Thực tiễn cho thấy để lệnh cấm thực sự phát huy hiệu quả cần sự vào cuộc đồng bộ, thường xuyên của các bộ, ngành, lực lượng thực thi và chính quyền các cấp, không để các sản phẩm gây nghiện, gây hại lợi dụng kẽ hở pháp luật quay trở lại thị trường.

Việc ngăn chặn thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng không thể chỉ dừng lại ở xử phạt hành chính, mà đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ, thường xuyên của các cơ quan quản lý, lực lượng chức năng và toàn xã hội nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là thanh thiếu niên.

Ths.Đinh Thị Thu Thủy, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Bộ Y tế) phát biểu tại sự kiện.

Bộ Y tế vừa tổ chức hội nghị phổ biến các nghị định của Chính phủ liên quan đến phòng, chống tác hại của thuốc lá và quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế. Tại hội nghị, nhiều ý kiến cho thấy sau khi các quy định cấm thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng có hiệu lực, tình hình vi phạm đã có những chuyển biến tích cực bước đầu.

Theo Ths.Đinh Thị Thu Thủy, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Bộ Y tế), kể từ khi Nghị quyết số 173/2024/QH15 của Quốc hội có hiệu lực, việc sử dụng thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng đã có xu hướng giảm.

Báo cáo của Bộ Công an cho thấy, trước đây mỗi năm cả nước ghi nhận trên 100 vụ việc liên quan đến các sản phẩm này, trong đó nhiều vụ có yếu tố ma túy, buôn lậu, hàng giả, không rõ nguồn gốc. Tuy nhiên, trong năm 2025, số vụ việc liên quan đến thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng có yếu tố ma túy chỉ còn 5 vụ.

Thực tế trong lĩnh vực y tế cũng ghi nhận những tín hiệu tích cực. Tại Bệnh viện Bạch Mai, trước đây mỗi tháng tiếp nhận từ 5-6 ca ngộ độc liên quan đến thuốc lá điện tử, nhưng sau khi lệnh cấm được triển khai, số ca nhập viện giảm còn khoảng 1-2 ca mỗi tháng. “Đây là tín hiệu rất đáng mừng”, bà Thủy nhấn mạnh.

Thông tin tại Hội nghị, ông Phan Công Hiếu, đại diện Vụ Pháp chế (Bộ Y tế), cho biết Nghị định số 371/2025/NĐ-CP đã bổ sung các chế tài xử phạt cụ thể đối với hành vi sử dụng, chứa chấp, buôn bán thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng.

Theo đó, người sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng sẽ bị phạt tiền từ 3-5 triệu đồng. Người chứa chấp, cho phép hoặc dung túng người khác sử dụng các sản phẩm này tại địa điểm thuộc quyền sở hữu hoặc quản lý của mình sẽ bị phạt từ 5-10 triệu đồng. Toàn bộ tang vật vi phạm buộc phải tiêu hủy nhằm ngăn chặn việc tái sử dụng hoặc quay trở lại thị trường.

Để bảo đảm tính răn đe và khả năng thực thi, thẩm quyền xử phạt được mở rộng cho nhiều lực lượng chức năng, bao gồm UBND các cấp, quản lý thị trường, công an, hải quan, bộ đội biên phòng và cảnh sát biển.

Đối với các hành vi sản xuất, buôn bán, tàng trữ, vận chuyển trái phép thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng với số lượng lớn, người vi phạm có thể bị xử lý hình sự theo quy định về buôn bán hàng cấm, với mức phạt tiền từ 50 triệu đến 1 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 5 năm.

Tuy vậy, các đại biểu cho rằng việc kiểm soát thuốc lá điện tử trên môi trường số vẫn là thách thức lớn. Đại diện Vụ Pháp chế (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) cho biết, hoạt động quảng cáo thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng trên internet và các nền tảng số thường được “ngụy trang” dưới hình thức sản phẩm công nghệ, phụ kiện phong cách sống, gây khó khăn cho công tác phát hiện và xử lý.

Bên cạnh đó, tình trạng nhập lậu, tiếp thị ngầm các sản phẩm bị cấm qua mạng xã hội, sàn thương mại điện tử vẫn diễn ra, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ hơn giữa các bộ, ngành và lực lượng chức năng.

Từ thực tiễn này, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đề xuất tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý, nghiên cứu bổ sung các tên gọi, hình thức biến tướng của thuốc lá điện tử để tránh việc lợi dụng kẽ hở pháp luật.

Đồng thời, kiến nghị Bộ Y tế nghiên cứu, đề xuất thành lập tổ chức kiểm tra liên ngành hoạt động thường trực nhằm tăng cường giám sát việc sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, vận chuyển và sử dụng các sản phẩm gây nghiện, gây hại cho sức khỏe.

Theo bà Nguyễn Thị An, Giám đốc Tổ chức HealthBridge Canada tại Việt Nam, kinh nghiệm quốc tế cho thấy việc thực thi hiệu quả lệnh cấm thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng cần sự kết hợp đồng bộ giữa pháp luật, giáo dục, truyền thông, tư vấn và thực thi nghiêm minh.

Cùng với kiểm soát biên giới và thị trường nội địa, cần đầu tư nguồn lực cho việc phát hiện, gỡ bỏ quảng cáo, mua bán trái phép trên môi trường mạng; đồng thời đẩy mạnh truyền thông, giáo dục để huy động sự tham gia của gia đình, nhà trường và cộng đồng trong việc bảo vệ trẻ em, thanh thiếu niên khỏi các sản phẩm gây nghiện.

Theo Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), từ năm 2014 đến tháng 9/2025, cả nước đã phát hiện, xử lý 79.459 vụ vi phạm liên quan đến thuốc lá, với hơn 59.000 đối tượng. Riêng lực lượng quản lý thị trường đã xử lý 38.275 vụ, thu giữ gần 1 triệu đơn vị sản phẩm thuốc lá thế hệ mới, xử phạt vi phạm hành chính hơn 164 tỷ đồng và chuyển cơ quan điều tra 160 vụ.

Dù đạt được nhiều kết quả, các cơ quan chức năng nhìn nhận tình trạng buôn lậu, kinh doanh thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng vẫn diễn biến phức tạp, thủ đoạn ngày càng tinh vi, gây thất thu ngân sách và tiềm ẩn nguy cơ lớn đối với sức khỏe cộng đồng.

Các đại biểu thống nhất cho rằng, để ngăn chặn hiệu quả thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng, cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật theo hướng đồng bộ, tăng tính răn đe, bảo đảm sự phối hợp chặt chẽ giữa các ngành, các cấp, đồng thời nâng cao nhận thức của người dân.

Mục tiêu xuyên suốt là loại bỏ các sản phẩm gây nghiện, gây hại ra khỏi đời sống xã hội, bảo vệ sức khỏe nhân dân và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Được biết, từ ngày 1/1/2025, Việt Nam chính thức cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng. Quyết định này thể hiện bước đi mạnh mẽ của Chính phủ nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng, hạn chế những hệ lụy nghiêm trọng của thuốc lá, đặc biệt đối với thanh thiếu niên.

Với quy định trên, Việt Nam trở thành quốc gia thứ 6 trong khu vực ASEAN áp dụng chính sách cấm thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng, cùng với Brunei, Campuchia, Lào, Singapore và Thái Lan.

Trước đó, tại Kỳ họp thứ tám, Quốc hội khóa XV, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết thống nhất cấm toàn diện các hoạt động sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, vận chuyển, chứa chấp và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng từ năm 2025, nhằm bảo đảm sức khỏe cộng đồng, trật tự và an toàn xã hội.

Quốc hội đồng thời giao Chính phủ tổ chức triển khai thực hiện và đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức người dân về tác hại của thuốc lá và các chất gây nghiện.