Các chuyên gia cảnh báo, cô đơn không chỉ là cảm xúc nhất thời mà có thể trở thành yếu tố nguy cơ dẫn đến trầm cảm, suy giảm sức khỏe và thậm chí là ý định tự sát nếu không được phát hiện, hỗ trợ kịp thời.

Mối nguy với sức khỏe tâm thần ở người cao tuổi

Sau khi chồng qua đời, bà T., 66 tuổi ở Bắc Ninh sống một mình tại quê nhà. Dù các con vẫn thường xuyên quan tâm, thăm hỏi nhưng do làm việc tại Hà Nội nên không thể ở bên mẹ mỗi ngày. Sự mất mát người bạn đời sau nhiều năm gắn bó đã khiến cuộc sống của bà thay đổi hoàn toàn.

Các chuyên gia cảnh báo, cô đơn không chỉ là cảm xúc nhất thời mà có thể trở thành yếu tố nguy cơ dẫn đến trầm cảm, suy giảm sức khỏe và thậm chí là ý định tự sát nếu không được phát hiện, hỗ trợ kịp thời.

Chia sẻ tại buổi cung cấp thông tin cho báo chí với chủ đề "Cô đơn ở người cao tuổi", bác sỹ  Nguyễn Văn Hải, Viện Sức khỏe tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai cho biết, bệnh nhân được đưa vào viện trong tình trạng có ý định tự tử.

Ba năm trước, chồng bà bị đột quỵ, liệt nửa người và mất khả năng tự chăm sóc. Trong suốt thời gian đó, bà là người trực tiếp chăm sóc chồng từ sinh hoạt hằng ngày đến những lần đưa đi điều trị. Sáu tháng trước, người chồng qua đời, để lại khoảng trống lớn về tinh thần đối với người phụ nữ đã dành nhiều năm làm chỗ dựa cho gia đình.

Sau biến cố ấy, bà dần rơi vào trạng thái trống trải, thiếu người trò chuyện và chia sẻ. Giấc ngủ suy giảm nghiêm trọng, trung bình mỗi ngày chỉ ngủ khoảng 2 giờ, thậm chí nhiều đêm thức trắng. Những cơn đau đầu kéo dài xuất hiện và gia tăng theo áp lực tâm lý.

Tình trạng tinh thần ngày càng xấu đi. Bệnh nhân buồn chán, bi quan, mất hứng thú với các hoạt động từng yêu thích, chỉ muốn ở một mình và hạn chế giao tiếp. Việc ăn uống giảm sút khiến bà sụt 5 kg chỉ trong vòng hai tháng. Người bệnh thường xuyên khóc, cho rằng bản thân là gánh nặng của gia đình và xuất hiện những suy nghĩ tiêu cực nghiêm trọng hơn.

Đáng lo ngại, bà nhiều lần nảy sinh ý định tự sát để "giải thoát". Dù đã điều trị tại cơ sở y tế địa phương nhưng tình trạng không cải thiện. Gia đình sau đó đưa bà đến Viện Sức khỏe tâm thần để điều trị chuyên sâu.

Các bác sỹ chẩn đoán bệnh nhân mắc trầm cảm nặng kèm triệu chứng loạn thần và ý tưởng tự sát. Sau 17 ngày điều trị bằng thuốc kết hợp trị liệu tâm lý, thư giãn và kích thích từ xuyên sọ, sức khỏe bệnh nhân cải thiện và được xuất viện, tiếp tục theo dõi ngoại trú.

Theo TS.Nguyễn Thị Phương Mai, Trưởng Phòng Sức khỏe tâm thần người cao tuổi và Y học giấc ngủ, Viện Sức khỏe tâm thần, cô đơn ở người cao tuổi là vấn đề sức khỏe cộng đồng ngày càng đáng quan tâm. Dù sống giữa con cháu hay trong gia đình đông người, nhiều người cao tuổi vẫn có thể cảm thấy cô đơn.

Các nghiên cứu cho thấy cảm giác cô đơn được ghi nhận ở khoảng 1/3 hoặc hơn số người cao tuổi, trong đó khoảng 5% thường xuyên hoặc luôn cảm thấy cô đơn. Nghiên cứu gần đây tại Hoa Kỳ cho thấy từ 17% đến 57% người cao tuổi trải qua cảm giác này, đặc biệt phổ biến ở những người mắc bệnh tim mạch, trầm cảm, lo âu hoặc sa sút trí tuệ.

Theo các chuyên gia, cô đơn là cảm giác chủ quan về sự thiếu gắn kết với người khác, cảm thấy không được thấu hiểu, không có người để chia sẻ hoặc không còn được cần đến. Điều này khác với việc sống một mình. Một người cao tuổi sống độc lập nhưng vẫn duy trì được các mối quan hệ xã hội, được quan tâm và cảm thấy cuộc sống có ý nghĩa chưa chắc đã cô đơn.

Sự cô đơn ở người cao tuổi thường xuất phát từ nhiều nguyên nhân đan xen. Sau khi nghỉ hưu, nhiều người mất đi môi trường giao tiếp quen thuộc và vai trò xã hội trước đây. Mất bạn đời khiến họ mất đi người đồng hành thân thiết nhất, trong lúc bạn bè đồng trang lứa cũng dần qua đời hoặc mắc bệnh.

Khoảng cách thế hệ cũng góp phần làm gia tăng cảm giác cô độc. Con cháu bận rộn với học tập, công việc hoặc xây dựng cuộc sống riêng khiến thời gian dành cho người lớn tuổi ít đi. Dù được chăm lo đầy đủ về vật chất, nhiều người vẫn cảm thấy mình không còn được lắng nghe hay chia sẻ.

Bên cạnh đó, các bệnh mạn tính, suy giảm thị lực, thính lực hoặc hạn chế vận động làm giảm khả năng tham gia các hoạt động xã hội, từ đó khiến người cao tuổi dễ thu mình và gia tăng nguy cơ rối loạn tâm thần.

Các chuyên gia nhấn mạnh, hỗ trợ người cao tuổi vượt qua cô đơn cần bắt đầu từ chính gia đình. Những hành động đơn giản như duy trì các cuộc gọi thường xuyên, cùng ăn bữa cơm gia đình, lắng nghe ý kiến của người cao tuổi trong các quyết định chung hoặc giao cho họ những công việc phù hợp đều giúp duy trì cảm giác được kết nối và có giá trị.

Người cao tuổi cũng nên được khuyến khích duy trì các hoạt động hằng ngày như đọc sách, chăm cây, nghe nhạc, tập thể dục nhẹ nhàng, tham gia các câu lạc bộ người cao tuổi, nhóm dưỡng sinh hoặc các hoạt động cộng đồng phù hợp.

Trong bối cảnh công nghệ phát triển, việc hướng dẫn người cao tuổi sử dụng điện thoại thông minh, gọi video hay xem hình ảnh của con cháu cũng là giải pháp hiệu quả để tăng cường kết nối xã hội và giảm cảm giác cô đơn.

Các bác sỹ khuyến cáo, người cao tuổi cần được thăm khám sức khỏe tâm thần nếu cảm giác cô đơn kéo dài và bắt đầu ảnh hưởng đến cuộc sống hằng ngày. Những biểu hiện như buồn bã kéo dài, mất hứng thú với các hoạt động, mất ngủ, chán ăn, sụt cân, lo âu quá mức hoặc cảm giác bản thân vô dụng có thể là dấu hiệu cảnh báo trầm cảm.

Đặc biệt, nếu người bệnh thường xuyên nói về cái chết, cho rằng mình là gánh nặng của gia đình hoặc xuất hiện ý định tự sát, gia đình cần đưa người bệnh đến cơ sở chuyên khoa càng sớm càng tốt. Bởi với người cao tuổi, cô đơn không chỉ là một trạng thái cảm xúc mà còn có thể trở thành mối nguy thực sự đối với sức khỏe tâm thần và tính mạng nếu không được nhận diện và can thiệp kịp thời.

Ăn cơm để tủ lạnh hâm nóng lại, người phụ nữ 66 tuổi sốc nhiễm khuẩn nguy kịch

Bà Hoan, 66 tuổi, sống tại TP.HCM được đưa đến cấp cứu tại viện trong tình trạng nguy kịch sau một đêm xuất hiện hàng loạt triệu chứng bất thường.

Theo người nhà, trước đó bà chỉ ăn cơm gạo lứt đã được bảo quản trong tủ lạnh và hâm nóng để sử dụng lại. Không lâu sau bữa ăn, người bệnh xuất hiện nôn ói 3-4 lần ra dịch vàng, đau bụng và tiêu chảy liên tục.

Thời điểm nhập viện, người bệnh trong tình trạng mệt lả, sốt 38,5 độ C, thở nhanh và giảm oxy máu. Chỉ trong thời gian ngắn, huyết áp tụt sâu xuống 77/37 mmHg, dấu hiệu điển hình của sốc nhiễm khuẩn đe dọa tính mạng.

Các bác sỹ lập tức truyền dịch, sử dụng thuốc vận mạch nâng huyết áp, kháng sinh phổ rộng, hỗ trợ hô hấp và chuyển người bệnh vào khoa Hồi sức tích cực - Chống độc (ICU) để điều trị tích cực.

Qua thăm khám và đánh giá lâm sàng, ê-kíp điều trị xác định người bệnh bị sốc nhiễm trùng nghi do đường tiêu hóa. Đáng chú ý, bà Hoan có tiền sử viêm khớp dạng thấp nhiều năm và đang sử dụng thuốc ức chế miễn dịch kéo dài. Đây là yếu tố nguy cơ khiến sức đề kháng suy giảm, làm tăng khả năng diễn tiến nặng nếu mắc các bệnh nhiễm khuẩn.

Sau nhiều ngày điều trị tích cực bằng kháng sinh, truyền dịch, hỗ trợ hô hấp và kiểm soát bệnh nền, sức khỏe người bệnh dần cải thiện. Bà hết sốt, ngừng nôn ói, ăn uống trở lại, huyết áp ổn định và được chuyển xuống khoa Nội Tổng hợp để tiếp tục theo dõi. Sau một tuần điều trị, người bệnh được xuất viện.

BS.CKI Nguyễn Hoàng Anh Duy, Khoa Nội Tổng hợp cho biết, kết quả cấy máu xác định người bệnh bị nhiễm trùng huyết do vi khuẩn Salmonella.

Theo bác sỹ Duy, Salmonella là một trong những tác nhân phổ biến gây ngộ độc thực phẩm, thường tồn tại trong thực phẩm chế biến sẵn, thức ăn bảo quản không đúng cách hoặc bị nhiễm khuẩn chéo trong quá trình chế biến. Đa số trường hợp chỉ gây rối loạn tiêu hóa với các biểu hiện như đau bụng, tiêu chảy, buồn nôn hoặc sốt.

Tuy nhiên, ở người lớn tuổi, người mắc bệnh mạn tính hoặc đang sử dụng thuốc ức chế miễn dịch, vi khuẩn có thể xâm nhập vào máu, gây nhiễm trùng huyết, sốc nhiễm khuẩn và suy đa cơ quan với nguy cơ tử vong cao nếu không được điều trị kịp thời.

Trường hợp của bà Hoan được các bác sỹ nhận định nhiều khả năng liên quan đến việc sử dụng cơm gạo lứt bảo quản lạnh nhưng hâm nóng chưa kỹ trước khi ăn.

Các chuyên gia khuyến cáo thức ăn sau khi chế biến cần được bảo quản ở nhiệt độ phù hợp và hạn chế để quá lâu ở môi trường bên ngoài trước khi đưa vào tủ lạnh. Thực phẩm bảo quản lạnh cần được hâm nóng kỹ trước khi sử dụng lại nhằm giảm nguy cơ nhiễm khuẩn.

Đối với người cao tuổi và người mắc các bệnh mạn tính như đái tháo đường, bệnh tự miễn, tim mạch hoặc suy giảm miễn dịch, việc kiểm soát tốt bệnh nền đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Người bệnh cần tái khám định kỳ, dùng thuốc đúng hướng dẫn và theo dõi sát các dấu hiệu bất thường của cơ thể.

Các bác sỹ lưu ý, nếu xuất hiện các triệu chứng như nôn ói kéo dài, đau bụng, tiêu chảy, sốt cao, mệt lả hoặc tụt huyết áp sau ăn, người bệnh cần đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt. Can thiệp kịp thời không chỉ giúp hạn chế nguy cơ nhiễm trùng huyết mà còn có thể cứu sống người bệnh trong những tình huống diễn tiến nhanh và nguy kịch.

Tăng 40 kg sau một năm uống thuốc “gia truyền” chữa xương khớp

Tin vào quảng cáo về một loại thuốc lá chữa xương khớp gia truyền, anh Phan (42 tuổi, TP.HCM) mua thuốc về sắc uống với hy vọng giảm các cơn đau nhức chân kéo dài.

Ban đầu, thuốc cho hiệu quả khá nhanh, cảm giác đau giảm rõ rệt. Tuy nhiên, chỉ cần ngừng sử dụng, triệu chứng đau nhức lại tái phát với mức độ nặng hơn, khiến người bệnh đi lại khó khăn, thậm chí không thể leo cầu thang.

Điều khiến anh Phan lo lắng hơn cả là cân nặng tăng nhanh bất thường. Chỉ trong vòng một năm, cân nặng của anh tăng từ 80 kg lên 120 kg, tương đương tăng 40 kg. Vòng bụng lên tới 120 cm khiến người bệnh không thể cúi xuống nhặt đồ hay nằm ngửa để ngủ vì khó thở.

Tại viện, các xét nghiệm cho thấy chỉ số cortisol buổi sáng của người bệnh dưới 3 mcg/dl, mức có giá trị chẩn đoán suy tuyến thượng thận.

Nhận thấy người bệnh có đầy đủ các biểu hiện điển hình của hội chứng Cushing như tăng cân nhanh, béo trung tâm, tích mỡ vùng cổ và sau gáy, mặt tròn đỏ, da mỏng, rạn da cùng tiền sử sử dụng thuốc “gia truyền” kéo dài, TS.Trần Hữu Thanh Tùng, Khoa Nội tiết - Đái tháo đường chẩn đoán người bệnh mắc hội chứng Cushing ngoại sinh do lạm dụng thuốc có chứa corticoid.

Theo bác sỹ Tùng, suy tuyến thượng thận xảy ra do cơ thể thiếu hormone cortisol. Trong khi đó, việc sử dụng kéo dài các sản phẩm chứa corticoid có thể ức chế hoạt động của tuyến thượng thận, khiến cơ quan này giảm hoặc mất khả năng sản xuất hormone tự nhiên.

Cortisol là hormone do tuyến thượng thận tiết ra, đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì đường huyết, huyết áp, đáp ứng với stress và điều hòa phản ứng viêm của cơ thể.

Các chuyên gia cho biết, hội chứng Cushing do thuốc thường diễn tiến từ từ nên nhiều người dễ chủ quan. Không ít trường hợp xem đây là “thần dược” vì có tác dụng giảm đau, chống viêm nhanh chóng mà không nhận ra những nguy cơ tiềm ẩn.

Nếu kéo dài, tình trạng dư thừa corticoid có thể gây ra hàng loạt biến chứng nghiêm trọng như yếu cơ, teo cơ gốc chi, loãng xương, gãy xương, tăng huyết áp, rối loạn chuyển hóa, suy giảm chức năng sinh dục và các rối loạn thần kinh, tâm lý.

Ở trường hợp của anh Phan, hội chứng Cushing cùng tình trạng tăng cân quá mức còn khiến bệnh xương khớp trở nên nặng nề hơn, đồng thời làm gia tăng nguy cơ ngưng thở khi ngủ và nhiều vấn đề sức khỏe khác.

Người bệnh được chỉ định ngừng sử dụng các loại thuốc lá không rõ nguồn gốc, đồng thời xây dựng phác đồ giảm cân cá thể hóa kết hợp thuốc uống, thuốc tiêm, chế độ dinh dưỡng và vận động phù hợp.

Theo bác sỹ Tùng, chỉ cần giảm từ 10% đến 15% trọng lượng cơ thể cũng có thể cải thiện đáng kể tình trạng đau khớp và ngưng thở khi ngủ.

Thực hiện chế độ ăn giảm tinh bột và thực phẩm nhiều chất béo, tăng cường thịt nạc, rau xanh, trái cây, uống đủ nước và tập luyện 20 phút mỗi ngày dưới sự hướng dẫn của chuyên viên y học vận động, chỉ sau tháng đầu tiên anh Phan đã giảm được 3 kg.

Sau ba tháng điều trị, người bệnh giảm được 10 kg, đi lại nhanh nhẹn hơn và không còn tình trạng khó ngủ do khó thở như trước. Bên cạnh giảm mỡ toàn thân, người bệnh còn áp dụng công nghệ đông hủy mỡ để cải thiện vòng bụng. Sau 6 tuần thực hiện, số đo vòng bụng giảm thêm 5 cm.

TS.Trần Hữu Thanh Tùng cho biết, nguyên nhân rất thường gặp tại Việt Nam là người dân tự ý sử dụng thuốc đông y, thuốc nam, thuốc tễ hoặc thuốc gia truyền trộn tân dược không rõ nguồn gốc. Trong nhiều trường hợp, các sản phẩm này chứa dexamethasone, một loại corticoid mạnh có tác dụng giảm đau nhanh nhưng tiềm ẩn nhiều nguy cơ đối với sức khỏe.

Các chuyên gia khuyến cáo, corticoid là nhóm thuốc cần được sử dụng theo chỉ định và theo dõi chặt chẽ của bác sỹ. Việc tự ý sử dụng thuốc không rõ nguồn gốc trong thời gian dài không chỉ che lấp triệu chứng bệnh mà còn có thể gây rối loạn nội tiết, suy tuyến thượng thận và nhiều biến chứng nguy hiểm, thậm chí đe dọa tính mạng.