Trong bối cảnh thời tiết cực đoan ngày càng gia tăng, các chuyên gia cảnh báo say nắng, sốc nhiệt và mất nước không chỉ gây mệt mỏi mà còn có thể dẫn đến suy đa cơ quan, đột quỵ, thậm chí tử vong nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời.

Nắng nóng kéo dài đang trở thành một trong những nguy cơ sức khỏe đáng lo ngại tại nhiều địa phương trên cả nước, đặc biệt tại các đô thị lớn như Hà Nội. Nhiệt độ môi trường tăng cao, kết hợp với độ ẩm lớn và không khí bí bách khiến nguy cơ say nắng, sốc nhiệt và mất nước gia tăng rõ rệt, nhất là ở các nhóm dễ bị tổn thương.

Hà Nội đang bước vào những đợt nắng nóng gay gắt với nền nhiệt ngoài trời có thời điểm vượt ngưỡng 40 độ C.

Theo bác sỹ Phạm Thị Trà Giang, Trưởng Khoa Cấp cứu, Bệnh viện Thanh Nhàn, say nắng là tình trạng cơ thể bị ảnh hưởng do tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng hoặc môi trường nhiệt độ cao trong thời gian dài, khiến khả năng điều hòa thân nhiệt bị quá tải. Người bệnh có thể xuất hiện các biểu hiện như mệt lả, đau đầu, chóng mặt, buồn nôn, vã mồ hôi, khát nhiều, chuột rút, da nóng và tim đập nhanh.

Tình trạng này thường xảy ra ở những người lao động, đi lại, tập luyện hoặc đứng lâu ngoài trời nắng, đặc biệt trong khung giờ nắng gắt từ khoảng 10 giờ đến 16 giờ. Không chỉ nhiệt độ cao, độ ẩm lớn, môi trường bí khí và ít gió cũng làm mồ hôi khó bay hơi, khiến cơ thể giảm khả năng tản nhiệt.

Điều đáng lưu ý là say nắng nếu không được phát hiện và xử trí sớm có thể tiến triển thành sốc nhiệt với nhiều biến chứng nguy hiểm như rối loạn ý thức, co giật, suy đa cơ quan, thậm chí tử vong. Tổ chức Y tế thế giới (WHO) cũng ghi nhận nắng nóng kéo dài có thể gây kiệt sức do nhiệt, mất nước nặng, làm gia tăng nguy cơ biến cố tim mạch, đột quỵ và huyết khối, đặc biệt ở nhóm dễ tổn thương.

Chuyên gia cho biết có bốn nhóm đối tượng đặc biệt dễ bị ảnh hưởng bởi nắng nóng. Đầu tiên là những người lao động ngoài trời như công nhân xây dựng, shipper, nông dân, người bán hàng rong, nhân viên vệ sinh môi trường do phải tiếp xúc trực tiếp với nhiệt độ cao trong thời gian dài.

Người cao tuổi và trẻ nhỏ cũng là nhóm có nguy cơ cao. Người cao tuổi thường có khả năng điều hòa thân nhiệt suy giảm, dễ mất nước và thường mắc các bệnh lý nền. Trong khi đó, hệ điều hòa thân nhiệt ở trẻ em chưa hoàn thiện nên rất dễ bị ảnh hưởng khi ở ngoài trời nắng hoặc trong không gian kín, nóng.

Những người mắc bệnh tim mạch, tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh thận mạn, bệnh hô hấp, bệnh thần kinh hoặc béo phì cũng cần đặc biệt lưu ý. Một số loại thuốc như thuốc lợi tiểu, thuốc hạ áp, thuốc an thần hay thuốc điều trị tâm thần có thể làm tăng nguy cơ mất nước hoặc giảm khả năng thích nghi với thời tiết nắng nóng.

Bên cạnh đó, người tập luyện thể thao, học sinh, sinh viên hoạt động ngoài trời, người uống rượu bia, thiếu ngủ hoặc đang bị sốt, tiêu chảy, nôn nhiều cũng dễ rơi vào tình trạng mất nước và kiệt sức hơn trong điều kiện nhiệt độ cao. WHO nhấn mạnh người cao tuổi, trẻ em và người mắc bệnh mạn tính là nhóm có nguy cơ biến chứng và tử vong cao hơn trong các đợt nắng nóng.

Một trong những nhầm lẫn phổ biến hiện nay là đánh đồng say nắng với sốc nhiệt. Các chuyên gia cho biết, say nắng hoặc kiệt sức do nóng là giai đoạn nhẹ hơn, trong khi sốc nhiệt là tình trạng cấp cứu nguy hiểm đến tính mạng.

Ở giai đoạn say nắng hoặc kiệt sức do nóng, người bệnh thường vẫn tỉnh táo nhưng xuất hiện mệt lả, đau đầu, buồn nôn, vã mồ hôi nhiều, khát nước, chuột rút và tim đập nhanh. Nếu được đưa vào nơi mát, nới lỏng quần áo, làm mát cơ thể và bù nước đúng cách, nhiều trường hợp có thể hồi phục.

Ngược lại, sốc nhiệt xảy ra khi cơ thể mất khả năng kiểm soát thân nhiệt. Người bệnh có thể xuất hiện lú lẫn, kích thích, nói nhảm, co giật, hôn mê, da nóng đỏ, mạch nhanh hoặc tụt huyết áp. Đây là tình trạng cấp cứu cần được đưa đến cơ sở y tế ngay lập tức.

Theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), dấu hiệu phân biệt quan trọng nhất của sốc nhiệt không chỉ là nhiệt độ cơ thể tăng cao mà còn là tình trạng rối loạn ý thức. Nếu người bệnh sau phơi nắng có biểu hiện lơ mơ, co giật, ngất, khó thở, đau ngực, nôn nhiều hoặc không uống được nước, cần gọi cấp cứu ngay.

Liên quan đến việc sử dụng oresol và nước điện giải trong mùa nắng nóng, bác sỹ Trà Giang cho rằng, quan điểm “trời nóng là uống oresol thay nước” là chưa chính xác. Với đa số người dân sinh hoạt bình thường, nước lọc vẫn là lựa chọn quan trọng nhất để bù nước cho cơ thể. Có thể bổ sung thêm nước canh, sữa hoặc nước hoa quả ít đường phù hợp với tình trạng sức khỏe.

Oresol là dung dịch bù nước và điện giải, thường được sử dụng trong các trường hợp mất nước rõ rệt như tiêu chảy, nôn nhiều, sốt cao, ra nhiều mồ hôi kéo dài hoặc lao động nặng ngoài trời. Việc pha sai nồng độ hoặc sử dụng không đúng đối tượng có thể gây rối loạn điện giải, đặc biệt nguy hiểm ở trẻ nhỏ, người cao tuổi và người mắc bệnh thận, suy tim hoặc tăng huyết áp.

Tương tự, nước điện giải đóng chai cũng không nên thay thế hoàn toàn nước lọc hằng ngày do nhiều sản phẩm chứa đường, muối hoặc chất tạo vị. Đối với người mắc bệnh mạn tính như suy tim, bệnh thận, tăng huyết áp hoặc đái tháo đường, việc bổ sung điện giải cần thận trọng và nên tham khảo ý kiến bác sỹ.

Để phòng tránh say nắng, sốc nhiệt và mất nước trong những ngày nhiệt độ tăng cao, bác sỹ của Bệnh viện Thanh Nhàn khuyến cáo, người dân hạn chế ra ngoài trong khung giờ từ 10 giờ đến 16 giờ nếu không thật sự cần thiết; chủ động uống nước thường xuyên, không đợi khát mới uống; mặc quần áo rộng, thoáng, thấm hút mồ hôi và sử dụng các phương tiện che nắng khi ra ngoài.

Người lao động ngoài trời cần được bố trí thời gian nghỉ xen kẽ ở nơi râm mát, tránh làm việc liên tục trong nhiều giờ. Đồng thời, cần giữ môi trường sống thông thoáng, không để trẻ em, người cao tuổi hoặc vật nuôi trong ô tô đóng kín dù chỉ trong thời gian ngắn.

Chuyên gia nhấn mạnh thông điệp quan trọng, nắng nóng không chỉ gây khó chịu mà còn có thể trở thành tình trạng cấp cứu y khoa. Chủ động phòng tránh, uống nước đúng cách, bảo vệ nhóm nguy cơ cao và không chủ quan trước các dấu hiệu rối loạn ý thức sau phơi nắng là chìa khóa để bảo vệ sức khỏe trong mùa hè nắng nóng.