Các bị cáo tại phiên tòa sơ thẩm (Ảnh: P.V)

Tòa án Nhân dân TP. Hà Nội vừa đưa ra xét xử theo trình tự sơ thẩm đối với 23 bị cáo trong vụ án xảy ra tại CTCP Y dược LanQ (Công ty LanQ), CTCP Dược phẩm Sơn Lâm (Công ty Dược Sơn Lâm) và các đơn vị liên quan.

Đây là vụ án được dư luận đặc biệt quan tâm bởi không chỉ làm rõ hành vi lừa đảo chiếm đoạt tiền bảo hiểm y tế, mà còn phơi bày một mạng lưới đưa, nhận hối lộ với quy mô lớn trong lĩnh vực y dược, trải dài tại 13 bệnh viện, trung tâm y tế trên cả nước.

Trong vụ án này, các bị cáo Phạm Văn Cách, cựu Chủ tịch HĐQT và Lê Văn Tình, cựu Phó giám đốc CTCP Dược phẩm Sơn Lâm; Nguyễn Mạnh Quyền, cựu Chủ tịch HĐQT, Tổng giám đốc Công ty cổ phần Y dược LanQ, cùng bị đưa ra xét xử về 2 tội “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản” và “Đưa hối lộ”.

Một số bị cáo bị xét xử tội “Nhận hối lộ”, trong đó có Huỳnh Nguyễn Lộc, cựu Viện trưởng Viện y dược học dân tộc TP.HCM; Trương Thị Thu Hương, cựu Giám đốc Bệnh viện Y học cổ truyền tỉnh Thái Nguyên; Nguyễn Văn Trung, cựu Giám đốc Bệnh viện Y học cổ truyền Bảo Lộc, tỉnh Lâm Đồng; Lê Phước Nin, cựu Giám đốc Bệnh viện Y học cổ truyền và phục hồi chức năng tỉnh Bình Định; Võ Thị Kim Loan, cựu giám đốc Bệnh viện Y học cổ truyền tỉnh Bến Tre; Đinh Thị Mộng Thanh, cựu Phó giám đốc Bệnh viện Y dược cổ truyền Tây Ninh...

Viện Kiểm sát Nhân dân tối cao xác định, các bị cáo đã lợi dụng cơ chế tự đấu thầu thuốc tại bệnh viện tư, thông đồng, hợp thức hồ sơ, xuất hóa đơn khống để chiếm đoạt 18,1 tỷ đồng tiền bảo hiểm y tế và tiền người dân cùng chi trả.

Thông thầu, hóa đơn khống để trục lợi

Theo cáo trạng, năm 2019, sau khi Bộ Y tế cho phép các bệnh viện tư nhân được tự tổ chức đấu thầu lựa chọn đơn vị cung cấp thuốc, Nguyễn Mạnh Quyền đã lợi dụng việc Công ty LanQ sở hữu và vận hành Bệnh viện LanQ tại tỉnh Bắc Giang (cũ) để thông đồng với Phạm Văn Cách, để Công ty Dược Sơn Lâm trở thành đơn vị duy nhất trúng thầu cung cấp thuốc cho Bệnh viện LanQ.

Dù khi mở thầu có một số đơn vị nộp hồ sơ, nhưng bằng các thủ đoạn gian dối trong quá trình tổ chức, đánh giá hồ sơ, các nhà thầu khác đã rút lui, để lại Sơn Lâm trúng thầu với giá trị gói thầu lên tới 54 tỷ đồng.

Sau khi trúng thầu, Quyền và Cách tiếp tục bàn bạc, thống nhất việc hợp thức giá thuốc đầu vào, lập hồ sơ quyết toán với Bảo hiểm xã hội tỉnh Bắc Giang (cũ) nhằm được thanh toán tiền khám chữa bệnh bảo hiểm y tế.

Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện hợp đồng, hai bị cáo đã thay đổi phương thức. Thay vì mua thuốc đúng theo hồ sơ trúng thầu, họ thống nhất mua thuốc giá rẻ hơn, không có hóa đơn chứng từ từ Công ty cổ phần Đông dược Hà Nội CQB.

Để hợp thức hóa số thuốc không có hóa đơn này, Công ty Dược Sơn Lâm chịu trách nhiệm xuất hóa đơn bán hàng theo đúng giá trúng thầu, lập phiếu xuất kho, cung cấp bao bì, nhãn mác để Công ty LanQ sử dụng làm căn cứ thanh toán.

Theo thỏa thuận, ngoài phần thuế giá trị gia tăng phải nộp cho Nhà nước, Công ty Dược Sơn Lâm được hưởng lợi 18% trên tổng giá trị hóa đơn xuất khống.

Cơ quan tố tụng xác định, từ ngày 26/3/2020 đến 28/4/2021, Công ty Dược Sơn Lâm đã xuất tổng cộng 100 hóa đơn cung cấp thuốc cho Công ty LanQ, với tổng giá trị 55,7 tỷ đồng. Trong số này, có tới 86 hóa đơn xuất khống, được lập ra nhằm hợp thức hóa số thuốc mà Công ty LanQ đã mua từ Công ty CQB nhưng không có hóa đơn, chứng từ hợp pháp.

Sau khi hợp thức được đầu vào thuốc, thông qua hoạt động khám, chữa bệnh bảo hiểm y tế tại Bệnh viện LanQ, Công ty LanQ đã lập hồ sơ đề nghị thanh toán và được Bảo hiểm xã hội tỉnh Bắc Giang cùng người dân chi trả tổng cộng khoảng 40 tỷ đồng, qua đó chiếm đoạt 18,1 tỷ đồng chênh lệch từ việc mua bán thuốc “chui” nhưng thanh toán theo giá trúng thầu.

Tạo cơ chế “bôi trơn”

Quá trình điều tra vụ án cũng phát hiện hành vi đưa và nhận hối lộ với quy mô lớn, diễn ra trong thời gian dài, liên quan trực tiếp đến nhiều bệnh viện, trung tâm y tế.

Theo cáo buộc, để việc cung cấp thuốc của Công ty Dược Sơn Lâm được thuận lợi, không bị gây khó khăn trong quá trình ký kết, thực hiện và thanh toán hợp đồng, Phạm Văn Cách đã nhiều lần chi tiền cho các cá nhân có thẩm quyền tại các bệnh viện, trung tâm y tế trên cả nước.

Việc chi tiền này được thực hiện trước, trong hoặc sau khi ký hợp đồng, tùy từng trường hợp cụ thể, nhằm tạo lập mối quan hệ “quen biết”, “ưu ái” giữa doanh nghiệp dược và cơ sở khám chữa bệnh.

Tổng số tiền mà Cách đã đưa hối lộ lên tới 71,1 tỷ đồng. Số tiền này được phân chia cho 18 cán bộ, lãnh đạo tại 13 bệnh viện y dược cổ truyền và trung tâm y tế thuộc nhiều tỉnh, thành phố khác nhau.

Theo cơ quan công tố, động cơ của hành vi này để Công ty Dược Sơn Lâm được tạo điều kiện thuận lợi trong việc trúng thầu, cung cấp thuốc, nghiệm thu, thanh toán, cũng như không bị gây khó dễ khi có phát sinh trong quá trình thực hiện hợp đồng.

Mâu thuẫn lời khai của những kẻ chủ mưu

Trước Hội đồng Xét xử, bị cáo Nguyễn Mạnh Quyền, Chủ tịch HĐQT, Tổng giám đốc Công ty cổ phần Y dược LanQ, thừa nhận “cơ bản đồng ý” với nội dung cáo trạng truy tố, song nhiều lần bày tỏ sự băn khoăn, thậm chí phản bác việc bị quy kết đã hưởng lợi cá nhân 18 tỷ đồng từ hành vi lừa đảo.

Theo lời khai của bị cáo này, năm 2019 là lần đầu tiên Bệnh viện LanQ thực hiện đấu thầu thuốc sau khi có chủ trương cho phép bệnh viện tư được tự đấu thầu. Do thiếu kinh nghiệm, bộ máy còn lúng túng, nên nhờ Phạm Văn Cách, Chủ tịch HĐQT Công ty Dược Sơn Lâm, một doanh nghiệp có nhiều năm tham gia đấu thầu thuốc, hỗ trợ về mặt thủ tục.

Bị cáo Quyền khai, khi mở thầu có tới 4 đơn vị nộp hồ sơ, song các nhà thầu này đều không nắm vững quy trình, sau đó xin rút, chỉ còn lại Công ty Dược Sơn Lâm; đồng thời phủ nhận cáo buộc bắt tay với doanh nghiệp này để nâng “khống” giá thuốc nhằm trục lợi từ tiền bảo hiểm y tế.

Cũng theo bị cáo này, ban đầu phía Công ty Dược Sơn Lâm đề xuất gói thầu có giá trị lên tới 80 - 90 tỷ đồng, song bị cáo cho rằng mức giá đó quá cao, không phù hợp. Sau khi bàn bạc nội bộ, hai bên thống nhất áp dụng bảng giá thuốc đã được UBND tỉnh Bắc Giang (cũ) phê duyệt cho Sở Y tế năm 2020, từ đó xác định giá gói thầu là 54 tỷ đồng. Mức giá này sau đó cũng được Bảo hiểm xã hội tỉnh Bắc Giang chấp thuận.

Tuy nhiên, theo bị cáo Quyền, khi hợp đồng đang được thực hiện dở chừng, đến tháng 10/2020, Bảo hiểm xã hội tỉnh Bắc Giang yêu cầu Bệnh viện LanQ phải chứng minh thuốc mua vào có chất lượng tốt hơn thuốc trong danh mục của Sở Y tế thì mới tiếp tục thanh toán.

Bị cáo Quyền khai, tại Bệnh viện LanQ, đơn thuốc điện tử được lưu trữ đầy đủ trên hệ thống, có chữ ký sống của người mua, ghi rõ loại thuốc, giá tiền, nên theo bị cáo này “không thể nhập nhèm, gian lận”.

Phản bác lời khai trên, đại diện Viện Kiểm sát tại phiên tòa giữ nguyên quan điểm truy tố và khẳng định, thực tế Công ty Dược Sơn Lâm chỉ cung cấp đủ thuốc cho Bệnh viện LanQ trong 3 tháng đầu thực hiện hợp đồng.

Từ đó, bị cáo Quyền và Cách đã bàn bạc, thống nhất việc mua thuốc giá rẻ hơn từ Công ty CQB, sau đó dán nhãn, đóng gói bao bì mang tên Công ty Dược Sơn Lâm để tiếp tục bán cho bệnh viện.

Theo đại diện Viện Kiểm sát, cơ chế của các bị cáo đưa ra là Công ty Dược Sơn Lâm xuất hóa đơn khống theo giá trúng thầu, hưởng lợi 18% trên tổng giá trị hóa đơn; trong khi đó giá thuốc bán cho người bệnh không thay đổi, vẫn được thanh toán qua bảo hiểm y tế, từ đó phát sinh khoản tiền chiếm đoạt 18,1 tỷ đồng như cáo trạng đã nêu.

Trả lời về việc này, bị cáo Quyền thừa nhận, có việc mua thuốc của hãng khác và dán đè nhãn mác của Công ty Dược Sơn Lâm, song “thuốc này rất tốt, thậm chí tốt hơn thuốc của Dược Sơn Lâm” và lý giải việc dán đè nhãn do “nếu để nguyên nhãn thì không phải đơn vị trúng thầu”.

Về cáo buộc “chênh” 18% trên hóa đơn, bị cáo Quyền khai, không có thỏa thuận ăn chia và không biết đến con số này. Trong khi đó, bị cáo Phạm Văn Cách thừa nhận, có nói đến việc hỗ trợ 18%, song cho rằng đó là sự hỗ trợ giữa hai doanh nghiệp khi gặp khó khăn, không mang tính chất ăn chia lợi nhuận.