Nhồi máu cơ tim ngày càng trẻ hóa

Theo các chuyên gia tim mạch, nhồi máu cơ tim cấp vốn được xem là bệnh lý của người lớn tuổi, nhưng những năm gần đây đang có xu hướng trẻ hóa rõ rệt. Thực trạng này không chỉ làm gia tăng nguy cơ tử vong sớm mà còn kéo theo gánh nặng điều trị lâu dài cho cá nhân và hệ thống y tế.

Nhồi máu cơ tim cấp vốn được xem là bệnh lý của người lớn tuổi, nhưng những năm gần đây đang có xu hướng trẻ hóa rõ rệt.

GS-TS.Võ Thành Nhân, Chủ tịch Hội Tim mạch Can thiệp TP.HCM cho biết, trước đây nhồi máu cơ tim chủ yếu xuất hiện ở người cao tuổi do quá trình xơ vữa động mạch tiến triển theo thời gian. Hiện nay, bệnh ngày càng gặp nhiều ở nhóm người trẻ, liên quan chặt chẽ đến lối sống và áp lực công việc hiện đại.

Tại Việt Nam, Bộ Y tế ghi nhận mỗi năm có khoảng 200.000 ca tử vong do bệnh tim mạch, chiếm 25% tổng số ca tử vong. Chỉ tính riêng một cơ sở y tế đa khoa tại TP.HCM, trong năm 2025 đã tiếp nhận gần 7.000 ca nhồi máu cơ tim cấp, tăng gần 50% so với năm trước. Đáng chú ý, nhóm bệnh nhân dưới 45 tuổi chiếm gần 8%, tăng hơn 45% so với năm 2024.

Phân tích các yếu tố nguy cơ, bác sỹ Dương Tỏa Ngọc Trâm, chuyên khoa tim mạch dẫn các nghiên cứu cho thấy hút thuốc lá là yếu tố phổ biến nhất ở nhóm bệnh nhân 17- 45 tuổi, chiếm khoảng 57%.

Tiếp đến là rối loạn lipid máu (khoảng 52%) và tăng huyết áp (50%). Ngoài ra còn có căng thẳng kéo dài, làm việc quá sức, thiếu ngủ, chế độ ăn uống không lành mạnh, lười vận động, thừa cân - béo phì, lạm dụng rượu bia, chất kích thích, ô nhiễm môi trường và yếu tố di truyền.

Theo GS-TS.Võ Thành Nhân, áp lực công việc và cuộc sống quá mức khiến cơ thể tăng tiết các hormone gây co mạch, làm tăng nhịp tim và huyết áp.

Thiếu ngủ kéo dài làm rối loạn kiểm soát glucose, trong khi chế độ ăn nhiều đồ ăn nhanh, nước ngọt làm gia tăng LDL-cholesterol, thúc đẩy hình thành mảng xơ vữa trong lòng mạch. “Nhiều người trẻ cho rằng mình khỏe mạnh, không nhận ra tổn thương mạch máu đang âm thầm tích lũy từng ngày. Khi cơn đau ngực dữ dội xuất hiện, bệnh đã ở giai đoạn nguy hiểm”, ông Nhân cảnh báo.

Thực tế lâm sàng cho thấy nhiều trường hợp nhồi máu cơ tim ở người trẻ gắn với lối sống thiếu kiểm soát. Đơn cử, một bệnh nhân 29 tuổi từng bị nhồi máu cơ tim cấp do tắc động mạch liên thất trước, đã được can thiệp đặt stent.

Hai năm sau, bệnh nhân tái nhập viện trong tình trạng đau ngực kéo dài do tái hẹp trong stent, buộc phải can thiệp khẩn cấp. Nguyên nhân được xác định liên quan đến thức khuya, ăn uống thất thường và thiếu vận động.

Một trường hợp khác, bệnh nhân 31 tuổi bị tăng huyết áp nhưng không điều trị, hút thuốc lá nhiều năm. Khi nhập viện cấp cứu, bác sỹ xác định động mạch vành phải tắc hoàn toàn kèm nhiều huyết khối, phải can thiệp hút huyết khối và đặt stent. Sau điều trị, bệnh nhân được khuyến cáo thay đổi lối sống và tuân thủ điều trị lâu dài.

Theo giới chuyên gia, trở ngại lớn nhất trong điều trị nhồi máu cơ tim ở người trẻ là tâm lý chủ quan. Nhiều bệnh nhân nhầm lẫn triệu chứng đau ngực với các bệnh lý tiêu hóa, hô hấp hoặc căng thẳng, dẫn đến chậm trễ cấp cứu. Dù tỷ lệ tử vong ở người trẻ thấp hơn so với người lớn tuổi, nhưng nguy cơ tái phát và biến chứng lâu dài lại cao hơn.

Để phòng ngừa nhồi máu cơ tim sớm, các bác sỹ khuyến cáo người trẻ cần ngủ đủ giấc, ăn uống khoa học, hạn chế rượu bia và chất kích thích, ngừng hút thuốc lá, duy trì cân nặng hợp lý.

Việc tập thể dục ít nhất 30 phút mỗi ngày hoặc 150 phút mỗi tuần, đồng thời kiểm soát tốt các bệnh lý nền như tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu và tiểu đường, được xem là yếu tố then chốt giúp giảm nguy cơ tim mạch.

Mệt mỏi tưởng thiếu máu, phát hiện ung thư đại tràng

Các triệu chứng mệt mỏi, hoa mắt tưởng chừng đơn giản có thể che giấu bệnh lý nguy hiểm. Trường hợp một bệnh nhân 34 tuổi được chẩn đoán ung thư đại tràng cho thấy nguy cơ trẻ hóa ung thư và tầm quan trọng của tầm soát sớm.

Anh Tùng, 34 tuổi, thường xuyên mệt mỏi, hoa mắt nên nghĩ mình bị thiếu máu. Tuy nhiên, kết quả thăm khám tại viện cho thấy anh mắc ung thư đại tràng kèm nhiều polyp, dù không có bệnh lý nền và tiền sử gia đình liên quan đến ung thư.

TS.Vũ Trường Khanh, chuyên khoa tiêu hóa cho biết, qua nội soi đại tràng, bác sỹ phát hiện một khối u loét kích thước 30 mm ở đại tràng lên, cùng hai polyp kích thước 20 mm tại góc gan và đại tràng xuống. Trong quá trình nội soi, ê-kíp đã tiến hành cắt bỏ polyp để làm xét nghiệm giải phẫu bệnh, đồng thời sinh thiết khối u.

Kết quả xác định bệnh nhân bị ung thư biểu mô tuyến xâm lấn kém biệt hóa. Hai polyp được chẩn đoán là u tuyến ống và u tuyến ống nhánh, đều lành tính. Trên cơ sở đó, bác sỹ chỉ định phẫu thuật cắt nửa đại tràng phải kết hợp hóa trị bổ trợ nhằm kiểm soát bệnh.

Theo các chuyên gia, polyp có thể xuất hiện tại nhiều vị trí trong đường tiêu hóa nhưng phổ biến nhất là đại tràng. Polyp đại tràng thường phát triển từ niêm mạc, phần lớn là lành tính. Tuy nhiên, theo thời gian, một số polyp có thể thay đổi cấu trúc và tiến triển thành ung thư nếu không được phát hiện và xử lý kịp thời.

Đáng lưu ý, ở giai đoạn sớm, polyp và ung thư đại tràng thường không có triệu chứng điển hình. Các biểu hiện như đau bụng mơ hồ, thay đổi thói quen đại tiện, mệt mỏi kéo dài dễ bị bỏ qua hoặc nhầm lẫn với các bệnh lý thông thường. Nhiều trường hợp chỉ được phát hiện khi tổn thương đã tiến triển nặng.

TS.Vũ Trường Khanh cho biết polyp đại tràng thường gặp ở người trên 50 tuổi, song những năm gần đây có xu hướng trẻ hóa rõ rệt. Không ít bệnh nhân trẻ tuổi, tương tự trường hợp anh Tùng, được chẩn đoán polyp hoặc ung thư đại tràng dù không có yếu tố di truyền rõ ràng.

Theo các bác sỹ, tình trạng trẻ hóa ung thư đại tràng có thể liên quan đến nhiều yếu tố như hội chứng di truyền, bệnh viêm loét đường tiêu hóa mạn tính, chế độ ăn nhiều chất béo bão hòa, thịt chế biến sẵn nhưng thiếu chất xơ, cùng các thói quen không lành mạnh như hút thuốc lá, uống nhiều rượu bia.

Từ thực tế lâm sàng, các chuyên gia khuyến cáo người không có yếu tố nguy cơ nên bắt đầu nội soi đại tràng từ khoảng 40-45 tuổi. Với những trường hợp có tiền sử gia đình như bố mẹ hoặc anh chị em ruột từng mắc ung thư đại tràng hoặc polyp, việc tầm soát cần được thực hiện sớm hơn, tùy theo từng trường hợp cụ thể.

Bên cạnh khám định kỳ, người đã phát hiện polyp đại tràng cần tuân thủ lịch tái khám theo chỉ định của bác sỹ. Thời gian theo dõi phụ thuộc vào số lượng, kích thước và tính chất polyp, có thể rút ngắn nếu polyp có nguy cơ cao. Khi bệnh được phát hiện muộn, người bệnh thường phải phẫu thuật cắt đại tràng kết hợp điều trị hóa trị, làm gia tăng chi phí và ảnh hưởng lớn đến chất lượng sống.

Các bác sỹ nhấn mạnh, duy trì lối sống lành mạnh, tăng cường rau xanh, trái cây, cá, đậu, hạn chế thịt đỏ và thực phẩm chế biến sẵn là yếu tố quan trọng giúp bảo vệ sức khỏe hệ tiêu hóa và giảm nguy cơ ung thư đại tràng.

Phát hiện sớm thoát vị bẹn ở trẻ

Từ dấu hiệu bẹn trái phồng to thoáng qua khi gắng sức, bé Huy, 23 tháng tuổi, được các bác sỹ phát hiện thoát vị bẹn và phẫu thuật kịp thời, qua đó tránh được những biến chứng nguy hiểm có thể ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe.

Theo BS.CKII Nguyễn Đức Tuấn, người trực tiếp điều trị cho bệnh nhi cho hay, bé Huy sinh non ở tuần thai 27. Qua thăm khám, vùng bẹn bên trái của trẻ phồng to rõ khi khóc hoặc gắng sức. Kết quả siêu âm cho thấy tinh hoàn hai bên nằm đúng vị trí giải phẫu, tưới máu tốt, không có dấu hiệu xoắn. Tuy nhiên, bác sỹ phát hiện thoát vị bẹn trái kèm nang thừng tinh bên trái kích thước khoảng 17×14×33 mm và tràn dịch tinh mạc nhẹ, cần được phẫu thuật để phòng biến chứng.

Trẻ được chỉ định phẫu thuật dưới gây mê mặt nạ thanh quản. Đây là phương pháp gây mê toàn thân ít xâm lấn, giúp duy trì đường thở thông suốt, bệnh nhi ngủ sâu, không đau và vẫn tự thở trong suốt ca mổ. Kỹ thuật này thường áp dụng cho các phẫu thuật ngắn, giúp trẻ hồi tỉnh nhanh và giảm khó chịu sau mổ.

Ca phẫu thuật diễn ra trong khoảng 24 phút. Ê-kíp rạch da nếp bụng thấp bên trái, tiếp cận ống bẹn, bộc lộ bó mạch thừng tinh và bóc tách túi thoát vị.

Trong quá trình mổ không ghi nhận tạng ổ bụng sa xuống, chủ yếu là túi chứa dịch phù hợp với nang thừng tinh. Sau khi cột và cắt túi thoát vị, vết mổ được đóng từng lớp, khâu và dán da. Ca mổ an toàn, không biến chứng, lượng máu mất rất ít, khoảng 1 ml. Trẻ hồi phục nhanh và được xuất viện trong ngày.

Sau phẫu thuật, bệnh nhi được hướng dẫn theo dõi sát để phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường. Vết mổ cần giữ khô, sạch, tránh vận động mạnh hoặc rặn nhiều. Trẻ có thể ăn uống và sinh hoạt bình thường theo hướng dẫn của bác sỹ. Nếu xuất hiện các biểu hiện như sốt, sưng, đỏ hoặc chảy dịch vùng bẹn, gia đình cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được kiểm tra kịp thời.

Theo BS.CKII Nguyễn Đức Tuấn, thoát vị bẹn là bệnh lý thường gặp ở trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ sinh non, do ống phúc tinh mạc không đóng hoàn toàn sau sinh. Tỷ lệ thoát vị bẹn ở trẻ sơ sinh đủ tháng dao động khoảng 0,8-4,4%, trong khi ở trẻ sinh non có thể lên tới 20-30%. Với nhóm trẻ sinh cực non, trước 24 tuần thai, tỷ lệ này có thể lên đến 40%.

Các bác sỹ khuyến cáo phụ huynh cần thường xuyên quan sát vùng bẹn, bìu của trẻ, nhất là khi tắm hoặc thay tã. Khi phát hiện bẹn hoặc bìu to bất thường, đặc biệt to hơn khi trẻ khóc hoặc rặn, dù trẻ chưa có biểu hiện đau, cần đưa trẻ đi khám sớm để được chẩn đoán chính xác.

Việc phát hiện và điều trị kịp thời giúp phòng ngừa nguy cơ nghẹt tạng thoát vị, tránh tổn thương tinh hoàn và các biến chứng ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe của trẻ.

Nguy cơ ung thư từ polyp đại tràng ở người trẻ

Polyp đại tràng không còn là bệnh lý của người cao tuổi. Thực tế lâm sàng và các nghiên cứu gần đây cho thấy nguy cơ polyp tiến triển thành ung thư ở người trẻ đang gia tăng, đặt ra yêu cầu cấp thiết về tầm soát sớm và thay đổi cách tiếp cận phòng bệnh.

Polyp có thể xuất hiện ở nhiều vị trí trong đường tiêu hóa, song phổ biến nhất là đại trực tràng. Trước đây, polyp đại tràng thường gặp ở người trên 50 tuổi, trung bình khoảng 60 tuổi. Tuy nhiên, những năm gần đây, xu hướng trẻ hóa ngày càng rõ rệt, với không ít trường hợp người bệnh dưới 50 tuổi, thậm chí chỉ ngoài 30 tuổi.

Theo các bác sỹ chuyên khoa tiêu hóa tại hệ thống y tế Tâm Anh, polyp đại tràng thường phát triển từ niêm mạc, đa phần là lành tính. Tuy nhiên, theo thời gian, một số polyp có thể thay đổi cấu trúc và tiến triển thành ác tính nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời.

Đáng lưu ý, ở giai đoạn sớm, polyp thường không gây triệu chứng rõ rệt như đau bụng, rối loạn đại tiện hay chảy máu, khiến nhiều trường hợp chỉ được phát hiện khi tổn thương đã tiến triển nặng.

Thực tế lâm sàng ghi nhận nhiều ca bệnh trẻ tuổi có nguy cơ ung thư cao. Điển hình là trường hợp chị Hợp, 36 tuổi, đi khám sức khỏe tổng quát và được chỉ định nội soi tiêu hóa. Kết quả nội soi đại trực tràng toàn bộ phát hiện nhiều polyp rải rác từ đại tràng đến trực tràng, kích thước 0,3-1,2 cm.

Giải phẫu bệnh xác định các polyp là u tuyến ống. Với tiền sử gia đình có nhiều người mắc ung thư đại tràng và đa polyp, bệnh nhân được chẩn đoán thuộc hội chứng đa polyp gia đình, nguy cơ cao tiến triển thành ung thư đại trực tràng, buộc phải phẫu thuật cắt một phần đại tràng và theo dõi lâu dài.

Một trường hợp khác là anh Tùng, 35 tuổi, đến khám vì tình trạng thiếu máu kéo dài, kèm mệt mỏi và giảm sức lao động. Nội soi đại tràng phát hiện khối u loét 30 mm ở đại tràng lên cùng hai polyp lớn. Kết quả giải phẫu bệnh xác định ung thư biểu mô tuyến xâm lấn kém biệt hóa. Dù không có tiền sử gia đình hay bệnh lý nền, bệnh nhân vẫn phải phẫu thuật cắt nửa đại tràng phải và điều trị hóa trị bổ trợ.

Giới chuyên gia nhận định, yếu tố di truyền là nguy cơ quan trọng, song không phải là điều kiện bắt buộc. Ngay cả những người không có tiền sử gia đình điển hình vẫn có thể mắc polyp và ung thư đại trực tràng khởi phát sớm.

Các bằng chứng khoa học quốc tế củng cố nhận định này. Phân tích tổng hợp trên Thư viện Quốc gia Y khoa Hoa Kỳ năm 2025 cho thấy người dưới 50 tuổi có xu hướng xuất hiện polyp nhiều hơn ở đại tràng trái, với kiểu phân bố tương tự ung thư đại trực tràng khởi phát sớm. Một nghiên cứu khác công bố năm 2024, phân tích gần 11.000 bệnh nhân polyp đại trực tràng ác tính, cho thấy gần một nửa số ca ở nhóm dưới 50 tuổi xảy ra trước 45 tuổi.

Đáng chú ý, trong khi tỷ lệ ung thư đại trực tràng ở người lớn tuổi có xu hướng giảm, thì ở nhóm dưới 50 tuổi lại tăng gần gấp đôi kể từ đầu những năm 1990. Các dự báo cho thấy đến năm 2030, khoảng 15% ca ung thư đại trực tràng sẽ được chẩn đoán ở người trẻ, dù dân số toàn cầu đang già hóa.

Theo các chuyên gia, hiện tượng trẻ hóa polyp và ung thư đại trực tràng là kết quả của sự kết hợp nhiều yếu tố. Bên cạnh các hội chứng di truyền, chế độ ăn giàu chất béo bão hòa, ít chất xơ, nhiều thực phẩm chế biến sẵn, cùng với béo phì, ít vận động, hút thuốc lá và lạm dụng rượu bia đều làm gia tăng nguy cơ.

Ngoài ra, sự mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột và các bệnh viêm ruột mạn tính như viêm loét đại tràng, bệnh Crohn cũng góp phần thúc đẩy tổn thương niêm mạc và tiến triển ác tính.

Từ thực tiễn này, bác sỹ khuyến cáo người không có yếu tố nguy cơ nên bắt đầu nội soi tầm soát ung thư đại trực tràng từ khoảng 40-45 tuổi.

Với những người có tiền sử gia đình như bố mẹ hoặc anh chị em ruột mắc ung thư đại trực tràng hoặc đa polyp, việc tầm soát cần tiến hành sớm hơn.

Riêng các trường hợp nghi ngờ hội chứng đa polyp di truyền, nội soi có thể phải bắt đầu từ rất sớm, thậm chí từ 12-20 tuổi, kết hợp xét nghiệm gene và các phương tiện chẩn đoán hình ảnh cần thiết.

Bên cạnh tầm soát định kỳ, duy trì lối sống lành mạnh, tăng cường rau xanh, trái cây, cá, đậu; hạn chế rượu bia, thuốc lá, thịt đỏ, đồ ngọt và thực phẩm chế biến sẵn được xem là giải pháp nền tảng nhằm giảm nguy cơ polyp và ung thư đại trực tràng ở người trẻ.