Cần 30.000 tỷ đồng để đầu tư hệ thống thuỷ lợi giải quyết ngập mặn ở Đồng bằng sông Cửu Long

Theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Nguyễn Hoàng Hiệp, dự kiến cần 30.000 tỷ đồng từ ngân sách nhà nước để đầu tư hệ thống thuỷ lợi đến năm 2025 sẽ khắc phục cơ bản tình trạng hạn hán, xâm nhập mặn.

TIN LIÊN QUAN

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Nguyễn Hoàng Hiệp.

Thưa Thứ trưởng, mùa khô năm 2019-2020 ở Đồng bằng sông Cửu Long đã phải chịu trận hạn mặn lớn nhất lịch sử, Thứ trưởng đánh giá như nào về đợt hạn mặn này, nó ảnh hưởng như thế nào đến đời sống của người dân?

Hạn mặn năm 2019-2020 ở khu vực này chúng tôi đánh giá là hạn mặn lịch sử, lớn nhất từ trước đến nay. Hạn mặn năm 2019-2020 đến sớm hơn so với cùng kỳ trong nhiều năm hơn một tháng và vào rất sâu.

Điển hình, Bến Tre đến thời điểm này toàn bộ sông Hàm Luông vẫn bị mặn mà chưa bao giờ khu vực này bị như vậy, mặn vào sâu bình quân 70 km và rút rất chậm. Hàng năm, khoảng giữa tháng 4, khu vực này đã hết hạn mặn nhưng nay, ngành dự báo phải hết tháng 5 mới có khả năng có mưa lớn từ thượng nguồn và mưa nội địa thì mới có thể giảm hạn mặn này.

Tuy nhiên, chúng ta hoàn toàn chủ động do đã dự báo rất đúng và rất sớm. Ngay từ tháng 9/2019, chúng ta đã bắt đầu triển khai các hoạt động để phòng, chống hạn mặn. Chính vì dự báo sớm và dự báo đúng cùng các pháp chủ động đến thời điểm này thiệt hại khẳng định là giảm thiểu ở mức tốt nhất.

Diện tích lúa bị giảm năng suất từ 30 - 70% khoảng gần 60.000 ha; trong đó có rất ít diện tích bị thiệt hại 100%, cây ăn trái cơ bản không bị ảnh hưởng. Chỉ có 1,7 ha cây ăn trái ở Chợ Lách, Bến Tre có ảnh hưởng nhưng bà con đã chuyển sang cây trồng khác.

Về nước sạch có khoảng 96.000 hộ dân bị thiếu nước do ảnh hưởng hạn mặn nhưng không có hộ dân nào không có nước sạch.

Hiện nay, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đang triển khai các công trình thủy lợi ở Đồng bằng sông Cửu Long, vậy Thứ trưởng có thể chia sẻ thông tin về tiến độ của các dự án này. Liệu đến khi nào thì Đồng bằng sông Cửu Long mới có thể kiểm soát tốt hạn hán, ngập mặn?

Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đang triển khai 11 dự án thủy lợi tại Đồng bằng sông Cửu Long. Đặc biệt là cống Cái Lớn - Cái Bé để điều tiết mặn, ngọt cho toàn bộ tỉnh Hậu Giang và một phần Kiên Giang, Cà Mau. Nếu công trình này đi vào vận hành thì sẽ trở thành “tấm lá chắn” bảo vệ 1 triệu ha lúa và cây ăn trái. Ngoài ra, còn chủ động kiểm soát chất lượng nước quanh năm cho vùng nuôi thủy sản, nhất là tôm.

Sắp tới, trong giai đoạn 2021 - 2025, chúng ta sẽ tập trung đầu tư các hệ thống thủy lợi liên vùng, mang tính động lực để góp phần vào tái cơ cấu nông nghiệp, đến năm 2030 đảm bảo khắc phục được hạn hán, xâm nhập mặn hiện nay.

Để đầu tư, dự kiến ngân sách nhà nước sẽ chi khoảng 30.000 tỷ đồng. Ngoài ra, chúng tôi đang bàn với một số định chế tài chính nước ngoài như: World Bank, ADB để có một số nguồn vốn vay, đặc biệt là tập trung vào nguồn nước sạch cho Đồng bằng sông Cửu Long. Mục tiêu là trong vòng hai năm tới giải quyết được câu chuyện thiếu nước sinh hoạt.

Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đang triển khai 11 dự án thủy lợi tại Đồng bằng sông Cửu Long.

Qua thời kỳ hạn hán, xâm nhập mặn vừa rồi, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã rút ra bài học kinh nghiệm gì để thích ứng với biến đổi khí hậu đang diễn ra ngày càng phức tạp và khó lường?

Bài học đầu tiên cần phải khẳng định, đó là để thích ứng và kiểm soát tốt hạn, mặn, cần phải dự báo được đúng và sớm. Thứ hai là phải triển khai tổng thể cả giải pháp công trình và phi công trình, cả giải pháp ngắn hạn và dài hạn.

Thời gian qua, rất nhiều công trình của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn và các tỉnh đầu tư xây dựng đã đẩy nhanh tiến độ hoàn thành từ 5 đến 14 tháng, đưa vào vận hành đúng đợt hạn, mặn năm 2019 - 2020. Các công trình này đã tham gia kiểm soát hạn, mặn cho hơn 300.000 ha lúa. Nếu không, chắc chắn thiệt hại sản xuất nông nghiệp sẽ lớn hơn rất nhiều.

Bên cạnh đó, hầu hết các tỉnh đã chủ động đắp các đập tạm để ngăn mặn, giữ ngọt. Ví dụ như Kiên Giang đắp tới 197 đập tạm, với kinh phí vài chục tỷ đồng. Nhờ đó, hầu hết các vùng sản xuất nông nghiệp không bị ảnh hưởng.

Nhưng đó mới chỉ là giải pháp ngắn hạn, về lâu dài chắc chắn chúng ta phải có những công trình để kiểm soát mặn và giữ ngọt, nhưng phải đảm bảo phù hợp với đề án tái cơ cấu ngành nông nghiệp. Vì nước mặn, nước lợ cũng là tài nguyên chứ không chỉ có nước ngọt.

Chúng ta phải tính toán cân bằng nước ở góc độ không tập trung đến từng huyện, xã, thậm chí là đến từng hộ gia đình. Muốn làm được điều đó, cần phải có các hồ trữ nước và công trình đó phải mang tính vĩnh cửu, chứ không thể cứ đắp đập tạm mãi được.

Vậy trong thời gian tới, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn có những giải pháp cốt lõi ứng phó với thiên tai như hạn hán, ngập mặn?

Bắt đầu từ ngày 15/5 chúng tối triển khai Tuần lễ thiên tai. Đây là lần thứ hai và năm nay thì vì dịch covid nên đề nghị các địa phương căn cứ vào tình hình cụ thể, để tổ chức tư vấn về phòng, chống thiên tai một cách hiệu quả thiết thực.

Hiện nay chúng ta đưa ra quan điểm phòng, chống thiên tai là bốn tại chỗ. Hạn mặn ở Đồng bằng sông Cửu Long cũng là thiên tai và muốn chủ động thì tại chỗ cũng rất quan trọng. Còn nếu như có thiên tai mà các lực lượng của nơi khác đến thì cũng chỉ là ứng phó sau thiên tai, còn phòng, chống thì lực lượng tại chỗ. Năm nay chúng tôi lấy lực lượng xung kích làm cơ sở trọng tâm cho năm nay.

Năm 2019 thì thiên tai không diễn ra dồn dập và khốc liệt như 2018 nhưng 2019 chứng kiến rất nhiều hình thái cực đoan. Thiệt hại về tiền năm 2019 chúng tôi thống kê thiệt hại 7000 tỷ đồng, cũng giảm 60 % so với năm 2018. Nhưng từ đầu năm 2020 đến nay thì thấy hình thái cực đoan rất lớn.

Chưa bao giờ ngày mùng 1 Tết có mưa đá và đến nay đã có 104 trận dông lốc, mưa đá lớn ở 31 tỉnh, cũng chưa bao giờ Hà Nội đo được nhiệt độ là 16,5 độ trong tháng 5, trong lịch sử chưa bao giờ.

Chúng tôi muốn nói đến yếu tố dị thường, cực đoan của thời tiết đã hiển hiện. Hiện nay Việt Nam đã có 20 hình thái thiên tai và ngày càng khốc liệt. Để phòng, chống thiên tai trong biến đổi khí hậu ấy, chủ trương chung là đề nghị các địa phương phải rất chủ động mới thành công được.

Mừng là năm nay lần đầu tiên chúng ta có một chỉ thị của Ban Bí thư trung ương đã ban hành Chỉ thị 42 về phòng, chống thiên tai và yêu cầu toàn bộ hệ thống chính trị vào cuộc để có hiệu quả. Nếu chúng ta chỉ cần chủ quan lơ sẽ lại là câu chuyện là “nếu như giá như”.