Bộ Y tế vừa ban hành Thông tư số 16/2026/TT-BYT quy định việc thực hiện chương trình hỗ trợ thuốc miễn phí tại các cơ sở khám chữa bệnh. Thông tư có hiệu lực từ ngày 10/7/2026 và không áp dụng đối với thuốc thuộc nguồn viện trợ không hoàn lại từ ngân sách nhà nước.

Ảnh minh họa.

Theo quy định, chương trình hỗ trợ thuốc miễn phí được triển khai trên cơ sở thỏa thuận bằng văn bản giữa cơ sở kinh doanh dược và cơ sở khám chữa bệnh. Việc hỗ trợ được thực hiện tùy theo khả năng của doanh nghiệp dược, không phải nghĩa vụ bảo đảm cung cấp toàn bộ thuốc điều trị cho người bệnh.

Bộ Y tế yêu cầu chương trình phải bảo đảm nguyên tắc không thu tiền của người bệnh, không kèm theo bất kỳ điều kiện thương mại nào và không được tác động đến việc lựa chọn phương pháp điều trị hoặc chỉ định sử dụng thuốc của bác sỹ. Việc sử dụng thuốc phải bảo đảm hợp lý, an toàn và hiệu quả.

Một trong những nội dung đáng chú ý nhất của Thông tư 16 là quy định khuyến khích hỗ trợ thuốc miễn phí cho các nhóm đối tượng yếu thế và những người vẫn gặp khó khăn về tài chính dù đã tham gia bảo hiểm y tế.

Theo đó, các chương trình hỗ trợ được khuyến khích ưu tiên cho người có công với cách mạng, người thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo, đồng bào dân tộc thiểu số, người cao tuổi, người khuyết tật, trẻ em, học sinh, sinh viên, người hưởng trợ cấp xã hội, người lao động có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn và người bệnh có thẻ bảo hiểm y tế nhưng vẫn phải gánh chịu chi phí điều trị lớn.

Thông tư quy định rõ đối tượng được hỗ trợ phải là người bệnh đã được chẩn đoán xác định bệnh, được bác sỹ chỉ định sử dụng thuốc phù hợp với chương trình hỗ trợ và tự nguyện tham gia.

Đáng lưu ý, Quỹ Bảo hiểm y tế sẽ không thanh toán đối với số lượng thuốc miễn phí đã được hỗ trợ cho người bệnh có thẻ bảo hiểm y tế.

Theo Bộ Y tế, quy định này giúp bảo đảm tính minh bạch trong thanh toán, đồng thời tạo điều kiện để nhiều bệnh nhân tiếp cận các thuốc điều trị có chi phí cao, đặc biệt trong lĩnh vực ung thư và các bệnh hiểm nghèo.

Để bảo đảm quyền lợi người bệnh, Thông tư yêu cầu các cơ sở khám chữa bệnh tham gia chương trình phải công khai thông tin trên trang thông tin điện tử hoặc niêm yết trực tiếp tại cơ sở để người dân dễ dàng tiếp cận.

Các bệnh viện cũng phải xây dựng quy trình nội bộ nhằm quản lý, cấp phát và sử dụng thuốc hiệu quả, an toàn, tránh lãng phí và ngăn ngừa tình trạng lạm dụng thuốc hỗ trợ miễn phí.

Bên cạnh đó, cơ sở khám chữa bệnh có trách nhiệm tư vấn đầy đủ cho người bệnh về phác đồ điều trị, hiệu quả của thuốc, các tác dụng không mong muốn, chi phí điều trị cũng như quyền lợi được hưởng từ chương trình hỗ trợ thuốc miễn phí.

Căn cứ vào số lượng thuốc được tài trợ, các cơ sở điều trị phải xây dựng kế hoạch cấp phát phù hợp với nhu cầu thực tế, bảo đảm công bằng, minh bạch và hiệu quả. Kết quả triển khai chương trình cũng phải được tổng hợp trong báo cáo thường niên của đơn vị.

Thông tư 16 cũng đặt ra nhiều yêu cầu chặt chẽ nhằm ngăn ngừa nguy cơ lợi dụng chương trình hỗ trợ thuốc miễn phí cho mục đích thương mại.

Theo đó, thuốc trong chương trình phải được sử dụng đúng chỉ định, đúng đối tượng và được ghi rõ trong hồ sơ bệnh án hoặc đơn thuốc của người bệnh. Thuốc hỗ trợ miễn phí phải được bảo quản, lưu trữ riêng và có ký hiệu nhận biết rõ ràng.

Bộ Y tế yêu cầu các doanh nghiệp dược bảo đảm nguồn gốc hợp pháp và chất lượng thuốc cung cấp cho cơ sở khám chữa bệnh. Đồng thời, nghiêm cấm việc sử dụng chương trình hỗ trợ thuốc miễn phí để quảng cáo, tiếp thị, khuyến mại hoặc tạo lợi thế cạnh tranh trong hoạt động cung ứng thuốc trái quy định pháp luật.

Theo Vụ Bảo hiểm y tế (Bộ Y tế), chương trình hỗ trợ thuốc miễn phí có ý nghĩa đặc biệt trong việc giảm gánh nặng chi phí điều trị cho người bệnh, nhất là với những trường hợp mắc bệnh hiểm nghèo phải sử dụng các loại thuốc có giá thành cao trong thời gian dài.

Được biết, năm 2022, chi thuốc đạt 40.010 tỷ đồng, chiếm 33,41% tổng chi. Năm 2023, con số này là 45.841 tỷ đồng, tương đương 32,82%.

Đến năm 2024, chi thuốc tăng lên 50.784 tỷ đồng nhưng tỷ trọng giảm còn 31,22%. Diễn biến này đặt ra yêu cầu phải lựa chọn và thanh toán thuốc hợp lý, vừa bảo đảm hiệu quả sử dụng quỹ, vừa giảm gánh nặng chi trả trực tiếp của người dân.

Liên quan đến công tác khám chữa bệnh bảo hiểm y tế, Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 90/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong nhiều lĩnh vực y tế như khám chữa bệnh, dược, thiết bị y tế, bảo hiểm y tế, dân số… Trong đó, nhiều quy định mới liên quan đến bảo hiểm y tế được điều chỉnh theo hướng tăng tính răn đe, bảo đảm quyền lợi người tham gia và bảo vệ an toàn quỹ bảo hiểm y tế.

Một trong những nội dung đáng chú ý là việc siết chặt xử lý các hành vi chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm y tế chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự; đóng không đầy đủ số người thuộc diện tham gia; cho mượn hoặc sử dụng thẻ bảo hiểm y tế sai mục đích khi đi khám chữa bệnh.

Theo mục tiêu đề ra, tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế sẽ đạt trên 95,5% dân số vào năm 2026 và tiến tới bao phủ toàn dân vào năm 2030.

Từ năm 2026, từng bước thực hiện tăng tỉ lệ, mức thanh toán, chi cho phòng bệnh, chẩn đoán, điều trị sớm một số bệnh và đối tượng ưu tiên phù hợp với lộ trình tăng mức đóng bảo hiểm y tế và khả năng cân đối của Quỹ bảo hiểm y tế. Trong đó, mở rộng phạm vi chi trả của quỹ bảo hiểm y tế đối với một số dịch vụ phòng bệnh, dinh dưỡng, quản lý bệnh mãn tính, khám sức khỏe định kỳ và khám sàng lọc theo yêu cầu chuyên môn.

Bên cạnh đó, xây dựng phương thức hỗ trợ trực tiếp cho người tham gia bảo hiểm y tế khi sử dụng dịch vụ y tế, triển khai thí điểm chương trình hỗ trợ người bệnh để giảm chi phí cùng chi trả của người tham gia bảo hiểm y tế, ưu tiên người bệnh thuộc hộ nghèo, cận nghèo, đối tượng chính sách xã hội.

Đồng thời, rà soát, sửa đổi, bổ sung các quy định về danh mục, tỷ lệ, mức thanh toán chi phí thuốc, thiết bị y tế, dịch vụ kỹ thuật y tế thuộc phạm vi được hưởng của người tham gia bảo hiểm y tế, phù hợp với khả năng cân đối của quỹ bảo hiểm y tế.