Trẻ dưới 6 tuổi sẽ được khám định kỳ hằng năm, có tầm soát nguy cơ tự kỷ

Bộ Y tế vừa ban hành Quyết định 1284/QĐ-BYT hướng dẫn nội dung chuyên môn khám sức khỏe định kỳ cho trẻ em dưới 6 tuổi. Theo hướng dẫn mới, trẻ em Việt Nam dưới 6 tuổi trên toàn quốc sẽ được khám sức khỏe định kỳ với tần suất ít nhất 1 lần mỗi năm. Điểm đáng chú ý là ngoài các nội dung khám thể chất thông thường, Bộ Y tế lần đầu đưa nội dung trắc nghiệm phát hiện nguy cơ tự kỷ vào quy trình khám định kỳ đối với nhóm trẻ từ 16-30 tháng tuổi.

Bộ Y tế vừa ban hành hướng dẫn khám sức khỏe định kỳ cho trẻ dưới 6 tuổi trên toàn quốc với tần suất ít nhất 1 lần/năm.

Đây được xem là bước thay đổi quan trọng trong chiến lược y tế dự phòng, bởi nhiều nghiên cứu cho thấy giai đoạn “vàng” để can thiệp rối loạn phổ tự kỷ nằm trong những năm đầu đời. Việc phát hiện sớm giúp trẻ có thêm cơ hội cải thiện khả năng ngôn ngữ, giao tiếp và hòa nhập xã hội.

Theo hướng dẫn, nội dung khám sức khỏe định kỳ cho trẻ dưới 6 tuổi gồm nhiều chuyên khoa và chỉ số phát triển quan trọng như đo dấu hiệu sinh tồn, đánh giá tình trạng dinh dưỡng, đánh giá phát triển tinh thần - vận động, kiểm tra tiêm chủng và thăm khám toàn diện các cơ quan.

Trẻ sẽ được khám da liễu, đầu - cổ, mắt, tai mũi họng, răng miệng, hô hấp, tim mạch, bụng, cơ quan sinh dục, cơ xương khớp và thần kinh nhằm phát hiện sớm các bất thường liên quan thể chất và phát triển.

Theo quyết định của Bộ Y tế, quy trình khám định kỳ lần này sẽ yêu cầu khai thác đầy đủ tiền sử bệnh tật của trẻ từ khi sinh, đồng thời ghi nhận cả tiền sử bệnh lý của người mẹ trong thời gian mang thai. Đây là cơ sở quan trọng để đánh giá nguy cơ liên quan các rối loạn phát triển thần kinh, chuyển hóa hoặc các bệnh lý bẩm sinh.

Bộ Y tế cũng yêu cầu thực hiện đầy đủ các nội dung khám theo mẫu thống nhất phù hợp từng nhóm tuổi. Trong trường hợp phát hiện trẻ có dấu hiệu bất thường hoặc nghi ngờ bệnh lý, cơ sở y tế phải tư vấn, hướng dẫn hoặc chuyển tuyến kịp thời để điều trị.

Một điểm mới đáng chú ý khác là kết quả khám sức khỏe của trẻ sẽ được tổng hợp, lập sổ sức khỏe điện tử và liên thông dữ liệu với hệ thống thông tin giám định bảo hiểm y tế cùng các cơ sở dữ liệu chuyên ngành y tế theo quy định hiện hành.

Về tổ chức thực hiện, Bộ Y tế yêu cầu các địa phương lập kế hoạch khám sức khỏe định kỳ cho trẻ dưới 6 tuổi, thông báo rộng rãi lịch khám tới cha mẹ hoặc người giám hộ, đồng thời bố trí dây chuyền khám phù hợp để bảo đảm chất lượng và hiệu quả.

Theo hướng dẫn, một dây chuyền khám sẽ gồm bác sỹ trực tiếp khám sức khỏe cho trẻ; y sỹ, điều dưỡng hoặc hộ sinh thực hiện đo dấu hiệu sinh tồn, cân nặng, chiều cao; cùng nhân viên hỗ trợ như y tế công cộng hoặc công tác xã hội.

Bộ Y tế nhấn mạnh bác sỹ tham gia khám phải có chứng chỉ hoặc giấy phép hành nghề phù hợp theo quy định. Các nhân viên tham gia khám cũng phải được tập huấn hoặc phổ biến đầy đủ về nội dung khám sức khỏe định kỳ cho trẻ dưới 6 tuổi.

Về địa điểm tổ chức, Bộ Y tế ưu tiên triển khai tại trạm y tế xã, phường nếu đáp ứng đủ nhân lực, trang thiết bị và yêu cầu chuyên môn. Ngoài ra, các điểm khám lưu động hoặc cơ sở khám chữa bệnh công lập, ngoài công lập đủ điều kiện cũng có thể tham gia triển khai nhằm tạo thuận lợi cho phụ huynh đưa trẻ đi khám.

14 triệu người Việt mang gene tan máu bẩm sinh

Mỗi năm Việt Nam có thêm khoảng 8.000 trẻ sinh ra mắc bệnh tan máu bẩm sinh. Dù y học đã tiến bộ đáng kể, khoảng trống về sàng lọc gene, tư vấn tiền hôn nhân và nhận thức cộng đồng vẫn là thách thức lớn đối với chất lượng dân số tương lai.

Bệnh tan máu bẩm sinh (Thalassemia) đang trở thành một trong những vấn đề sức khỏe cộng đồng đáng lo ngại tại Việt Nam. Theo ước tính, hiện có khoảng 13,8% dân số mang gene bệnh, tương đương hơn 14 triệu người. Điều đáng nói là phần lớn người mang gene hoàn toàn khỏe mạnh, không có biểu hiện bất thường và chỉ phát hiện bệnh sau khi sinh con mắc thể nặng.

Thông tin được đưa ra tại Lễ Mít tinh hưởng ứng Ngày Thalassemia thế giới và kỷ niệm 15 năm thành lập Trung tâm Thalassemia thuộc Viện Huyết học - Truyền máu Trung ương. Không chỉ là hoạt động truyền thông thường niên, sự kiện còn cho thấy áp lực ngày càng lớn của căn bệnh di truyền này đối với hệ thống y tế và chất lượng dân số quốc gia.

PGS-TS.Vũ Đức Bình, Phó Viện trưởng Viện Huyết học - Truyền máu Trung ương cho biết, tại một số dân tộc thiểu số, tỷ lệ mang gene bệnh có thể lên tới 30-40%. Ngay cả dân tộc Kinh, nhóm chiếm đa số dân số cả nước, tỷ lệ mang gene cũng ở mức gần 10%.

Theo ước tính chưa đầy đủ, mỗi năm Việt Nam có thêm khoảng 8.000 trẻ sinh ra mắc bệnh tan máu bẩm sinh, trong đó khoảng 2.000 trẻ mắc thể nặng và khoảng 800 thai nhi không thể chào đời do phù thai. Đây không chỉ là nỗi đau của từng gia đình mà còn tạo ra gánh nặng y tế, kinh tế và xã hội kéo dài nhiều năm.

Các chuyên gia nhận định, điều đáng lo ngại nhất hiện nay không nằm ở khả năng điều trị mà ở khoảng trống trong công tác phòng bệnh. Bởi Thalassemia là căn bệnh hoàn toàn có thể chủ động phòng tránh nếu các cặp đôi được xét nghiệm gene trước hôn nhân hoặc trước sinh.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều gia đình vẫn chưa có thói quen sàng lọc gene bệnh. Đặc biệt tại vùng sâu, vùng xa, không ít phụ nữ chỉ đến cơ sở y tế vào thời điểm sinh con mà chưa từng khám thai hoặc sàng lọc từ sớm.

Theo TS.Nguyễn Thị Thu Hà, Giám đốc Trung tâm Thalassemia, phần lớn trẻ mắc bệnh hiện tập trung tại khu vực miền núi và vùng khó khăn, trong lúc số ca tại các thành phố lớn đã giảm đáng kể. Điều này phản ánh sự chênh lệch rõ rệt về nhận thức, khả năng tiếp cận dịch vụ y tế và điều kiện kinh tế giữa các vùng miền.

Một trở ngại khác là chi phí xét nghiệm gene chuyên sâu hiện chưa được chi trả đầy đủ. Trong lúc các xét nghiệm thai kỳ cơ bản đã được bảo hiểm hỗ trợ ở mức nhất định, nhiều gia đình vẫn phải tự chi trả phần lớn chi phí sàng lọc chuyên sâu liên quan Thalassemia.

Theo các bác sỹ, nhiều người vẫn mang tâm lý e ngại xét nghiệm gene hoặc chưa sẵn sàng tham gia sàng lọc tiền hôn nhân. Đây chính là nguyên nhân khiến không ít gia đình chỉ phát hiện nguy cơ sau khi sinh con mắc bệnh.

Theo TS.BS Nguyễn Thị Thu Hà, nhiều bệnh nhi từng điều trị tại Trung tâm nay đã trưởng thành, trở thành bác sỹ, điều dưỡng hoặc làm các công việc phù hợp với tình trạng sức khỏe. Điều đó cho thấy Thalassemia không còn là “bản án tuyệt vọng” nếu được phát hiện sớm và điều trị đầy đủ.

Từ năm 2019, bệnh tan máu bẩm sinh đã được đưa vào danh mục các bệnh bắt buộc cần sàng lọc trước sinh. Đến năm 2025, Bộ Y tế tiếp tục xếp Thalassemia đứng hàng đầu trong nhóm bệnh di truyền cần tư vấn và xét nghiệm tiền hôn nhân.

Theo các chuyên gia, đây là bước tiến quan trọng về chính sách, chuyển hướng từ điều trị sang chủ động phòng bệnh. Tuy nhiên, để giảm số trẻ sinh ra mắc bệnh, cần đồng thời triển khai mạnh hơn các chương trình truyền thông cộng đồng, mở rộng mạng lưới sàng lọc và tăng khả năng tiếp cận xét nghiệm tại tuyến cơ sở.

Trong bối cảnh tỷ lệ mang gene bệnh còn cao, Thalassemia không còn là câu chuyện riêng của từng gia đình có người mắc bệnh mà đã trở thành bài toán lớn liên quan trực tiếp đến chất lượng dân số, chiến lược y tế dự phòng và tương lai giống nòi Việt Nam.

Bộ Y tế cảnh báo khoảng trống phát hiện sớm bạo hành trẻ em

Một bé trai hơn 2 tuổi mang đầy thương tích sau những trận đòn tàn nhẫn đang được điều trị tích cực tại Bệnh viện Nhi đồng 1. Phía sau vụ việc không chỉ là bi kịch của một đứa trẻ, mà còn gióng lên cảnh báo về những khoảng trống trong phát hiện và ngăn chặn bạo hành trẻ em.

Sau gần một tuần điều trị tích cực, bệnh nhi đã qua giai đoạn nguy hiểm nhất. Các chỉ số gan, tụy, thận dần cải thiện, nguy cơ mất máu được kiểm soát. Tuy nhiên, ê-kíp điều trị vẫn phải theo dõi sát nguy cơ viêm phổi, nhiễm trùng và biến chứng tụy kéo dài.

Điểm đáng chú ý trong vụ việc là ngay từ thời điểm tiếp nhận bệnh nhi, Bệnh viện Nhi đồng 1 đã kích hoạt “mô hình một cửa” dành cho trẻ bị bạo hành, xâm hại - mô hình phối hợp liên ngành đang được ngành y tế TP.HCM triển khai.

Theo đó, bệnh viện không chỉ điều trị cấp cứu mà còn đồng thời kết nối công tác xã hội, hỗ trợ tâm lý, cơ quan bảo vệ trẻ em và chính quyền địa phương để xây dựng mạng lưới bảo vệ toàn diện cho trẻ. Đây được xem là hướng tiếp cận tiến bộ, thay vì chỉ dừng lại ở điều trị thương tích thể chất.

Khi thăm bệnh nhi và làm việc với Bệnh viện, Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Tri Thức nói rằng, đừng để trẻ bị bạo hành rồi mình mới vào cuộc. Đó không phải giải pháp căn cơ.

Phát biểu này cho thấy một thực tế đáng suy nghĩ, phần lớn vụ bạo hành trẻ em tại Việt Nam hiện nay chỉ được phát hiện sau lúc hậu quả đã quá nghiêm trọng. Nhiều đứa trẻ phải nhập viện, mang thương tật hoặc thậm chí tử vong thì cộng đồng mới biết có một bi kịch tồn tại suốt thời gian dài phía sau cánh cửa gia đình.

Dù hệ thống pháp luật đã có Luật Trẻ em 2016 cùng nhiều chỉ thị, nghị quyết liên quan bảo vệ trẻ em, nhưng thực tế vẫn liên tục ghi nhận các vụ việc đau lòng. Chỉ trong thời gian ngắn, nhiều vụ bạo hành nghiêm trọng liên tiếp xuất hiện, cho thấy nguy cơ trẻ bị xâm hại vẫn hiện hữu ngay trong môi trường tưởng như an toàn nhất là gia đình.

Điều đáng nói, không ít vụ việc xuất hiện ở nhóm gia đình có hoàn cảnh khó khăn, bất ổn tâm lý, thiếu hỗ trợ xã hội hoặc tồn tại mâu thuẫn kéo dài. Trong lúc đó, cơ chế phát hiện sớm tại cộng đồng vẫn còn nhiều khoảng trống.

Lãnh đạo Bộ Y tế đề xuất cần xây dựng hệ thống phân nhóm nguy cơ trẻ bị bạo hành tương tự nhiều quốc gia đang áp dụng. Theo đó, các trường hợp nguy cơ cao phải được chính quyền, trường học, đoàn thể, y tế và cộng đồng theo dõi, hỗ trợ thường xuyên.

Đây được xem là hướng tiếp cận mang tính dự phòng xã hội, chuyển trọng tâm từ “giải cứu sau bạo hành” sang “ngăn chặn trước bạo hành”.

Một chi tiết khác được nhấn mạnh là vai trò của Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111. Theo lãnh đạo Bộ Y tế, số điện thoại này cần được phổ biến rộng hơn tới từng khu dân cư, khu công nghiệp và nhóm gia đình nguy cơ cao để người dân chủ động phản ánh ngay từ dấu hiệu nghi ngờ đầu tiên.