấy nhưng có ý nghĩa quyết định đối với tương lai.

Đó là những khoản đầu tư đòi hỏi nguồn vốn lớn, thời gian dài và chưa thể mang lại doanh thu ngay. Tuy nhiên, nếu không có những doanh nghiệp sẵn sàng đầu tư vào hạ tầng AI, dữ liệu và công nghệ lõi, Việt Nam sẽ khó xây dựng được năng lực tự chủ trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo.

Ở góc độ đó, "AI có chủ quyền" không chỉ là chiến lược phát triển của VNG mà còn phản ánh một cách tiếp cận mang tính trách nhiệm đối với nền kinh tế. Bởi dữ liệu không chỉ là tài sản của doanh nghiệp mà còn là nguồn lực chiến lược của quốc gia. Hạ tầng AI cũng không chỉ phục vụ một doanh nghiệp mà sẽ trở thành nền tảng cho sự phát triển của nền kinh tế số trong nhiều thập niên tới.

Cuộc đua AI có thể thay đổi rất nhanh, hôm nay là GPT, ngày mai có thể là một mô hình hoàn toàn mới. Nhưng có một điều gần như không đổi: quốc gia nào làm chủ được hạ tầng, dữ liệu và công nghệ lõi sẽ nắm lợi thế trong cạnh tranh toàn cầu.

Có lẽ vì vậy, "AI có chủ quyền" không đơn thuần là một dự án đầu tư của VNG, mà là một lựa chọn chiến lược hướng tới việc kiến tạo năng lực cạnh tranh dài hạn cho Việt Nam trong kỷ nguyên AI.