Thời gian qua, tình hình buôn lậu, gian lận thương mại tiếp tục diễn biến phức tạp với nhiều thủ đoạn tinh vi, khó lường. Nổi bật là việc các đối tượng lợi dụng loại hình trung chuyển, chuyển khẩu, quá cảnh để vận chuyển và buôn bán hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ qua các cửa khẩu Móng Cái (Quảng Ninh) và Hữu Nghị (Lạng Sơn).

Các thủ đoạn phổ biến gồm khai sai hoặc không khai báo trên tờ khai hải quan đối với hàng hóa mang nhãn hiệu đã được bảo hộ sở hữu trí tuệ; trà trộn hàng hóa vi phạm với hàng hóa hợp pháp; hoặc lợi dụng thủ tục đơn giản dành cho hàng quá cảnh để không khai báo nhãn hiệu.

Bên cạnh đó, thị trường vàng thế giới và trong nước thời gian gần đây có những diễn biến phức tạp, khó dự đoán. Sự chênh lệch giữa giá vàng trong nước và quốc tế tiềm ẩn nguy cơ gia tăng hoạt động buôn lậu, vận chuyển trái phép vàng và tiền tệ qua biên giới.

Cơ quan Hải quan đã phát hiện nhiều vụ vận chuyển lậu vàng được cất giấu tinh vi.

Hoạt động này tập trung chủ yếu tại các tuyến đường bộ và đường thủy nội địa ở khu vực biên giới phía Nam giáp Campuchia như cửa khẩu Tịnh Biên, Khánh Bình (An Giang), cửa khẩu Bờ Y (Gia Lai), cũng như khu vực biên giới với Lào qua cửa khẩu Lao Bảo (Quảng Trị). Các đối tượng thường cất giấu vàng và ngoại tệ trong phương tiện vận tải hoặc hành lý cá nhân để qua mặt lực lượng chức năng.

Tại các tuyến đường hàng không qua các cửa khẩu sân bay quốc tế như Nội Bài (Hà Nội) và Tân Sơn Nhất (TP.HCM), các đối tượng buôn lậu thường giấu vàng, ngoại tệ và hàng hóa cấm trong người, quần áo hoặc hành lý xách tay, ngụy trang thành đồ dùng cá nhân để tránh bị phát hiện.

Trên tuyến đường biển, tình trạng vi phạm tập trung tại các cảng biển quan trọng như Vạn Gia, Đình Vũ, Nam Hải Đình Vũ, Tân Vũ, VIP Green, Cát Lái, ICD Phước Long, Hiệp Phước, Vict, Cái Mép… Các vi phạm chủ yếu liên quan đến điều kiện, tiêu chuẩn, quy chuẩn nhập khẩu, cũng như quy định về nhãn mác hàng hóa. Điển hình là vụ phát hiện tại cảng Hải Phòng về lô gỗ gõ (tên khoa học Afzelia Africana) thuộc Phụ lục II của Công ước về buôn bán quốc tế các loài động, thực vật hoang dã nguy cấp (CITES), với kích thước, số lượng và khối lượng không đúng khai báo hải quan và giấy phép CITES.

Ngoài ra, còn có vụ nhập khẩu phụ gia điều chế dùng cho nhiên liệu, trong đó công ty nhập khẩu vi phạm quy định ghi nhãn hàng hóa và bán hàng mà không xuất hóa đơn giá trị gia tăng.

Tuyến đường bộ tại các khu vực biên giới Việt Nam - Trung Quốc và Việt Nam - Campuchia tiếp tục tiềm ẩn nhiều nguy cơ khi các đối tượng lợi dụng chính sách tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu và ưu đãi dành cho cư dân biên giới để trà trộn hàng hóa, cất giấu trong người hoặc hành lý những mặt hàng cấm và hàng có giá trị cao như ngoại tệ, thuốc lá, lá thuốc lá, điện thoại di động, thực phẩm đông lạnh.

Thuốc lá lậu ngụy trang trong bàn ghế xuất lậu bị cơ quan Hải quan bắt giữ. Ảnh: T.H.

Hoạt động buôn bán và vận chuyển trái phép pháo nổ, đường kính trắng, thuốc bảo vệ và thuốc kích thích tăng trưởng thực vật vẫn tiếp diễn tại các tỉnh miền Trung và tuyến biên giới Việt Nam - Lào.

Tại khu vực hai bên cánh gà cửa khẩu và các đường mòn, lối mở, tình trạng mua bán, vận chuyển hàng hóa nhập khẩu không có chứng từ hợp pháp và không rõ nguồn gốc vẫn phổ biến với các mặt hàng như thực phẩm đông lạnh, bánh kẹo, mỹ phẩm, hàng thời trang, gia dụng, đồ chơi, con giống vật nuôi, rượu bia.

Hoạt động buôn lậu qua tuyến hàng không diễn ra phức tạp tại các cửa khẩu sân bay quốc tế Nội Bài, Tân Sơn Nhất và Đà Nẵng, cũng như tại các doanh nghiệp dịch vụ vận chuyển quốc tế như FedEx, DHL, UPS. Các đối tượng thường lợi dụng loại hình ký gửi hàng hóa xuất nhập cảnh qua cảng hàng không quốc tế hoặc hình thức phi mậu dịch để buôn lậu, vận chuyển hàng hóa, tiền tệ và ma túy.

Chúng sử dụng tên giả, căn cước công dân giả, địa chỉ không rõ ràng hoặc không tồn tại, thuê người nhận hộ, hoặc thuê các công ty dịch vụ làm thủ tục hải quan qua nhiều khâu nhằm xóa dấu vết.

Kết quả công tác đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại và vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới cho thấy hiệu quả rõ rệt.

Lũy kế 9 tháng (tính từ ngày 15/12/2024 đến ngày 14/9/2025), cơ quan Hải quan đã phát hiện, bắt giữ và xử lý 13.328 vụ việc vi phạm với tổng trị giá hàng hóa ước tính 17.695 tỷ đồng; khởi tố 15 vụ và chuyển khởi tố 93 vụ; thu ngân sách nhà nước khoảng 664,12 tỷ đồng.

Trong công tác phòng, chống ma túy, 9 tháng (từ ngày 15/12/2024 đến ngày 14/9/2025), Hải quan đã phối hợp với các lực lượng chức năng phát hiện, bắt giữ 152 vụ với 194 đối tượng; trong đó, Hải quan chủ trì 63 vụ, Công an 63 vụ và Biên phòng, Cảnh sát biển 26 vụ.

Tang vật thu giữ gồm 2.301 kg ma túy các loại, bao gồm 402,49 gram thuốc phiện, 153 kg cần sa, 53,8 kg heroin, 1,86 kg cocain, 1.506 kg ketamine, 363 kg ma túy tổng hợp, 1.903 viên ma túy tổng hợp dạng viên, 223 kg các loại ma túy khác và 60.000 viên ma túy tổng hợp.

Những kết quả trên cho thấy lực lượng Hải quan đã nỗ lực kiểm soát chặt chẽ các tuyến, phối hợp hiệu quả với các lực lượng chức năng, góp phần quan trọng vào việc ngăn chặn tình trạng buôn lậu, gian lận thương mại và vận chuyển trái phép ma túy qua biên giới, bảo đảm an ninh kinh tế và an toàn xã hội.