Không chỉ gây sốt xuất huyết nghiêm trọng và suy đa tạng, căn bệnh này còn được xem là một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm nhất từng được ghi nhận ở người.

Bệnh do virus Ebola được phát hiện lần đầu năm 1976 tại Cộng hòa Dân chủ Congo, gần sông Ebola. Đây là bệnh truyền nhiễm cấp tính nguy hiểm, có khả năng bùng phát thành dịch lớn.

Trong bối cảnh các dịch bệnh nguy hiểm liên tục xuất hiện và nguy cơ lây lan xuyên biên giới ngày càng lớn, Bộ Y tế vừa ban hành Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị bệnh do virus Ebola theo Quyết định số 1505/QĐ-BYT với nhiều cập nhật quan trọng nhằm tăng cường năng lực phát hiện sớm, điều trị và kiểm soát dịch bệnh.

Theo Bộ Y tế, bệnh do virus Ebola được phát hiện lần đầu năm 1976 tại Cộng hòa Dân chủ Congo, gần sông Ebola. Đây là bệnh truyền nhiễm cấp tính nguy hiểm, có khả năng bùng phát thành dịch lớn.

Virus lây truyền chủ yếu qua tiếp xúc trực tiếp với máu, dịch cơ thể hoặc mô của người và động vật nhiễm bệnh. Ngoài ra, virus cũng có thể lây qua các đồ dùng nhiễm mầm bệnh như quần áo, chăn màn hay kim tiêm đã qua sử dụng.

Điều khiến Ebola trở thành nỗi ám ảnh toàn cầu là mức độ nguy hiểm đặc biệt nghiêm trọng. Bệnh thường diễn tiến nhanh với hội chứng xuất huyết, sốc và suy đa cơ quan. Tỷ lệ tử vong trung bình khoảng 50%, nhưng có thể dao động từ 25% đến 90% tùy từng đợt dịch và khả năng đáp ứng y tế.

Các chuyên gia cho biết Ebola không chỉ nguy hiểm bởi khả năng gây tử vong cao mà còn vì triệu chứng ban đầu khá giống nhiều bệnh truyền nhiễm thông thường, dễ khiến người bệnh chủ quan hoặc chẩn đoán nhầm.

Theo hướng dẫn mới của Bộ Y tế, thời gian ủ bệnh Ebola trung bình từ 2-21 ngày. Người bệnh thường khởi phát với các biểu hiện như sốt cấp tính, mệt mỏi, đau đầu, đau cơ, đau họng, buồn nôn, tiêu chảy và đau bụng. Một số trường hợp xuất hiện viêm kết mạc hoặc phát ban đỏ sẫm màu trên da.

Khi bệnh tiến triển nặng, người bệnh có thể xuất hiện hàng loạt triệu chứng xuất huyết nguy hiểm như đi ngoài phân đen, chảy máu chân răng, ho ra máu, đái máu, chảy máu âm đạo hoặc chảy máu tại vị trí tiêm truyền. Nhiều trường hợp nhanh chóng rơi vào sốc, suy gan, suy thận và suy đa tạng.

Đáng chú ý, hướng dẫn mới đã cập nhật tiêu chuẩn chẩn đoán ca nghi ngờ chi tiết hơn so với phiên bản năm 2014. Theo đó, trường hợp nghi ngờ phải có sốt từ 38 độ C trở lên, kèm ít nhất một triệu chứng đặc hiệu như đau đầu, nôn hoặc tiêu chảy, đau bụng hay xuất huyết không rõ nguyên nhân, đồng thời có yếu tố dịch tễ trong vòng 21 ngày trước khởi phát bệnh.

Các yếu tố dịch tễ bao gồm tiếp xúc với máu, dịch cơ thể hoặc đồ dùng của người mắc hoặc nghi mắc Ebola; đi về từ vùng đang có dịch; hoặc tiếp xúc trực tiếp với động vật ốm, chết do virus Ebola.

Bộ Y tế cũng nhấn mạnh tất cả ca nghi ngờ đều phải được cách ly, lấy mẫu xét nghiệm và theo dõi tại bệnh viện để hạn chế nguy cơ lây lan trong cộng đồng. RT-PCR hiện được xác định là tiêu chuẩn vàng trong chẩn đoán Ebola. Ngoài ra, hướng dẫn mới còn bổ sung test nhanh kháng nguyên, kháng thể và kỹ thuật giải trình tự gene để tăng khả năng phát hiện virus.

Một điểm đáng chú ý khác là hướng dẫn điều trị lần này bổ sung thêm các biện pháp hỗ trợ dinh dưỡng, tâm lý cho người bệnh, đặc biệt lưu ý nhóm nguy cơ cao như người cao tuổi, trẻ em và người suy giảm miễn dịch. Bộ Y tế cũng cập nhật việc sử dụng các kháng thể đơn dòng như INMAZEB và EBANGA trong điều trị Ebola chủng Zaire.

Đối với người tiếp xúc gần, hướng dẫn mới đưa ra nhiều quy định nghiêm ngặt nhằm ngăn nguy cơ lây lan như không hiến máu, mô, tạng, tinh dịch và không cho con bú trong vòng 21 ngày kể từ lần tiếp xúc cuối với ca bệnh nghi ngờ hoặc xác định.

Đặc biệt, Bộ Y tế quy định các trường hợp tử vong do Ebola bắt buộc phải hỏa táng theo quy định về quản lý bệnh truyền nhiễm nhóm A nhằm bảo đảm an toàn dịch tễ tối đa.

Theo Bộ Y tế, việc ban hành hướng dẫn mới không chỉ giúp nâng cao năng lực phát hiện sớm và điều trị bệnh, mà còn là bước chuẩn bị quan trọng để ngành y tế Việt Nam chủ động ứng phó với các nguy cơ an ninh y tế toàn cầu trong bối cảnh dịch bệnh truyền nhiễm nguy hiểm ngày càng diễn biến khó lường.

Hiện Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cảnh báo dịch bệnh Ebola đang có tốc độ lây lan vượt quá khả năng ứng phó, các quốc gia láng giềng của Cộng hòa Dân chủ Congo (DRC) cũng đối mặt nguy cơ lây nhiễm rất cao.

"Chúng tôi đang khẩn trương mở rộng quy mô các hoạt động ứng phó nhưng hiện tại dịch bệnh đang lan nhanh hơn tốc độ của chúng tôi", Tổng giám đốc WHO, tiến sĩ Tedros Adhanom Ghebreyesus, phát biểu tại phiên họp báo cáo cấp Bộ trưởng trực tuyến về Đợt bùng phát dịch Ebola chủng Bundibugyo, hôm 25/5. Ông Tedros kêu gọi các quốc gia láng giềng của DRC hành động lập tức để ngăn dịch bùng phát.

Cùng ngày, Bộ Y tế Uganda xác nhận thêm hai nhân viên y tế ở thủ đô Kampala mắc bệnh. Tổng số ca nhiễm của quốc gia này hiện tăng lên 7 người. Trong khi đó, tâm dịch DRC ghi nhận hơn 900 trường hợp nghi nhiễm và 220 ca tử vong. Người đứng đầu WHO lo ngại quy mô thực tế còn lớn hơn nhiều so với thống kê. Đầu tháng 5, tổ chức này đã ban bố tình trạng khẩn cấp y tế công cộng toàn cầu.

Theo cơ quan y tế Liên Hợp Quốc, công tác dập dịch tại tỉnh Ituri (DRC) đang gặp cản trở nghiêm trọng do người dân tấn công các cơ sở y tế. Đây là nguyên nhân chính khiến dịch Ebola khó kiểm soát.