Chuyên gia cảnh báo nguy cơ dễ gặp khi chơi thể thao

Một trong những tổn thương điển hình ở bàn tay là Boxer’s Fracture - dạng gãy xương thường gặp sau các cú đấm mạnh trong boxing, võ thuật hoặc các hoạt động thể thao đối kháng. Trên thực tế, chấn thương này không chỉ xảy ra trên võ đài mà còn có thể xuất hiện trong nhiều tình huống sinh hoạt hay tập luyện thể thao khi bàn tay chịu lực va đập mạnh.

Các bác sỹ thực hiện phẫu thuật cho bệnh nhân.

Trong y khoa, Boxer’s fracture được hiểu là tình trạng gãy cổ xương bàn tay số V (xương bàn ngón út). Tổn thương thường xảy ra khi bàn tay đấm trực tiếp vào vật cứng hoặc chịu lực va chạm mạnh khiến phần cổ xương bàn bị gập góc hoặc di lệch.

Theo các bác sỹ chấn thương chỉnh hình, những môn thể thao có nguy cơ cao gây ra dạng chấn thương này bao gồm boxing, võ thuật, bóng rổ, bóng đá hoặc các hoạt động tập luyện có tính đối kháng. Khi cú đấm hoặc lực va chạm không được kiểm soát đúng kỹ thuật, phần cổ xương bàn tay rất dễ bị tổn thương.

Nhiều người chơi thể thao thường lầm tưởng rằng đau tay sau va chạm chỉ là chấn thương nhẹ và có thể tự khỏi. Tuy nhiên, nếu xuất hiện các dấu hiệu như sưng đau, bầm tím vùng mu bàn tay phía ngón út, khớp bàn ngón út khi nắm tay không còn nổi gồ như bình thường hoặc ngón út có biểu hiện xoay lệch, chồng lên ngón bên cạnh thì đây có thể là dấu hiệu của gãy xương và cần được thăm khám sớm.

Theo TS.Nguyễn Huy Phương, Trưởng Khoa Chấn thương Chỉnh hình và Y học Thể thao, Bệnh viện Đại học Y Dược (Đại học Quốc gia Hà Nội), cơ sở Linh Đàm, phương pháp điều trị sẽ phụ thuộc vào mức độ di lệch của xương. Với các trường hợp gãy ít di lệch, bệnh nhân có thể được cố định bằng nẹp hoặc bó bột để xương tự liền.

Tuy nhiên, phẫu thuật sẽ được chỉ định khi các chỉ số tổn thương vượt ngưỡng an toàn như diện gãy xoay trên 10 độ, xương ngắn trên 5mm hoặc gập góc trên 40 độ. Mục tiêu của phẫu thuật là nắn chỉnh lại trục xương và cố định bằng nẹp vít chuyên dụng, từ đó khôi phục khả năng cầm nắm và vận động linh hoạt của bàn tay.

Gần đây, Đơn vị Chấn thương Chỉnh hình và Y học Thể thao, Bệnh viện Đại học Y Dược, ĐHQGHN (cơ sở Linh Đàm) đã tiếp nhận một bệnh nhân nam 17 tuổi trong tình trạng đau nhức bàn tay nghiêm trọng sau khi tập luyện boxing. Đáng chú ý, bệnh nhân chỉ đến bệnh viện sau 15 ngày kể từ khi xảy ra chấn thương.

Qua thăm khám lâm sàng và chụp X-quang, các bác sỹ xác định đây là một ca gãy Boxer điển hình. Ê-kíp phẫu thuật đã tiến hành nắn chỉnh diện gãy và cố định xương bàn V bằng nẹp vít chuyên dụng. Trong quá trình can thiệp, nhánh cảm giác vùng mu tay của thần kinh trụ đã được bảo tồn nguyên vẹn, giúp duy trì khả năng cảm giác của bàn tay sau khi hồi phục.

Theo các chuyên gia, chấn thương khi chơi thể thao là điều khó tránh khỏi, đặc biệt với các môn có tính đối kháng hoặc sử dụng lực mạnh ở tay.

Tuy nhiên, việc khởi động kỹ, tập luyện đúng kỹ thuật và sử dụng các dụng cụ bảo hộ phù hợp có thể giúp giảm đáng kể nguy cơ tổn thương. Bác sỹ Huy Phương cũng nhấn mạnh rằng người chơi thể thao không nên chủ quan khi thấy bàn tay sưng đau sau va chạm mạnh.

Việc tự ý điều trị hoặc trì hoãn thăm khám có thể dẫn đến lệch trục xương vĩnh viễn, gây đau nhức kéo dài và ảnh hưởng đến khả năng vận động của bàn tay trong tương lai. Khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường sau chấn thương thể thao, người bệnh nên đến các cơ sở chuyên khoa chấn thương chỉnh hình để được thăm khám và điều trị kịp thời.

Chạy thận cả đời sau cơn sốt siêu vi

Một cơn sốt siêu vi tưởng chừng thông thường lại trở thành bước ngoặt lớn trong cuộc đời của anh Chy (52 tuổi). Sau biến chứng nhiễm trùng huyết nặng, chức năng thận của anh suy giảm không hồi phục, buộc phải chạy thận nhân tạo suốt đời để duy trì sự sống.

Anh Chy mắc đái tháo đường hơn 10 năm. Năm 2023, anh bị sốt siêu vi và tự theo dõi tại nhà vì nghĩ chỉ là bệnh nhẹ. Tuy nhiên, bệnh nhanh chóng diễn tiến nặng, dẫn đến nhiễm trùng huyết phải nhập viện cấp cứu. Dù được điều trị kịp thời và qua cơn nguy kịch, đợt nhiễm trùng nặng đã gây tổn thương nhiều cơ quan trong cơ thể, trong đó có thận.

Sau biến cố đó, sức khỏe của anh suy giảm dần. Đến năm 2024, anh được chẩn đoán suy thận giai đoạn cuối và buộc phải chạy thận nhân tạo định kỳ để duy trì sự sống.

BS.CKI Đỗ Thị Hằng, trực tiếp điều trị cho bệnh nhân cho biết, khi đến khám, anh Chy có nhiều biểu hiện điển hình của suy thận giai đoạn cuối như chán ăn, buồn nôn, ngứa toàn thân, đau đầu, chóng mặt, mệt mỏi kéo dài, rối loạn giấc ngủ và suy giảm nhận thức.

Kết quả xét nghiệm cho thấy độ lọc cầu thận của anh dưới 5 ml/phút/1,73m², nghĩa là chức năng thận gần như mất hoàn toàn. Bệnh nhân còn bị thiếu máu nặng với hemoglobin chỉ còn 7,5 g/dL, kèm nồng độ ure máu tăng cao – nguyên nhân gây ra nhiều triệu chứng khó chịu.

“Nếu không được lọc máu kịp thời, bệnh nhân có nguy cơ tăng kali máu, dẫn đến rối loạn nhịp tim và đột tử bất cứ lúc nào,” bác sỹ Hằng cho biết.

Theo bác sỹ, suy thận mạn là biến chứng thường gặp ở bệnh nhân đái tháo đường lâu năm. Lượng đường trong máu tăng cao kéo dài làm tổn thương các vi mạch trong cầu thận, khiến khả năng lọc chất độc suy giảm dần theo thời gian.

Trong trường hợp của anh Chy, nhiễm trùng huyết chính là yếu tố khiến tổn thương thận tiến triển nhanh hơn. Khi nhiễm trùng huyết xảy ra, cơ thể phản ứng bằng tình trạng viêm toàn thân, gây giãn mạch, tụt huyết áp và rối loạn phân phối máu đến các cơ quan. Thận là cơ quan phụ thuộc nhiều vào lưu lượng máu để duy trì chức năng lọc vì thế rất dễ bị tổn thương hoặc hoại tử.

Ngoài ra, phản ứng viêm và độc tố từ vi khuẩn còn gây tổn thương trực tiếp cấu trúc thận, đồng thời tạo ra các vi huyết khối trong hệ mao mạch, khiến nhiều đơn vị lọc của thận bị phá hủy vĩnh viễn. Với những người đã có bệnh nền đái tháo đường lâu năm như anh Chy, nguy cơ này càng cao.

Sau khi được chẩn đoán, anh Chy được xây dựng phác đồ chạy thận nhân tạo định kỳ (HD) với tần suất ba buổi mỗi tuần. Đồng thời, các bác sỹ áp dụng kỹ thuật lọc máu HDF online - phương pháp giúp loại bỏ hiệu quả các phân tử độc có kích thước trung bình và lớn, vốn khó được loại bỏ bằng phương pháp lọc máu thông thường.

Theo bác sỹ Hằng, kỹ thuật này không chỉ giúp cải thiện hiệu quả lọc độc mà còn ổn định huyết động, bảo vệ tim mạch, giảm biến chứng và nâng cao chất lượng sống cho bệnh nhân suy thận mạn giai đoạn cuối.

Sau gần một năm điều trị, tình trạng thiếu máu của anh Chy đã được kiểm soát, các chỉ số độc chất trong máu ổn định. Anh dần thích nghi với việc lọc máu định kỳ, ăn ngủ tốt hơn, không còn khó thở hay phù và chưa ghi nhận biến chứng tim mạch.

Dù vậy, suy thận mạn giai đoạn cuối là bệnh không thể chữa khỏi hoàn toàn. Người bệnh cần tuân thủ nghiêm ngặt lịch lọc máu, chế độ dinh dưỡng và tái khám định kỳ.

Theo các chuyên gia, bệnh nhân suy thận cần bổ sung đủ năng lượng và protein để tránh suy dinh dưỡng, đồng thời kiểm soát lượng nước, muối và các khoáng chất như kali, phospho nhằm hạn chế biến chứng. Nhờ các kỹ thuật lọc máu hiện đại như HDF online, nhiều bệnh nhân suy thận mạn giai đoạn cuối hiện nay có thể duy trì cuộc sống ổn định trong nhiều năm.

Tuy nhiên, bác sỹ Hằng cũng lưu ý không phải tất cả trường hợp nhiễm trùng huyết đều dẫn đến suy thận mạn. Nếu được phát hiện sớm và điều trị tích cực, chức năng thận có thể hồi phục hoàn toàn hoặc chỉ bị ảnh hưởng tạm thời.

Đối với người mắc đái tháo đường, việc kiểm soát tốt đường huyết đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong phòng ngừa biến chứng thận. Người bệnh cần chăm sóc tốt các vết thương, đặc biệt ở bàn chân, điều trị triệt để các ổ nhiễm trùng như nhiễm trùng tiểu, nhiễm trùng da hoặc viêm phổi.

Khi xuất hiện các dấu hiệu như sốt cao, rét run, mệt mỏi kéo dài, tiểu ít, phù, chán ăn, buồn nôn hoặc tình trạng nhiễm trùng không cải thiện, người bệnh nên đến cơ sở y tế sớm để được đánh giá chức năng thận và điều trị kịp thời.

Suy đa cơ quan sau nhiều năm từ chối phẫu thuật hở van hai lá

Sau bốn năm sống chung với tình trạng hở van hai lá nặng nhưng từ chối phẫu thuật, bà Tân (66 tuổi) rơi vào suy tim nặng kèm loạn nhịp tim, suy gan và suy thận. Khi nhập viện, tình trạng đa cơ quan suy yếu khiến ca phẫu thuật thay van tim trở nên đặc biệt nguy hiểm.

Bác sỹ Phạm Phong Luân, chuyên khoa tim mạch cho biết, phần lớn bệnh nhân mắc bệnh van tim sẽ đồng ý phẫu thuật khi có chỉ định của bác sỹ. Trường hợp sống chung với lá van hư hỏng nặng suốt nhiều năm, dẫn đến tổn thương đa cơ quan như bà Tân là khá hiếm gặp.

Bốn năm trước, bà Tân được chẩn đoán hở van hai lá và được khuyến cáo phẫu thuật thay van tim. Tuy nhiên, do tâm lý lo sợ phẫu thuật, bà quyết định điều trị nội khoa. Trong thời gian đầu, tình trạng bệnh tạm ổn định nhưng sau đó sức khỏe bắt đầu suy giảm. Bà thường xuyên hụt hơi khi leo một tầng cầu thang, không thể làm việc nhà hay đi bộ thể dục như trước.

Hai tháng gần đây, tình trạng trở nên nghiêm trọng hơn. Bà khó thở ngay cả khi nghỉ ngơi, phải ngủ ở tư thế ngồi mới dễ thở. Cơ thể mệt mỏi, bụng chướng, hai chân phù nặng và việc đi lại trở nên khó khăn.

Khi đến khám tại viện, các bác sỹ ghi nhận bệnh nhân bị suy tim với chức năng co bóp cơ tim (EF) chỉ còn 40%, trong khi mức bình thường trên 50%. Bệnh nhân còn mắc rung nhĩ, giãn thất trái, suy gan và suy thận giai đoạn 3B.

Theo bác sỹ Luân, bà Tân bị hở van hai lá nặng do đứt dây chằng van tim. Bình thường, van tim được cố định bởi hệ thống dây chằng và cột cơ giúp đóng mở nhịp nhàng theo chu kỳ tim. Khi dây chằng bị đứt, lá van không còn khả năng đóng kín, khiến máu phụt ngược trở lại buồng tim.

Nếu không được điều trị kịp thời, tình trạng hở van kéo dài sẽ làm tim phải hoạt động quá sức, dẫn đến suy tim. Khi tim không bơm đủ máu đến các cơ quan, nhiều hệ cơ quan khác trong cơ thể cũng bị ảnh hưởng.

“Thận không nhận đủ máu và chất dinh dưỡng sẽ suy giảm chức năng lọc. Đồng thời, máu ứ đọng trong hệ tĩnh mạch, đặc biệt ở gan, gây tổn thương tế bào gan và rối loạn chức năng gan. Mức độ suy tim càng nặng thì nguy cơ tổn thương gan, thận càng cao”, bác sỹ Luân giải thích.

Trước tình trạng bệnh đã tiến triển nặng, việc phẫu thuật thay van tim là lựa chọn duy nhất để cứu bệnh nhân. Tuy nhiên, ca mổ được đánh giá có nguy cơ rất cao.

Theo các bác sỹ, bệnh nhân có nhiều yếu tố nguy cơ như buồng tim trái giãn lớn, suy gan, suy thận, tăng áp lực động mạch phổi và thể trạng suy kiệt. Trong quá trình phẫu thuật, bệnh nhân có thể đối mặt với nguy cơ tụt huyết áp hoặc ngưng tim.

Đặc biệt, khi thực hiện phẫu thuật thay van tim, các bác sỹ buộc phải làm liệt tim tạm thời và sử dụng máy tim phổi nhân tạo để duy trì tuần hoàn. Đây là giai đoạn tiềm ẩn nhiều rủi ro nhất trong cuộc mổ.

Để giảm nguy cơ, ê-kíp phẫu thuật đã tính toán kỹ lưỡng nhằm rút ngắn tối đa thời gian làm liệt tim, đồng thời chuẩn bị phương án hồi sức tích cực trong suốt ca mổ.

Trong quá trình phẫu thuật, các bác sỹ ghi nhận van hai lá của bệnh nhân gần như đứt hoàn toàn các dây chằng, lá van co rút và mất chức năng, nên quyết định thay van hai lá cơ học. Đồng thời, van ba lá cũng bị hở nặng và được sửa chữa trong cùng một cuộc mổ.

Nhờ thao tác chính xác và phối hợp chặt chẽ giữa các chuyên khoa, thời gian ngừng tuần hoàn trong thì chính của cuộc mổ chỉ chưa đầy 60 phút, và ca phẫu thuật diễn ra an toàn, không ghi nhận biến chứng.

Giai đoạn hậu phẫu cũng được các bác sỹ theo dõi sát vì bệnh nhân có nhiều nguy cơ biến chứng. Sau 5 ngày điều trị tích cực tại phòng hồi sức, bà Tân được chuyển ra ngoài với nhiều tín hiệu khả quan như chức năng co bóp tim cải thiện lên 45%, chức năng gan phục hồi rõ rệt và chức năng thận trở về gần mức bình thường.

“Đây thật sự là kết quả rất đáng mừng đối với một bệnh nhân từng suy đa cơ quan”, bác sỹ Khang chia sẻ.

Các chuyên gia tim mạch khuyến cáo, hở van hai lá nhẹ có thể chỉ cần theo dõi định kỳ, nhưng khi bệnh tiến triển đến mức trung bình hoặc nặng, người bệnh cần được đánh giá nguyên nhân và điều trị triệt để để tránh biến chứng nguy hiểm.

Những trường hợp hở van hai lá nặng kèm triệu chứng như khó thở, mệt mỏi, tim đập nhanh, buồng tim giãn lớn hoặc chức năng tim suy giảm cần được phẫu thuật sửa hoặc thay van tim kịp thời.

Đặc biệt, những người trên 60 tuổi, có tiền sử nhồi máu cơ tim, thiếu máu cục bộ cơ tim, bệnh cơ tim giãn, cơ tim phì đại hoặc tiền sử gia đình mắc bệnh tim mạch nên tầm soát định kỳ để phát hiện bệnh sớm. Việc chậm trễ điều trị không chỉ làm bệnh tiến triển nặng mà còn khiến quá trình điều trị trở nên phức tạp, tốn kém và ảnh hưởng lớn đến chất lượng cuộc sống.