Hội nghị lấy ý kiến góp ý Dự thảo Nghị định kinh doanh xăng dầu.

Chỉ còn 4 loại hình thương nhân kinh doanh xăng dầu

Sáng 30/9, Bộ Công thương tổ chức Hội thảo lấy ý kiến Dự thảo Nghị định thay thế các nghị định của Chính phủ về kinh doanh xăng dầu. Đây là phiên bản thứ 14, được hoàn thiện sau 4 lần xin ý kiến thành viên Chính phủ.

Một trong những điểm mới của dự thảo là tổ chức lại hệ thống cung ứng theo hướng tinh gọn.

Theo đó, nếu được ban hành, hệ thống cung ứng xăng dầu sẽ còn 4 loại hình thương nhân, gồm thương nhân sản xuất, thương nhân bao tiêu, thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối. Trong chuỗi lưu thông, thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối là hai cấp được đặc biệt quan tâm.

Ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước nhấn mạnh, tái cấu trúc toàn diện thị trường xăng dầu theo hướng cắt giảm tối đa khâu trung gian là một trong những nội dung được Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống kinh doanh xăng dầu.

Đáng chú ý, Dự thảo Nghị định đề xuất tăng điều kiện tham gia thị trường đối với thương nhân đầu mối, trong đó bổ sung yêu cầu về thực hiện phân giao tổng nguồn. Yêu cầu hạ tầng cảng phải đạt tối thiểu 7.000DWT, năng lực lưu trữ tối thiểu 15.000m2, hệ thống phân phối là 10 cửa hàng và 40 thương nhân phân phối, thâm niên kinh doanh 36 tháng liên tục. 

Thương nhân đầu mối cũng phải đáp ứng các yêu cầu về năng lực hạ tầng, hệ thống phân phối, thời gian hoạt động và duy trì mức dự trữ tương đương 20 ngày. Đặc biệt, hạn mức phân giao tổng nguồn phải đạt tối thiểu 300.000 m3/năm trong 2 năm liên tiếp. Trường hợp không bảo đảm mức này trong 2 năm liên tiếp, thương nhân đầu mối sẽ bị rút giấy phép.

“Quy định này nhằm gắn quyền của thương nhân đầu mối với trách nhiệm bảo đảm nguồn cung xăng dầu cho nền kinh tế, đồng thời sàng lọc những doanh nghiệp không đáp ứng được vai trò thực chất của một thương nhân đầu mối”, ông Linh nói.

Nếu được ban hành, khi vào thực thi, số thương nhân đầu mối sẽ thu hẹp đáng kể, thị trường sẽ chỉ còn 14-15 thương nhân đầu mối.

Đối với giao dịch mua bán giữa các thương nhân phân phối, Dự thảo Nghị định đưa ra hai phương án để tiếp tục lấy ý kiến doanh nghiệp.

Phương án thứ nhất, thương nhân phân phối chỉ được mua hàng từ thương nhân đầu mối và không được mua bán với nhau.

Phương án thứ hai cho phép các thương nhân phân phối mua bán với nhau nhưng phải đáp ứng điều kiện về giao nhận hàng hóa thực tế và chuyển quyền sở hữu.

Theo ông Trần Hữu Linh, quy định này nhằm khắc phục tình trạng mua bán hóa đơn nhưng hàng hóa không thực sự dịch chuyển, qua đó bảo đảm khả năng truy xuất nguồn gốc từng lô hàng và hạn chế tình trạng mua bán lòng vòng trong chuỗi cung ứng.

Doanh nghiệp được tự quyết giá bán lẻ xăng dầu

Một thay đổi đáng kể được Dự thảo Nghị định đề cập là cơ chế giá xăng dầu. Giá xăng dầu sẽ được vận hành theo cơ chế thị trường, do doanh nghiệp quyết định.

Cụ thể, Dự thảo không ấn định một mức giá bán cụ thể mà xây dựng công thức tính giá gồm giá mua, chi phí tạo nguồn, chi phí kinh doanh định mức, lợi nhuận và các loại thuế, phí. Trong đó, giá mua và chi phí tạo nguồn được xác định theo chi phí thực tế; lợi nhuận do doanh nghiệp tự quyết định; còn thuế, phí thực hiện theo quy định của Nhà nước.

Nhà nước chỉ quy định chi phí kinh doanh định mức và điều chỉnh định kỳ 3 năm một lần.

Theo ông Trần Hữu Linh, đây là thay đổi quan trọng nhằm đưa hoạt động kinh doanh xăng dầu trở về đúng cơ chế thị trường. Doanh nghiệp tự quyết định, Nhà nước chỉ đưa ra công thức, chỉ nắm một yếu tố là chi phí kinh doanh định mức và công bố 3 năm một lần.

Cơ quan soạn thảo Nghị định nhấn mạnh, việc trao quyền quyết định giá cho doanh nghiệp sẽ tác động trực tiếp đến cách thức tổ chức lại chuỗi cung ứng, hệ thống hạ tầng và mạng lưới kinh doanh xăng dầu.

Khi cơ chế mới được áp dụng, giá bán giữa các doanh nghiệp, thương nhân phân phối và cửa hàng có thể khác nhau, tùy thuộc vào giá mua, chi phí tạo nguồn, chi phí kinh doanh, lợi nhuận và mức chiết khấu. 

Tuy nhiên, trao quyền quyết định giá cho doanh nghiệp không đồng nghĩa với việc Nhà nước buông quản lý. Dự thảo vẫn thiết kế các công cụ bình ổn trong trường hợp thị trường biến động lớn.

Các công cụ được sử dụng theo thứ tự gồm thuế, phí, dự trữ quốc gia, phân giao tổng nguồn tối thiểu và, trong những trường hợp đặc biệt, sử dụng nguồn lực Nhà nước để bình ổn thị trường. Khi giá tăng hoặc giảm đột biến, xảy ra chiến tranh hoặc thị trường biến động khoảng 15 - 20%, Nhà nước có thể áp dụng các biện pháp điều hành phù hợp.

Bên cạnh đổi mới cơ chế giá, Dự thảo đặt yêu cầu tăng cường quản lý hoạt động kinh doanh xăng dầu bằng dữ liệu và công nghệ số. Dữ liệu về nhập, xuất, tồn kho, lưu thông hàng hóa trên thị trường và hóa đơn sẽ được kết nối trực tuyến với Bộ Công thương.

Một nội dung liên quan trực tiếp đến hoạt động bán lẻ là hóa đơn điện tử. Dự thảo tiếp tục quy định hóa đơn điện tử theo từng lần bán và kết nối trực tiếp với cơ quan thuế. Dữ liệu hóa đơn đồng thời được kết nối với Hệ thống quản lý xăng dầu quốc gia, qua đó từng bước khắc phục tình trạng dữ liệu chưa được bóc tách đầy đủ theo từng cửa hàng, thương nhân phân phối và thương nhân đầu mối.

Nghị định thay thế các Nghị định về kinh doanh xăng dầu có phạm vi điều chỉnh rộng, nội dung phức tạp, tác động trực tiếp đến hoạt động của hàng nghìn doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu, hệ thống cửa hàng bán lẻ và người tiêu dùng; có liên quan chặt chẽ đến đảm bảo an ninh năng lượng, cung ứng xăng dầu và ổn định kinh tế vĩ mô.
Thứ trưởng Công thương Nguyễn Việt Sơn