Lượng đáo hạn lớn, lãi suất tăng, doanh nghiệp phát hành chịu nhiều sức ép 

Hiệp hội thị trường trái phiếu Việt Nam cho biết, 4 tháng đầu năm, giá trị phát hành riêng lẻ trái phiếu doanh nghiệp (TPDN) là hơn 62.500 tỷ đồng, giá trị phát hành ra công chúng là hơn 15,3 ngàn tỷ đồng. TPDN bất động sản chiếm 60% tổng lượng phát hành. 

Từ nay đến cuối năm, nhu cầu đáo hạn trái phiếu của doanh nghiệp rất lớn (riêng TPDN đáo hạn cả năm ước khoảng 125.000 tỷ đồng), chưa kể các chủ đầu tư cần huy động thêm nguồn vốn mới để bù đắp lượng tín dụng bất động sản bị thiếu hụt (do Ngân hàng Nhà nước -NHNN chủ trương kiểm soát tín dụng bất động sản).

Trong bối cảnh đó, lãi suất tăng đang gây sức ép lớn cho doanh nghiệp bất động sản và khiến nguy cơ nợ xấu trái phiếu tăng lên.

Số liệu của FiinGroup cho thấy, quý I/2026, thị trường có 12.800 tỷ đồng trái phiếu có vấn đề, tăng 6,3% so với cùng kỳ năm ngoái), gần 55% trong đó thuộc nhóm bất động sản. Tỷ lệ trái phiếu có vấn đề phát sinh mới đã giảm từ năm 2024, cho thấy khả năng trả nợ cũng như năng lực tài chính của các tổ chức phát hành đã cải thiện đáng kể trong các năm gần đây.

Tuy nhiên mặt bằng lãi suất tăng mạnh trong quý I và nhiều khả năng duy trì trong các quý tiếp theo có thể gây áp lực lên khả năng trả nợ, buộc nhà phát hành của các lô trái phiếu lãi suất thả nổi phải cân đối tài chính hoặc đàm phán với trái chủ nhằm giãn hoãn, chuyển đổi nghĩa vụ nợ.

Theo FiinGroup, áp lực đáo hạn thời gian tới rơi vào khoảng 42.200 tỷ đồng trong quý II và 73.300 tỷ đồng trong quý III, ngành bất động sản chiếm tới hơn 57% giá trị đáo hạn. 

Lãi suất tăng cũng là nguyên nhân khiến TPDN có thể kém sôi động thời gian tới. Chuyên gia phân tích FiinGroup cho rằng, trong bối cảnh lãi suất duy trì ở mức cao khi căng thẳng thanh khoản, hoạt động phát hành TPDN thời gian tới nhiều khả năng sẽ trầm lắng hơn ở cả khối doanh nghiệp sản xuất và ngân hàng. Lãi suất tăng khiến doanh nghiệp có tâm lý chờ đợi tín hiệu rõ ràng hơn về điều hành lãi suất cũng như tình hình vĩ mô ảnh hưởng (đặc biệt là tình hình chiến sự Trung Đông) trước khi triển khai kế hoạch huy động. 

"Mặt bằng lãi suất biến động đã tác động rõ rệt đến thị trường TPDN, thể hiện qua việc cả lãi suất coupon và lợi suất giao dịch đều gia tăng ở hai nhóm chính là tổ chức tín dụng và bất động sản. Trong quý I, các tổ chức phát hành đã phải chấp nhận mức lãi suất coupon cao hơn khi phát hành trái phiếu, phản ánh chi phí vốn gia tăng trong bối cảnh điều kiện thị trường kém thuận lợi hơn.

Ở thị trường thứ cấp, lợi suất (YTM) bình quân trong quý I/2026 cũng ghi nhận diễn biến tương ứng, cho thấy kỳ vọng của nhà đầu tư về lãi suất và mức bù rủi ro cần thiết trước áp lực thanh khoản các kỳ hạn gần", chuyên gia phân tích FiinGroup nhận định.

Mặc dù cho rằng phát hành trái phiếu sẽ chậm lại do lãi suất cao, song các chuyên gia cho rằng, trong bối cảnh tín dụng kinh doanh bất động sản bị kiểm soát, kênh TPDN sẽ tiếp tục được doanh nghiệp tìm đến nhiều hơn thời gian tới. Với các dự án đủ pháp lý đến từ doanh nghiệp có uy tín tốt cùng mức xếp hạng tín nhiệm cao, việc đàm phán mức biên độ lãi suất thấp hay cấu trúc lãi suất bậc thang sẽ mang lại ưu thế về chi phí vốn so với lãi vay ngân hàng hiện tại.  

Lãi suất khó giảm nhanh

Theo FiinGroup, lãi suất cho vay được dự báo sẽ khó giảm ngay trong ngắn hạn khi biên lợi nhuận của các ngân hàng đang chịu áp lực thu hẹp rõ rệt. Trong thời gian qua, chi phí huy động vốn gia tăng nhanh, trong khi lãi suất cho vay không thể điều chỉnh tăng tương ứng do sức ép từ khả năng trả nợ của doanh nghiệp và định hướng điều hành của NHNN nhằm hỗ trợ tăng trưởng kinh tế.

Điều này khiến dư địa giảm lãi suất cho vay trở nên hạn chế. Bên cạnh đó, về mặt cơ chế truyền dẫn, lãi suất cho vay thường có độ trễ vài tháng so với lãi suất huy động, do các khoản vốn đầu vào được “khóa” ở mức lãi suất trước đó, khiến việc điều chỉnh giảm không thể diễn ra ngay lập tức.

Trong bối cảnh này, doanh nghiệp nhiều khả năng sẽ tiếp tục đối mặt với chi phí huy động vốn cao trong thời gian tới. Đối với kênh tín dụng ngân hàng, lãi suất cho vay chưa thể giảm nhanh, đặc biệt với các khoản vay trung – dài hạn. Đối với kênh trái phiếu doanh nghiệp, mặt bằng lãi suất cao tiếp tục đẩy chi phí phát hành lên mức cao, qua đó có thể làm chậm lại kế hoạch huy động vốn của doanh nghiệp. 

Việc phát hành trái phiếu ra công chúng có lợi thế chi phí thấp hơn phát hành riêng lẻ, song vẫn chưa sôi động và kém linh hoạt hơn so với kênh trái phiếu riêng lẻ. Một trong những nguyên nhân dẫn tới tình trạng này là do thiếu vắng một cơ chế định giá minh bạch và một thị trường thứ cấp đủ thanh khoản để thị trường có thể vận hành hiệu quả. 

Điểm tích cực là khung chính sách mới hiện nay đang định hình rõ ràng hai kênh phát hành ra công chúng (PP) và phát hành riêng lẻ (PO), đi kèm với định hướng phân luồng nhà đầu tư phù hợp. Theo đó, nhà đầu tư cá nhân được định hướng tham gia chủ yếu vào kênh PP– nơi các yêu cầu về xếp hạng tín nhiệm và cơ chế bảo vệ nhà đầu tư (bao gồm đại diện người sở hữu trái phiếu) được quy định chặt chẽ hơn.

Trong khi đó, thị trường PO tiếp tục dành cho nhà đầu tư chuyên nghiệp, trong đó nhà đầu tư cá nhân chỉ được tham gia khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện về xếp hạng tín nhiệm và bảo đảm/bảo lãnh, qua đó đảm bảo mức độ bảo vệ tương đương.

Cơ quan quản lý đang có cách tiếp cận linh hoạt và cởi mở hơn đối với kênh PP, thông qua việc tăng cường đối thoại, hỗ trợ doanh nghiệp hoàn thiện hồ sơ theo hướng “case-by-case” và rút ngắn đáng kể thời gian xử lý.

Mục tiêu của cách tiếp cận này là thúc đẩy kênh phát hành công chúng trở thành kênh huy động vốn chủ đạo, minh bạch và bền vững hơn, qua đó thu hút rộng rãi nhà đầu tư và giảm phụ thuộc vào kênh riêng lẻ.

Ngược lại, đối với kênh PO, định hướng chính sách tập trung vào nâng cao chất lượng thị trường, hướng tới nhóm nhà đầu tư chuyên nghiệp, kiểm soát rủi ro và đảm bảo thị trường vận hành theo nguyên tắc tự chịu trách nhiệm.