Các bác sỹ cảnh báo cha mẹ không nên xem mọi cơn co giật trong lúc sốt là co giật do sốt thông thường, nhất là lúc trẻ có biểu hiện nhiễm virus đường hô hấp.

Bệnh viện Nhi Trung ương vừa tiếp nhận một bệnh nhân trong tình trạng co giật liên tục và hôn mê sau hai ngày sốt cao kèm các triệu chứng viêm long đường hô hấp trên. Trước đó, trẻ được gia đình chăm sóc và điều trị tại nhà. Sau lúc xuất hiện co giật liên tục, bệnh nhi được đưa đến bệnh viện tuyến tỉnh, kết quả test nhanh dịch họng dương tính với cúm A.

Tại cơ sở y tế ban đầu, trẻ được chẩn đoán viêm não liên quan đến cúm A, điều trị thuốc ức chế miễn dịch rồi chuyển đến Bệnh viện Nhi Trung ương sau khoảng 30 giờ kể từ lúc xuất hiện triệu chứng thần kinh.

Qua đánh giá diễn biến lâm sàng, các chỉ số viêm, tăng men gan, tình trạng co giật, hôn mê và quá trình loại trừ những nguyên nhân nhiễm trùng thần kinh thường gặp khác, các bác sỹ chẩn đoán bệnh nhi mắc bệnh não hoại tử cấp tính liên quan đến cúm A.

Đáng chú ý, chỉ số amoniac và kết quả chụp CT sọ não tại thời điểm khởi phát chưa ghi nhận bất thường rõ rệt. Điều này cho thấy ở giai đoạn sớm, một số thăm dò hình ảnh chưa chắc đã phản ánh đầy đủ mức độ tổn thương đang diễn tiến trong não, buộc bác sỹ phải dựa vào tổng hợp biểu hiện lâm sàng, xét nghiệm và theo dõi sát diễn biến bệnh.

Bệnh nhi được hồi sức thần kinh tích cực, sử dụng thuốc ức chế miễn dịch liều cao, lọc máu liên tục, kiểm soát thân nhiệt theo đích và nhiều biện pháp hỗ trợ chuyên sâu khác. Dù vậy, tổn thương não vẫn tiếp tục tiến triển nhanh, trẻ rơi vào hôn mê sâu và tử vong sau hai ngày nhập viện.

Theo bác sỹ của Khoa Điều trị tích cực Nội khoa, Bệnh viện Nhi Trung ương, bệnh não hoại tử cấp tính là một bệnh não hiếm gặp, cơ chế gây bệnh chưa được hiểu đầy đủ và thường xuất hiện sau nhiễm virus. Cúm A là một trong những tác nhân được ghi nhận khá thường xuyên, đặc biệt tại một số quốc gia châu Á.

Khác với tổn thương thần kinh do virus trực tiếp xâm nhập và phá hủy tế bào não, bệnh não hoại tử cấp tính được cho là liên quan nhiều đến phản ứng miễn dịch quá mức của cơ thể sau nhiễm virus. Một lượng lớn các chất trung gian gây viêm như interleukin-6 và TNF-alpha có thể được giải phóng, làm tổn thương nội mô mạch máu và phá vỡ hàng rào máu - não.

Quá trình viêm mất kiểm soát có thể dẫn tới phù não, tổn thương sợi trục, hoại tử, rối loạn đông máu và xuất huyết trong não. Phản ứng viêm toàn thân cũng có thể ảnh hưởng đến gan, thận, hệ tuần hoàn và hô hấp, khiến tình trạng người bệnh chuyển nặng trong thời gian rất ngắn.

Điểm đáng lo ngại của bệnh não hoại tử cấp tính nằm ở tốc độ diễn tiến. Trẻ thường bắt đầu bằng những triệu chứng khá quen thuộc của một bệnh nhiễm virus như sốt cao, ho, chảy mũi hoặc viêm đường hô hấp. Chỉ sau vài ngày, trẻ có thể đột ngột lơ mơ, rối loạn ý thức, co giật, tăng trương lực cơ hoặc hôn mê.

Khuyến cáo của bác sĩ Bệnh viện Nhi Trung ương với các cha mẹ.

Bệnh thường gặp ở trẻ nhỏ từ 2 đến 5 tuổi, cũng là nhóm tuổi khá dễ xuất hiện co giật trong những đợt sốt cao. Chính sự trùng lặp này dễ khiến gia đình nghĩ cơn co giật chỉ liên quan đến sốt và bỏ qua khả năng tổn thương thần kinh nghiêm trọng hơn.

Bác sỹ cũng lưu ý, trẻ xuất hiện co giật trong lúc sốt cao và có biểu hiện viêm đường hô hấp cần được thăm khám thần kinh cẩn trọng trước lúc kết luận là co giật do sốt đơn thuần. Nếu cơn co giật kéo dài, tái diễn nhiều lần, kèm lơ mơ, ngủ gà, phản ứng chậm hoặc thay đổi ý thức, trẻ cần được đưa đến cơ sở y tế có khả năng cấp cứu và hồi sức nhi khoa càng sớm càng tốt.

Phần lớn trường hợp cúm ở trẻ em có thể hồi phục mà không để lại hậu quả nặng nề. Tuy nhiên, cúm không phải lúc nào cũng chỉ là một bệnh hô hấp thông thường. Ở một số trẻ, virus cúm có thể liên quan đến những biến chứng nghiêm trọng như viêm phổi, suy hô hấp, viêm cơ tim, viêm não, tổn thương đa cơ quan hoặc bệnh não hoại tử cấp tính.

Dấu hiệu cảnh báo cần đặc biệt lưu ý gồm sốt cao kéo dài, sốt khó kiểm soát, co giật, lơ mơ, rối loạn ý thức, khó thở, thở nhanh, tím tái, mệt lả hoặc tình trạng toàn thân xấu đi nhanh. Những biểu hiện này không nên tiếp tục được theo dõi tại nhà với tâm lý chờ bệnh tự khỏi.

Các bác sỹ cho biết hiện chưa có một phác đồ điều trị thống nhất cho bệnh não hoại tử cấp tính. Một số biện pháp ức chế miễn dịch được xem là có vai trò quan trọng nếu triển khai đủ sớm, đặc biệt trong khoảng 24 giờ đầu kể từ lúc xuất hiện triệu chứng thần kinh, qua đó có thể góp phần cải thiện tiên lượng ở một số trường hợp.

Bên cạnh điều trị miễn dịch, hồi sức thần kinh chuyên sâu có ý nghĩa lớn trong việc hạn chế tổn thương não thứ phát. Trẻ cần được kiểm soát co giật, theo dõi áp lực nội sọ, bảo đảm hô hấp và tuần hoàn, đồng thời giám sát chặt tưới máu và chuyển hóa não. Kiểm soát thân nhiệt theo đích cũng có thể được cân nhắc trong các trường hợp sốt cao kéo dài, tăng áp lực nội sọ hoặc trạng thái động kinh nhằm giảm nhu cầu chuyển hóa của não.

Khoảng thời gian trước lúc trẻ xuất hiện triệu chứng thần kinh vì vậy đặc biệt quan trọng. Với bệnh não hoại tử cấp tính, chỉ một khoảng trì hoãn ngắn cũng có thể khiến quá trình viêm và tổn thương não tiến triển vượt khỏi khả năng kiểm soát.

Song song với phát hiện sớm, phòng bệnh cúm vẫn là lớp bảo vệ quan trọng đối với trẻ, đặc biệt nhóm dưới 5 tuổi. Tiêm vắc-xin cúm hằng năm giúp giảm nguy cơ mắc cúm và hạn chế khả năng bệnh diễn tiến nặng, dù không thể loại bỏ hoàn toàn mọi biến chứng.

Bác sỹ Lê Thị Kim Hoa, đại diện Hệ thống tiêm chủng Safpo Potec cho biết, dù cúm mùa thường diễn biến nhẹ, bệnh vẫn có thể tiến triển nặng với các biểu hiện như sốt cao, khó thở, phù phổi do suy tim và thậm chí dẫn đến tử vong.

Virus cúm mùa gồm nhiều chủng khác nhau, trong đó có cúm A H1N1, cúm A H3N2 và hai chủng cúm B, với khả năng biến đổi kháng nguyên liên tục qua từng năm.

Các chủng cúm B cũng có thể gây biến chứng nghiêm trọng, đặc biệt ở trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người mắc bệnh mạn tính. Do đó, việc tiêm nhắc lại vắc-xin cúm hằng năm là cần thiết để đảm bảo hiệu quả bảo vệ.

Theo chuyên gia, Tổ chức Y tế thế giới duy trì hệ thống giám sát virus cúm trên phạm vi toàn cầu, trong đó có Việt Nam, nhằm theo dõi và xác định các chủng virus lưu hành theo từng khu vực.

Từ dữ liệu này, tổ chức dự báo các chủng virus xuất hiện trong mùa Đông và Xuân của Bắc bán cầu và mùa tương ứng tại Nam bán cầu, đồng thời hướng dẫn sản xuất vắc-xin phù hợp với từng mùa.

Việt Nam thuộc Bắc bán cầu, vì vậy người dân được khuyến cáo tiêm vắc-xin cúm Bắc bán cầu mỗi năm một lần, trước khi mùa cúm bắt đầu, để được bảo vệ trong suốt mùa Đông và Xuân.

Cũng theo chuyên gia của hệ thống tiêm chủng Safpo/Potec, vắc-xin cúm được khuyến cáo cho tất cả mọi người từ sáu tháng tuổi trở lên, đặc biệt quan trọng đối với trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người mắc bệnh mạn tính.

Trong bối cảnh virus cúm liên tục biến đổi và nguy cơ dịch bệnh luôn tiềm ẩn, tiêm vắc-xin cúm hằng năm là biện pháp phòng bệnh đơn giản, chủ động và hiệu quả nhất. Bảo vệ sức khỏe bản thân cũng chính là góp phần bảo vệ gia đình và cộng đồng.

Để chủ động phòng, chống dịch bệnh cúm, ngoài vắc-xin, Bộ Y tế khuyến cáo người dân thường xuyên rửa tay, che miệng khi ho, hắt hơi; không đưa tay lên mắt, mũi, miệng khi chưa rửa sạch; đeo khẩu trang khi đến nơi tập trung đông người, trên các phương tiện giao thông công cộng hoặc khi có các triệu chứng nghi ngờ mắc bệnh để bảo vệ bản thân và người xung quanh.

Đồng thời, hạn chế tiếp xúc với người mắc bệnh viêm đường hô hấp cấp hoặc các trường hợp nghi ngờ mắc bệnh khi không cần thiết. Vệ sinh môi trường sống, thường xuyên vệ sinh, lau chùi các bề mặt hay tiếp xúc (như tay nắm cửa, bàn phím, điện thoại…).

Thường xuyên thực hiện các biện pháp làm thông thoáng và đón ánh sáng tự nhiên vào phòng học, phòng làm việc, nhất là sau giờ học, sau giờ làm việc, sau các buổi tổ chức sự kiện để tiêu diệt mầm bệnh, giảm nguy cơ lây bệnh.

Bên cạnh đó, nâng cao thể trạng, thực hiện lối sống lành mạnh; có chế độ ăn uống cân bằng, đủ chất dinh dưỡng; tăng cường vận động thể lực để nâng cao sức đề kháng của cơ thể.

Khi có các triệu chứng như ho, sốt, sổ mũi, đau đầu, mệt mỏi, người dân cần liên hệ ngay với cơ sở y tế để được tư vấn, khám và xử trí kịp thời. Không tự ý mua thuốc, đặc biệt là thuốc kháng virus để điều trị tại nhà nếu không có chỉ định của cán bộ y tế.