TS. Nguyễn Bá Hùng, Chuyên gia Kinh tế trưởng, Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) tại Việt Nam

Kim ngạch xuất khẩu đã đạt mức kỷ lục, nhưng dường như ông có vẻ lo ngại?

Theo số liệu vừa được Cục Thống kê công bố, trong 11 tháng đầu năm nay, kim ngạch xuất khẩu đã đạt 430,14 tỷ USD, tăng hơn 16%. Tuy nhiên, xuất khẩu của khu vực kinh tế trong nước giảm 1.7% so với cùng kỳ năm trước, trong khi khu vực có vốn đầu tư nước ngoài đạt tăng trưởng xuất khẩu trên 23% so với cùng kỳ.

Tốc độ tăng trưởng xuất khẩu sang các đối tác chủ yếu cũng duy trì tích cực, với mức tăng cao nhất sang Mỹ (27.2%) và Trung Quốc (14.5%), trong khi nhập khẩu từ các thị trường này cũng tăng đáng kể (Mỹ 25.2%, Trung Quốc 28.2%). Cán cân thương mại tuy duy trì xuất siêu 20.5 tỉ USD, khu vực kinh tế trong nước nhập siêu gần 26 tỉ USD, trong khi khối đầu tư nước ngoài xuất siêu 46.5 tỉ USD.

Như vậy, tổng hợp kết quả xuất nhập khẩu vẫn đóng vai trò tích cực cho tăng trưởng, nhưng có những dấu hiệu cho thấy các doanh nghiệp trong nước cần nỗ lực hơn nữa để nâng cao sức cạnh tranh quốc tế, trong bối cảnh Việt Nam cần mở rộng và đa dạng hoá các thị trường xuất khẩu. Trong báo cáo đánh giá kinh tế khu vực vừa công bố gần đây (10/12), ADB nhận định Việt Nam có thể tăng trưởng 7.4% năm 2025.

Thế còn động lực đầu tư thì sao, thưa ông?

Nhà đầu tư nước ngoài vẫn tiếp tục tìm đến vào Việt Nam tuy nhiên vốn đầu tư mới 11 tháng năm nay đã giảm 8,2%. Nhưng tính tất cả các loại vốn, bao gồm vốn cấp mới, vốn điều chỉnh, vốn đầu tư mua bán doanh nghiệp vẫn tăng 7,4%. Dấu hiệu tích cực là có gần 1.320 lượt dự án đang đầu tư tại Việt Nam điều chỉnh tăng thêm 11,62 tỷ USD, tăng 17% so với cùng kỳ năm trước, thể hiện niềm tin vào triển vọng đầu tư kinh doanh tại Việt Nam.

Vốn FDI thực hiện đạt 23,6 tỷ USD, tăng khoảng 9% - là số vốn FDI thực hiện cao nhất của 11 tháng trong 5 năm qua. Nguồn vốn này tiếp tục đóng vai trò tích cực trong tăng trưởng GDP của năm 2025.  

Vốn đăng ký cấp mới có xu hướng giảm thể hiện xu hướng chung các nhà đầu tư mới cẩn trọng trước những yếu tố bất định về chính sách thuế quan và môi trường kinh tế thế giới và khu vực. Họ dừng lại để nghe ngóng và chờ đợi các chính sách trở nên rõ ràng hơn. Trong bối cảnh các mức thuế quan từ Mỹ đối với các nước Đông Nam Á đã ổn định và tương tự nhau, Việt Nam có thể tiếp tục duy trì được lợi thế cạnh tranh và kỳ vọng dòng vốn FDI mới giảm nhẹ chỉ là tạm thời và sẽ tăng trở lại trong thời gian tới.

Nhưng đầu tư công vẫn đang rất chậm?

Theo số liệu của Bộ Tài chính, tỷ lệ giải ngân kế hoạch vốn đầu tư công 11 tháng ước đạt 72,2% kế hoạch năm, tuy thấp hơn cùng kỳ năm 2024 (74.3%), nhưng tăng 26,8% về giá trị, dựa trên nguồn vốn đầu tư công tăng cao của năm 2025 so với 2024. Để hoàn thành giải ngân 100% kế hoạch vốn, khối lượng giải ngân vốn đầu tư công còn rất lớn, và Thủ tướng đã có biện pháp thúc đẩy thực hiện và giải ngân vốn đầu tư công.

Ngoài xuất khẩu, đầu tư thì thị trường nội địa được coi là một trong 3 trụ cột tăng trưởng kinh tế. Thưa ông, thị trường nội địa vẫn đang rất yếu?

Tổng doanh thu bán lẻ hàng hóa và dịch vụ 11 tháng năm nay, loại trừ yếu tố giá, chỉ tăng 6.8%, cao hơn mức tăng 5,8% cùng kỳ năm 2024, nhưng còn cách khá xa mục tiêu 8% của GDP.

Để kích cầu nội địa cần phải có giải pháp đột phá, mạnh dạn tăng chi cho an sinh xã hội. Năm nay, Việt Nam hứng chịu số lượng cơn bão và thiệt hại do bão lũ gây ra rất lớn. Tôi cho rằng, chính phủ có thể tăng chi cho an sinh xã hội giúp người dân bị thiệt hại do bão lũ khắc phục hậu quả và phục hồi nhanh chóng. Bên cạnh đó, có thể tăng chi cho y tế, giáo dục, xây nhà ở xã hội, xóa nhà tạm, nhà dột nát, cần chú trọng hỗ trợ các nhóm khó khăn và dễ bị tổn thương. Các khoản chi này sẽ đạt được nhiều mục đích.

Thứ nhất là thực hiện chính sách an sinh xã hội với quan điểm “không để ai bị bỏ lại phía sau”.

Thứ hai là kích cầu nội địa vì chi cho y tế, giáo dục (ví dụ miễn học phí cho học sinh phổ thông công lập, hỗ trợ học phí cho học sinh ngoài công lập; mở rộng độ bao phủ bảo hiểm y tế toàn dân từ nguồn ngân sách nhà nước) là trực tiếp hỗ trợ thị trường nội địa. Xây nhà ở xã hội, xóa nhà tạm, nhà dột nát góp phần thúc đẩy thị trường nội địa, cả về vật tư và dịch vụ xây dựng, thúc đẩy sản xuất kinh doanh góp phần tăng trưởng kinh tế.

Về lâu dài thì sao, thưa ông?

Về dài hạn, chính sách xã hội nên tập trung vào nhóm cư dân khó khăn, ví dụ như 10% - 15% số hộ nghèo nhất, sẽ hiệu quả hơn thay vì hỗ trợ đại trà. Đối với nhóm dân cư này, các khoản hỗ trợ sẽ có xu hướng đóng góp vào chi tiêu tiêu dùng hoặc hỗ trợ hoạt động sinh kế của gia đình, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Nhân dịp Tết Nguyên đán cổ truyền Bính Ngọ 2026, có thể thí điểm hỗ trợ cho 10-15% số người nghèo nhất để kích cầu nội địa, kích thích sản xuất trong nước, tạo công ăn việc làm và thực hiện được quan điểm “không để ai bị bỏ lại phía sau”. Cùng với việc Chính phủ đang nghiên cứu nâng mức chuẩn nghèo, nhóm các hộ gia đình có thể được hưởng trợ cấp từ ngân sách nhà nước sẽ tăng lên. Các khoản chi an sinh xã hội là công cụ kích thích tài khoá để có thể đạt được nhiều mục đích.