Trên những hành lang bệnh viện, những bước chân của phóng viên y tế vẫn lặng lẽ tiếp tục hành trình của mình. Ảnh: P.V

Nỗi đau và sự giằng xé

Mười lăm năm làm phóng viên y tế là mười lăm năm đi qua những hành lang bệnh viện, chứng kiến sự sống được níu giữ và những cuộc đời lặng lẽ ra đi. Giữa thời đại trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi cách sản xuất thông tin, có những giá trị của nghề báo vẫn không thể thay thế: sự hiện diện, lòng trắc ẩn và trách nhiệm với sự thật.

“AI có thể xử lý dữ liệu trong tích tắc, nhưng không thể đứng ở hành lang bệnh viện để cảm nhận nỗi đau, hy vọng và những câu chuyện làm nên giá trị của nghề báo”.

Tháng Sáu lại về. Mỗi năm, cứ đến dịp 21/6 - Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam, những người làm báo như chúng tôi thường có một khoảng lặng để nhìn lại hành trình nghề nghiệp của mình. Hơn mười lăm năm theo nghề, từ ngày bước chân vào lĩnh vực y tế năm 2010 đến nay, tôi đã đi qua không biết bao nhiêu bệnh viện, gặp hàng ngàn bệnh nhân, chứng kiến vô số khoảnh khắc của sự sống và cái chết.

Người ta thường nói nghề báo là nghề đi nhiều, gặp nhiều và biết nhiều. Nhưng với phóng viên y tế, đó còn là nghề của những đêm trắng, những cuộc gọi lúc nửa đêm, những lần chạy đua với thời gian để thông tin chính xác đến với cộng đồng.

Năm 2014, dịch sởi bùng phát. Với nhiều người, đó chỉ là những con số thống kê trên mặt báo. Nhưng với những phóng viên trực tiếp có mặt tại Bệnh viện Nhi Trung ương ngày ấy, đó là những hành lang chật kín người nhà bệnh nhi, những phòng bệnh đông nghẹt trẻ nhỏ phải nằm ghép giường và những tiếng khóc xé lòng của các bậc cha mẹ.

Có những buổi sáng bước vào khoa điều trị, tối trở ra lại nghe tin một em bé vừa không qua khỏi. Có những em hôm trước còn mở mắt nhìn mọi người, hôm sau đã lặng lẽ rời xa vòng tay cha mẹ. Những người làm báo khi ấy không chỉ ghi chép số liệu, mà còn chứng kiến tận mắt cái giá của việc trẻ không được tiêm chủng đầy đủ.

Chính từ những ngày dịch sởi năm ấy, tôi hiểu rằng một bài báo y tế không chỉ là thông tin. Đôi khi, một cảnh báo kịp thời có thể góp phần thay đổi nhận thức để nhiều đứa trẻ khác được bảo vệ khỏi bệnh tật.

Có những câu chuyện không nằm trong hồ sơ bệnh án hay những con số thống kê. Chúng chỉ được kể bằng những bước chân lặng lẽ trên hành lang bệnh viện của người làm báo.

Nghề phóng viên y tế đặc biệt ở chỗ, chúng tôi đi sau những bước chân của bác sỹ nhưng lại được chứng kiến rất gần những lát cắt chân thực nhất của cuộc sống. Đó là những đêm theo chân các ê-kíp ghép tạng tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức. Giữa cuộc chạy đua từng phút với thời gian, có những quả tim được vận chuyển xuyên Việt để hồi sinh một cuộc đời đang cạn dần hy vọng.

Tôi vẫn nhớ hình ảnh những người thân ngồi lặng lẽ ngoài hành lang phòng mổ. Không ai nói với ai câu nào. Họ chỉ chờ một cánh cửa mở ra, chờ một cái gật đầu của bác sỹ.

Nhiều lần tác nghiệp tại Viện huyết học - Truyền máu trung ương, tôi cũng không thể quên những đứa trẻ mắc ung thư với chiếc đầu trọc lóc sau hóa trị, những cánh tay bé xíu chi chít kim truyền. Có em vẫn hồn nhiên cười đùa dù căn bệnh đang từng ngày bào mòn cơ thể. Có em ôm sách đến bệnh viện học. Nhưng cũng có những em mãi không có ngày trở về.

Mười lăm năm trong nghề cũng là mười lăm năm chứng kiến sự phát triển của y học Việt Nam. Từ những ca ghép tạng đầu tiên đến các kỹ thuật ghép đa tạng phức tạp; từ những ngày bệnh viện còn nhiều khó khăn đến các trung tâm y học hiện đại. Người làm báo may mắn được đồng hành cùng những bước tiến ấy, được kể những câu chuyện về sự sống, lòng nhân ái và trí tuệ Việt Nam.

Nếu có quãng thời gian nào khắc sâu nhất trong ký ức của phóng viên y tế, có lẽ đó là đại dịch Covid-19. Những cuộc điện thoại nối dài từ bệnh viện đến cơ quan, những bản tin cập nhật xuyên đêm, những lần xác minh thông tin nhiều lớp trước khi đăng tải để tránh gây hoang mang cho cộng đồng. Đó là quãng thời gian người làm báo không chỉ chạy đua với thời gian, mà còn phải chạy đua với tin giả. 

Áp lực bủa vây

Làm phóng viên y tế còn có những khó khăn rất riêng. Không phải lúc nào bác sỹ cũng sẵn sàng chia sẻ. Có những câu chuyện mất hàng tuần, thậm chí hàng tháng mới đủ dữ liệu để viết. Có những bài báo phải sửa đi sửa lại nhiều lần chỉ vì một thuật ngữ y khoa hay một tỷ lệ thống kê.

Nhiều người nghĩ báo chí là nghề hào nhoáng. Nhưng phía sau mỗi bài báo là những chuyến đi vội vã, những bữa cơm ăn muộn, những đêm thức trắng và áp lực vô hình, mà ít ai nhìn thấy.

Ngày nay, AI đang làm thay đổi mạnh mẽ ngành truyền thông. AI có thể tổng hợp dữ liệu, dịch thuật, gợi ý tiêu đề, thậm chí viết bản thảo chỉ trong vài giây. Nhưng AI khó có thể thay thế người làm báo.

AI có thể viết một bản tin về ghép tạng, nhưng không thể đứng ngoài phòng mổ suốt đêm để chứng kiến giọt nước mắt của người cha chờ con được hồi sinh. AI có thể tổng hợp số liệu về ung thư nhưng không thể cảm nhận ánh mắt của một đứa trẻ sau hóa trị vẫn hồn nhiên khoe bức tranh vừa vẽ.

Điều làm nên giá trị của nghề báo chưa bao giờ chỉ là tốc độ. Giá trị ấy nằm ở sự hiện diện, khả năng lắng nghe, trách nhiệm kiểm chứng sự thật và lòng trắc ẩn với con người.

Nghề báo cũng giống nghề y ở một điểm chung: đều phụng sự con người. Nếu bác sỹ chữa lành cơ thể thì báo chí góp phần chữa lành nhận thức. Một thông tin chính xác có thể giúp người dân bảo vệ sức khỏe, giúp người bệnh tìm được cơ hội điều trị hoặc lan tỏa những điều tốt đẹp trong xã hội. Mười lăm năm đi qua những hành lang bệnh viện, điều giữ tôi ở lại với nghề không phải là những giải thưởng hay số lượt đọc. Đó là cảm giác biết rằng, những con chữ của mình có thể mang lại điều gì đó có ích cho cộng đồng.

Và vì thế, giữa thời đại công nghệ phát triển chưa từng có, tôi vẫn tin rằng, sẽ luôn có những giá trị của nghề báo không thể thay thế. Bởi sau tất cả, báo chí không chỉ là thông tin. Báo chí là sự thật, là niềm tin và là những câu chuyện về con người được kể bằng trái tim của con người.

Ở đâu đó, trên những hành lang bệnh viện vẫn sáng đèn mỗi đêm, những bước chân của phóng viên y tế vẫn lặng lẽ tiếp tục hành trình của mình - hành trình đi tìm sự thật, gìn giữ hy vọng và kể lại những
câu chuyện của sự sống.