Làm rõ những khoảng cách trong chính sách tiền lương

Tại buổi làm việc với Bộ Nội vụ về xây dựng Đề án cải cách chính sách tiền lương và bảo hiểm xã hội, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà, Trưởng Ban Chỉ đạo Trung ương về cải cách chính sách tiền lương, bảo hiểm xã hội và ưu đãi người có công đánh giá cao bước chuẩn bị ban đầu của cơ quan soạn thảo. Đề án dự kiến trình Hội nghị lần thứ 5 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV.

Nội dung Đề án được xây dựng trên cơ sở ý kiến của Bộ Chính trị, Ban Bí thư sau sơ kết Nghị quyết số 27-NQ/TW về cải cách chính sách tiền lương và Nghị quyết số 28-NQ/TW về cải cách chính sách bảo hiểm xã hội. Kế hoạch nghiên cứu, xây dựng Đề án đã được Ban Chỉ đạo Trung ương ban hành từ cuối tháng 8.

Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà cho rằng Bộ Nội vụ, trực tiếp là Cục Tiền lương và Bảo hiểm xã hội cùng nhóm biên tập, đã xây dựng đề cương khá công phu, kỹ lưỡng. Đây là đề án khó, bởi tiền lương và bảo hiểm xã hội liên quan trực tiếp tới nhiều nhóm đối tượng, nguồn lực ngân sách, thị trường lao động cũng như sự ổn định lâu dài của hệ thống an sinh.

Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà chủ trì buổi làm việc với Bộ Nội vụ về xây dựng Đề án cải cách chính sách tiền lương và bảo hiểm xã hội.

Nhìn lại quá trình triển khai Nghị quyết 27, mức lương cơ sở đã được điều chỉnh từng bước; chính sách tiền lương trong khu vực doanh nghiệp có nhiều thay đổi; quá trình sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy cũng góp phần tạo thêm nguồn lực dành cho cải cách tiền lương.

Chế độ tiền thưởng đối với cán bộ, công chức, viên chức từng bước được bổ sung theo hướng gắn với phân loại và đánh giá đội ngũ. Dù vậy, thực tiễn vẫn tồn tại những điểm cần tiếp tục xử lý, nhất là tương quan tiền lương giữa các nhóm đối tượng và yêu cầu trả lương theo vị trí công tác chưa được triển khai đầy đủ. 

Theo Phó Thủ tướng, cải cách tiền lương thời gian qua chưa đạt mức căn cơ, toàn diện như mục tiêu đặt ra, song cách triển khai từng bước cơ bản phù hợp điều kiện phát triển kinh tế - xã hội và khả năng cân đối ngân sách.

Đây cũng là cơ sở để cơ quan soạn thảo đánh giá kỹ những kết quả đã đạt được, chỉ rõ điểm nghẽn sau gần 10 năm thực hiện Nghị quyết 27 và Nghị quyết 28, từ đó xác định hướng điều chỉnh cho giai đoạn tiếp theo.

Phó Thủ tướng yêu cầu hồ sơ phải làm rõ cơ sở xây dựng Đề án trên ba phương diện: chính trị, pháp lý và thực tiễn. Đánh giá cần phản ánh sát những thay đổi của nền kinh tế, bộ máy nhà nước và thị trường lao động thay vì chỉ tổng kết các cơ chế đã áp dụng. 

Tiền lương cũng cần được đặt trong mối quan hệ với đổi mới mô hình tăng trưởng và năng suất lao động. Khi nền kinh tế chuyển sang yêu cầu tăng trưởng dựa nhiều hơn vào chất lượng nguồn nhân lực, khoa học, công nghệ và hiệu quả quản trị, cơ chế trả lương phải đủ khả năng tạo động lực cho người lao động và thu hút nhân lực phù hợp.

Đối với khu vực công, bài toán càng rõ khi bộ máy được tổ chức lại, chính quyền địa phương 2 cấp vận hành với yêu cầu phân cấp, phân quyền cao hơn. Cơ chế tiền lương vì thế cần phản ánh hợp lý tính chất, trách nhiệm và yêu cầu chuyên môn của từng vị trí.

Tiền lương và bảo hiểm xã hội phải được tính toán đồng bộ

Đối với chính sách bảo hiểm xã hội, Phó Thủ tướng đánh giá quá trình triển khai đã đạt những chuyển biến tích cực, song thực tiễn xuất hiện thêm nhiều vấn đề cần nghiên cứu.

Tiền lương và bảo hiểm xã hội có quan hệ trực tiếp với nhau. Mức tiền lương làm căn cứ đóng, thời gian đóng, điều kiện nghỉ hưu và cơ chế quản trị quỹ đều tác động tới quyền lợi của người tham gia cũng như khả năng cân đối lâu dài của hệ thống.

Nếu các yếu tố này không được tính toán đồng bộ, áp lực lên quỹ bảo hiểm xã hội có thể gia tăng. Vì vậy, Đề án được yêu cầu bảo đảm tính bao trùm, đồng bộ, công bằng và đủ khả năng thích ứng với những thay đổi của thực tiễn.

Những biến chuyển về cơ cấu dân số cũng đặt ra yêu cầu mới. Già hóa dân số diễn ra cùng với thay đổi của thị trường lao động, cơ cấu ngành nghề và các mô hình lao động mới. Lao động trên nền tảng số, hình thức làm việc linh hoạt hay sự dịch chuyển nhanh giữa các khu vực kinh tế khiến cách thiết kế chính sách bảo hiểm xã hội phải tính đến phạm vi bao phủ và khả năng thích ứng dài hạn.

Phó Thủ tướng yêu cầu quá trình nghiên cứu phải đặt chính sách tiền lương và bảo hiểm xã hội trong tổng thể những thay đổi này, đồng thời tính tới điều kiện kinh tế vĩ mô và những biến động khó lường của kinh tế thế giới.

Một yêu cầu khác được đặt ra là khả năng thu hút và giữ chân nhân lực chất lượng cao trong khu vực công.

Sự cạnh tranh nhân lực giữa khu vực nhà nước và khu vực doanh nghiệp ngày càng rõ, nhất là đối với các lĩnh vực có nhu cầu lớn về chuyên môn sâu, công nghệ, chuyển đổi số, tài chính, pháp luật và quản trị.

Theo định hướng được Phó Thủ tướng nêu tại cuộc họp, chính sách tiền lương giai đoạn mới cần đủ linh hoạt để thích ứng với biến động, phù hợp khả năng của nền kinh tế và có cơ chế điều chỉnh kịp thời cả trước mắt lẫn lâu dài. Đồng thời, chính sách phải góp phần giữ chân, thu hút đội ngũ nhân lực chất lượng cao vào khu vực công. 

Đối với bảo hiểm xã hội, tính linh hoạt cũng cần được đặt song song với mục tiêu bền vững của quỹ và bảo đảm quyền lợi người tham gia.

Phó Thủ tướng giao Bộ Nội vụ tiếp tục hoàn thiện hồ sơ, tổ chức các hội thảo tham vấn, lấy ý kiến các bộ, ngành, địa phương và cơ quan liên quan trước khi báo cáo cấp có thẩm quyền. Quá trình chuẩn bị phải bảo đảm cả tiến độ lẫn chất lượng để trình Hội nghị lần thứ 5 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV. 

Sau gần một thập kỷ triển khai hai nghị quyết lớn về tiền lương và bảo hiểm xã hội, Đề án lần này sẽ là cơ sở để nhìn lại toàn diện những chính sách đã áp dụng, nhận diện các khoảng trống và xây dựng phương án phù hợp hơn với cơ cấu bộ máy, nguồn nhân lực và thị trường lao động trong giai đoạn mới.