Những năm gần đây, việc sử dụng thuốc lá thế hệ mới ngày càng trở nên phổ biến, trong đó nổi bật nhất là thuốc lá điện tử và thuốc lá làm nóng. 

Theo chuyên gia, hiện các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới được bán trên thị trường mà chưa có các chính sách, cơ chế quản lý cụ thể.

Trước thực trạng này, có một số ý kiến cho rằng, cần sửa đổi Nghị định 67/2013/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Phòng chống tác hại của thuốc lá về kinh doanh thuốc lá để đưa thuốc lá thế hệ mới vào diện quản lý ngay, không cần phải tiến hành thí điểm. 

Tuy nhiên, hiện nay, rào cản là chưa có cơ sở pháp lý, vì thuốc lá thế hệ mới hoàn toàn khác với thuốc lá truyền thống, chưa nằm trong phạm vi điều chỉnh và không thể được quản lý theo luật thuốc lá hiện hành. 

Thuốc lá thế hệ mới bao gồm thuốc lá điện tử và thuốc lá làm nóng. Về cơ chế hoạt động, thuốc lá điện tử sử dụng năng lượng điện tử để làm nóng dung dịch thuốc lá điện tử, có chứa hoặc không chứa nicotin, tạo ra khí hơi (aerosol) cho người sử dụng hút vào. 

Thuốc lá điện tử không chứa sợi thuốc lá, không tạo ra khói và không có quá trình đốt cháy. 

Trong khi đó, mặc dù thuốc lá làm nóng có thể chứa sợi thuốc lá hoàn nguyên và các phụ gia khác, song các thành phần này sẽ không bị đốt cháy mà được làm nóng ở nhiệt độ thấp hơn để tạo ra khí hơi (aerosol) có chứa nicotin.

Có thể thấy, thuốc lá thế hệ mới nói chung có thành phần, cơ chế hoạt động, đặc tính kỹ thuật và đặc biệt là yếu tố công nghệ hoàn toàn khác biệt so với các sản phẩm thuốc lá điếu truyền thống. 

Đặc biệt, Tổ chức Hải quan thế giới (WCO) hiện coi thuốc lá điếu và thuốc lá thế hệ mới là hai phân nhóm hàng hóa có  mã HS (HS Code) riêng biệt. 

Trong đó, WCO  đã tạo ra phân nhóm mới (24.04) cho dung dịch thuốc lá điện tử và điếu thuốc lá làm nóng, biệt lập với phân nhóm 24.02 dành cho thuốc lá điếu hiện thời.

Riêng thiết bị điện tử làm nóng hiện được phân loại theo Chương 85. Việc thuốc lá thế hệ mới được đưa vào phân nhóm khác với phân nhóm của thuốc lá điếu truyền thống cho thấy WCO ghi nhận sự khác biệt rất lớn giữa hai dòng sản phẩm thuốc lá này. 

Việt Nam cũng thống nhất và tuân thủ theo WCO, Bộ Công thương đã ban hành Thông tư 31/2022/TT-BTC ngày 8/6/2022 về Danh mục hàng hóa xuất khẩu và nhập khẩu Việt Nam, trong đó đã tạo ra phân nhóm mới 24.04 cho thuốc lá thế hệ mới. 

Do đó, có ý kiến cho rằng, việc điều chỉnh thuốc lá thế hệ mới theo khung pháp lý hiện hành cho sản phẩm thuốc lá điếu là chưa phù hợp và toàn diện. Thay vào đó, Việt Nam cần xây dựng các quy định tương thích cho dòng sản phẩm mới này.

Tại thời điểm Quốc hội ban hành Luật Phòng chống tác hại thuốc lá năm 2012, trên thị trường Việt Nam chưa xuất hiện các sản phẩm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng. 

Do vậy, Luật chưa có quy định khái niệm dành cho 2 sản phẩm thuốc lá mới điển hình ở thời điểm hiện tại là thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng. 

Phạm vi của Luật chỉ tập trung điều chỉnh đối với các sản phẩm thuốc lá truyền thống và các nguyên liệu thuốc lá từ cây thuốc lá, bao gồm các chế định về  đầu tư, sản xuất, kinh doanh, cũng như tiêu chuẩn kỹ thuật, quy chuẩn cho thuốc lá điếu.

Thêm nữa, ở thời điểm hiện tại mới chỉ có Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về thuốc lá điếu do Bộ Y tế ban hành. Các quy định về tiêu chuẩn, quy chuẩn của thuốc lá trong Luật Phòng, chống tác hại thuốc lá chưa điều chỉnh đối với thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng.

Do đó, khung pháp lý hiện thời chưa tương thích và không phù hợp để điều chỉnh các dòng sản phẩm thuốc lá thế hệ mới nói chúng và thuốc lá nung nóng nói riêng. 

Trong cuộc họp về chính sách quản lý thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng diễn ra vào tháng 12/2022, Thứ trưởng Bộ Y tế Trần Văn Thuấn đã chia sẻ, hiện nay, hệ thống pháp luật hiện hành về quản lý thuốc lá của Việt Nam chưa đầy đủ và rõ ràng, và chưa thể áp dụng với các sản phẩm thuốc lá mới. 

Thứ trưởng Trần Văn Thuấn cũng đề nghị Vụ Pháp chế rà soát, tập hợp lại các ý kiến của các đại biểu sau cuộc họp, từ đó xây dựng báo cáo kết quả nghiên cứu đầy đủ, khách quan về thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và đề xuất chính sách quản lý thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng ở Việt Nam.