Ngày 14/6/2025, Quốc hội Việt Nam chính thức thông qua Luật Thuế Tiêu thụ đặc biệt (sửa đổi), trong đó bao gồm quyết định tăng mạnh thuế đối với thuốc lá và các loại đồ uống có đường.

Trong số các nội dung được thông qua, chính sách tăng thuế thuốc lá và đồ uống có đường thu hút sự quan tâm lớn của dư luận. Theo luật mới, đối với mặt hàng thuốc lá, thuế tiêu thụ đặc biệt là 75% và tiếp tục điều chỉnh tăng trong các năm tới.

Cụ thể, mức thuế tuyệt đối đối với thuốc lá từ năm 2027 với lộ trình tăng thuế tuyệt đối là: Từ 1/1/2027: 2.000 đồng/bao; Từ 1/1/2028: 4.000 đồng/bao; Từ 1/1/2029: 6.000 đồng/bao; Từ 1/1/2030: 8.000 đồng/bao; Từ 1/1/2031: 10.000 đồng/bao.

Bộ Y tế nhận định đây là một quyết định phù hợp với khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), và đặc biệt có thể làm giảm đáng kể tỷ lệ hút thuốc ở nam giới xuống còn 36% vào năm 2030.

Nhưng đằng sau những con số tưởng chừng khô khan ấy là một thực tế sinh động và đầy ý nghĩa khi hàng triệu sinh mạng có thể được cứu sống, hàng nghìn gia đình thoát khỏi nỗi đau bệnh tật, và một thế hệ thanh thiếu niên không bị che phủ bởi bóng đen khói thuốc.

Theo TS.Nguyễn Huy Quang, nguyên Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Bộ Y tế), thuốc lá là nguyên nhân hàng đầu gây ra các bệnh không lây nhiễm tại Việt Nam, bao gồm ung thư phổi, bệnh tim mạch, đột quỵ và các bệnh hô hấp mãn tính.

Ông nhấn mạnh, chúng ta không thể tiếp tục để hàng chục nghìn người chết mỗi năm trong khi công cụ hiệu quả nhất chính là thuế vẫn chưa được sử dụng đủ mạnh. Tăng thuế thuốc lá không chỉ là biện pháp quản lý, mà còn là một hành động đạo lý.”

Thực tế cho thấy, giá thuốc lá tại Việt Nam đang rẻ đến mức đáng lo ngại, chỉ dưới 10.000 đồng/bao. Điều này khiến ngay cả học sinh, sinh viên, công nhân và người thu nhập thấp cũng có thể dễ dàng tiếp cận.

Bà Nguyễn Thị An, Giám đốc Tổ chức HealthBridge Canada tại Việt Nam cảnh báo rằng khi thu nhập tăng nhưng giá thuốc lá không đổi, chúng ta đang vô tình tạo điều kiện hoàn hảo cho một làn sóng nghiện mới hình thành. “Tăng thuế là giải pháp then chốt để chặn đứng sự bùng nổ đó,” bà nhấn mạnh.

Cũng nói về gánh nặng do thuốc lá gây ra, bác sỹ Phan Thị Hải, Phó Giám đốc Quỹ Phòng chống tác hại thuốc lá, Bộ Y tế cảnh báo hơn 45 triệu người Việt hiện có nguy cơ mắc bệnh do thuốc lá, nhiều trong số đó đang trong độ tuổi lao động, nhóm đóng góp lớn cho nền kinh tế. Nếu không có biện pháp can thiệp kịp thời, hệ lụy từ thuốc lá sẽ tiếp tục lan rộng, ảnh hưởng sâu sắc đến tăng trưởng kinh tế và an sinh xã hội trong những thập kỷ tới.

Song hành với thuốc lá, Quốc hội cũng thông qua quy định áp thuế tiêu thụ đặc biệt đối với các loại đồ uống có đường. Các sản phẩm có hàm lượng đường vượt quá 5g/100ml sẽ chịu mức thuế 8% từ năm 2027, và tăng lên 10% vào năm 2028. Tuy nhiên, các sản phẩm như nước trái cây tự nhiên, nước dừa, sữa và thực phẩm dinh dưỡng dạng lỏng sẽ không thuộc đối tượng chịu thuế.

Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), tiêu thụ đồ uống có đường là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây ra các bệnh không lây nhiễm như tiểu đường tuýp 2, bệnh tim mạch, đột quỵ và ung thư. Tại Việt Nam, các bệnh không lây nhiễm chiếm tới 80% tổng số ca tử vong, và đang ngày càng ảnh hưởng đến người trẻ ở độ tuổi lao động.

Trong 15 năm qua, lượng tiêu thụ đồ uống có đường ở Việt Nam đã tăng gấp 4 lần. Đến năm 2023, người dân trung bình tiêu thụ gần 70 lít mỗi năm, tương đương với 1,3 lít mỗi tuần. Việc áp thuế đối với các sản phẩm này không chỉ có ý nghĩa tài chính mà còn là lời cảnh báo rõ ràng gửi đến người tiêu dùng về nguy cơ tiềm ẩn của những sản phẩm tưởng chừng “vô hại”.

TS Angela Pratt, Trưởng Đại diện WHO tại Việt Nam, nhận định rằng, việc cải cách thuế thuốc lá, rượu bia và đồ uống có đường là bước đi thiết yếu không chỉ để cải thiện sức khỏe cộng đồng mà còn thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững.

Theo WHO, mỗi năm, chi phí kinh tế liên quan đến hút thuốc tại Việt Nam ước tính lên tới 108.000 tỷ đồng, tương đương 1,1% GDP, chủ yếu đến từ mất năng suất lao động và chi phí y tế.

Luật Thuế Tiêu thụ đặc biệt (sửa đổi) vì thế không chỉ giúp giảm nhu cầu tiêu dùng các sản phẩm có hại, mà còn góp phần giải phóng nguồn lực cho những lĩnh vực thiết yếu hơn như y tế dự phòng, giáo dục và an sinh xã hội. Đó là sự đầu tư cho một tương lai khỏe mạnh hơn, công bằng hơn và thịnh vượng hơn.