Màn hình điện tử và nguy cơ lão hóa sớm của làn da

Theo các chuyên gia da liễu, ánh sáng xanh (blue light) phát ra từ màn hình máy tính, điện thoại và hệ thống đèn LED có khả năng xuyên sâu vào da, tác động trực tiếp đến lớp trung bì. Đây là bộ phận chứa collagen và elastin quyết định độ đàn hồi, săn chắc của làn da.

Làm việc kéo dài trước màn hình điện tử không chỉ ảnh hưởng đến mắt và giấc ngủ mà còn âm thầm đẩy nhanh quá trình lão hóa da.

Ths.Hoàng Quốc Tuấn, Khoa Da liễu, Trung tâm Da liễu Dị ứng, Bệnh viện Bạch Mai cho biết, việc thường xuyên tiếp xúc với màn hình điện tử không chỉ gây mỏi mắt, đau đầu, rối loạn giấc ngủ mà còn ảnh hưởng rõ rệt đến làn da, dù tác động này thường bị xem nhẹ.

“Tiếp xúc kéo dài với ánh sáng xanh làm gia tăng quá trình hình thành gốc tự do, thúc đẩy lão hóa sớm, khiến da nhanh xuất hiện nếp nhăn, chảy xệ và giảm độ săn chắc”, bác sỹ Hoàng Quốc Tuấn phân tích.

Bên cạnh đó, môi trường làm việc kín, sử dụng điều hòa liên tục khiến da dễ mất nước, hàng rào bảo vệ da suy yếu, làm tăng nguy cơ khô da, kích ứng và các bệnh lý da liễu. Không chỉ tác động trực tiếp, ánh sáng xanh còn ảnh hưởng gián tiếp đến da thông qua rối loạn giấc ngủ.

Việc sử dụng thiết bị điện tử vào buổi tối, đặc biệt trước khi ngủ, làm ức chế hormone melatonin, yếu tố quan trọng điều hòa nhịp sinh học. Thiếu ngủ kéo dài làm giảm khả năng tái tạo và phục hồi của da, khiến làn da xỉn màu, kém sức sống và lão hóa nhanh hơn.

Trong bối cảnh làm việc số hóa ngày càng phổ biến, các chuyên gia khuyến cáo người lao động cần chủ động chăm sóc và bảo vệ da để hạn chế tác động tiêu cực từ màn hình điện tử.

Thứ nhất, sử dụng kem chống nắng hằng ngày, kể cả khi làm việc trong nhà. Nên lựa chọn kem chống nắng phổ rộng, chỉ số SPF từ 30 trở lên, có khả năng bảo vệ da trước cả tia UV và ánh sáng xanh. Kem cần được thoa đủ lượng và bôi lại sau mỗi 2-3 giờ nếu làm việc liên tục trước màn hình.

Thứ hai, bổ sung các sản phẩm chống oxy hóa. Các hoạt chất như vitamin C, vitamin E, niacinamide giúp trung hòa gốc tự do hình thành dưới tác động của ánh sáng xanh. Việc sử dụng vitamin C vào ban ngày kết hợp cùng kem chống nắng được xem là “hàng rào bảo vệ kép”, giúp tăng hiệu quả chống lão hóa và cải thiện sắc da.

Thứ ba, cấp ẩm đầy đủ cho da. Người làm việc nhiều trước màn hình nên sử dụng kem dưỡng ẩm phù hợp với loại da, ưu tiên các sản phẩm chứa hyaluronic acid, glycerin, ceramide nhằm duy trì hàng rào bảo vệ da. Đồng thời, cần uống đủ nước mỗi ngày, trung bình khoảng 2-2,5 lít/ngày tùy thể trạng và mức độ hoạt động.

Thứ tư, duy trì khoảng cách và tư thế làm việc hợp lý. Khoảng cách giữa mặt và màn hình nên ở mức 60-70 cm, khoảng cách từ bàn phím đến mặt khoảng 30-40 cm. Tư thế ngồi đúng không chỉ giúp giảm căng thẳng cho mắt, cổ, vai gáy mà còn hạn chế việc da tiếp xúc quá gần với nguồn ánh sáng xanh trong thời gian dài.

Thứ năm, làm sạch da đúng cách. Dù làm việc trong môi trường văn phòng kín, bụi mịn và vi khuẩn vẫn tồn tại và có thể bám lên da. Việc rửa mặt sau một ngày làm việc giúp loại bỏ bụi bẩn, dầu thừa và vi khuẩn, hạn chế nguy cơ kích ứng và viêm da. Ngoài ra, cần tránh thói quen sờ tay lên mặt khi làm việc, bởi bàn phím và chuột máy tính là những vật dụng chứa nhiều vi khuẩn.

Thứ sáu, dành thời gian cho da và cơ thể được nghỉ ngơi. Sau mỗi 1-2 giờ làm việc liên tục, nên đứng dậy vận động nhẹ, hít thở sâu, uống nước và cho mắt nghỉ ngơi. Những khoảng nghỉ ngắn này giúp cải thiện tuần hoàn máu, hỗ trợ da được cung cấp oxy và dưỡng chất tốt hơn.

Làm việc nhiều trước màn hình là xu hướng khó tránh trong xã hội hiện đại. Tuy nhiên, nếu hiểu đúng tác động của ánh sáng xanh và môi trường làm việc số, đồng thời duy trì thói quen chăm sóc da khoa học, người lao động hoàn toàn có thể hạn chế quá trình lão hóa sớm, bảo vệ sức khỏe làn da và nâng cao chất lượng cuộc sống trong kỷ nguyên số.

Điều trị bệnh cơ xương khớp tự miễn bằng thuốc sinh học

Một bệnh nhân gần như tàn phế do viêm khớp tự miễn chồng lấp gout đã phục hồi vận động chỉ sau thời gian ngắn điều trị bằng thuốc sinh học. Trường hợp này cho thấy vai trò của chẩn đoán chính xác và hướng điều trị hiện đại trong các bệnh khớp phức tạp.

Anh Quang, 45 tuổi, nhập viện trong tình trạng không thể đứng thẳng, đi lại hay tự ăn uống. Các khớp gối, khuỷu tay, bàn tay và bàn chân sưng đau, nóng đỏ kéo dài hơn một năm, kèm theo nhiều hạt tophi phì đại. Trước đó, anh phải nhờ người hỗ trợ sinh hoạt hằng ngày, chất lượng cuộc sống suy giảm nghiêm trọng.

Do nhiều lần xét nghiệm cho thấy nồng độ axit uric trong máu luôn cao, anh Quang được chẩn đoán mắc gout và điều trị theo phác đồ thông thường.

Tuy nhiên, các thuốc điều trị gout chỉ giúp giảm viêm đỏ mà không cải thiện đáng kể tình trạng đau và cứng khớp. Theo thời gian, hai khớp gối bị cứng ở tư thế nửa gấp, khiến anh không thể đứng thẳng dù đã phẫu thuật thay cả hai khớp gối nhân tạo tại một cơ sở y tế.

Đến khám tại viện để điều trị chuyên sâu, anh Quang được đánh giá lại toàn diện. PGS-TS.Đặng Hồng Hoa, Trưởng Khoa Cơ Xương Khớp, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội cho biết, ngoài các biểu hiện điển hình của gout, người bệnh còn có nhiều triệu chứng khác như đau dọc cột sống, đau khớp vai hai bên, đau tăng về đêm gây rối loạn giấc ngủ, kèm theo viêm da, khô da, đặc biệt nặng hơn khi thời tiết thay đổi và đáp ứng kém với thuốc điều trị gout.

Kết quả chụp X-quang cho thấy khe khớp cùng chậu mờ, đặc xương hai bên; chụp cộng hưởng từ MRI phát hiện phù tủy xương bờ khớp cùng chậu. Trên cơ sở các dấu hiệu này, PGS.Hoa chẩn đoán người bệnh mắc viêm khớp cột sống tự miễn chồng lấp với gout, lý giải vì sao việc điều trị gout đơn thuần trước đó không mang lại hiệu quả.

Viêm khớp cột sống là bệnh lý tự viêm, liên quan đến các cytokine gây viêm như TNF-α, IL-17, IL-23. Các chất trung gian này khiến hệ miễn dịch tấn công nhầm vào cấu trúc khớp, thường gây tổn thương nặng ở cột sống, khớp cùng chậu, dẫn đến đau lưng, dính khớp, hạn chế vận động và có thể gây tàn phế nếu không được điều trị đúng.

Theo PGS.Hoa, trường hợp mắc đồng thời gout và viêm khớp cột sống là hiếm gặp. Các triệu chứng rõ ràng của gout dễ che lấp những biểu hiện mơ hồ của viêm khớp cột sống, khiến bệnh bị bỏ sót, điều trị kéo dài nhưng không hiệu quả.

Việc điều trị không đúng hướng khiến người bệnh chịu đau đớn kéo dài, suy giảm chức năng vận động và ảnh hưởng nghiêm trọng đến tâm lý.

Khi nhập viện, anh Quang còn có biểu hiện rối loạn lo âu, mất tự tin, hạn chế giao tiếp xã hội. Trước đó, người bệnh đã sử dụng nhiều loại thuốc không rõ nguồn gốc, pha trộn corticosteroid liều cao, dẫn đến suy tuyến thượng thận, tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu và có dấu hiệu suy thận.

Sau khi đánh giá toàn diện, êkíp điều trị quyết định sử dụng thuốc sinh học cho người bệnh. “Đây là lựa chọn phù hợp nhất trong trường hợp này”, PGS.Hoa cho biết.

Thuốc sinh học là các kháng thể đơn dòng tác động trực tiếp vào cơ chế bệnh sinh của các bệnh tự miễn và tự viêm như viêm khớp cột sống, viêm khớp dạng thấp, thay vì chỉ kiểm soát triệu chứng như các thuốc hóa học kinh điển.

Trước khi điều trị, người bệnh được sàng lọc kỹ các bệnh nhiễm trùng tiềm ẩn như lao, viêm gan B, C, HIV, đánh giá nguy cơ ung thư và chức năng tim mạch, gan, thận, huyết học. Song song đó, anh được điều trị ổn định các bệnh nền gồm suy thận mạn, tăng huyết áp và suy tuyến thượng thận.

Anh Quang được truyền Infliximab, kháng thể đơn dòng ức chế TNF-α theo phác đồ điều trị viêm khớp cột sống. Ngay sau liều đầu tiên, tình trạng đau khớp giảm rõ rệt, giấc ngủ và ăn uống cải thiện, tinh thần ổn định hơn. Người bệnh bắt đầu tập phục hồi chức năng, có thể cầm nắm đồ vật và tự sinh hoạt.

Hai tuần sau, liều Infliximab thứ hai được tiếp tục. Các khớp tay, chân, gối và vai hết sưng, giảm cứng khớp, biên độ vận động tăng rõ rệt. Anh Quang có thể đứng thẳng và đi lại. Sau liều thứ ba, bệnh được kiểm soát ổn định, người bệnh trở lại sinh hoạt và công việc bình thường, duy trì điều trị giãn liều để quản lý bệnh lâu dài.

Theo PGS.Hoa, thuốc sinh học hiện là hướng điều trị mới và hiệu quả cho nhiều bệnh cơ xương khớp và bệnh tự miễn. Tại Việt Nam, nhiều thuốc sinh học đã được Bộ Y tế cấp phép sử dụng trong điều trị viêm khớp dạng thấp, viêm khớp cột sống, viêm khớp vảy nến, lupus ban đỏ hệ thống, xơ cứng bì và loãng xương.

So với các thuốc hóa học kinh điển, thuốc sinh học có tính đặc hiệu cao, kiểm soát bệnh tốt, giúp người bệnh hồi phục nhanh chỉ sau vài tuần nếu đáp ứng điều trị. Thuốc cũng ít độc tính với gan và không đào thải qua thận, do đó phù hợp với nhiều bệnh nhân có bệnh nền nặng.

Tuy nhiên, điều trị bằng thuốc sinh học đòi hỏi quy trình sàng lọc và theo dõi chặt chẽ do nguy cơ ức chế miễn dịch, có thể làm tăng nguy cơ nhiễm trùng cơ hội. Người bệnh cần được điều trị tại các cơ sở y tế đa chuyên khoa để bảo đảm an toàn lâu dài.

Chi phí điều trị thuốc sinh học hiện còn cao, có thể lên tới hàng trăm triệu đồng mỗi năm. Theo Thông tư số 20/2022/TT-BYT, nhiều thuốc sinh học đã được bảo hiểm y tế đồng chi trả 50%.

Dự kiến trong năm 2026, Bộ Y tế sẽ ban hành thông tư mới mở rộng danh mục thuốc sinh học, cơ sở khám chữa bệnh và tỷ lệ chi trả, tạo thêm cơ hội tiếp cận điều trị cho người bệnh mắc các bệnh khớp tự miễn.

Nguy cơ nấm tai từ thói quen gội đầu dưỡng sinh

Gội đầu dưỡng sinh, lấy ráy tai thư giãn nếu không bảo đảm an toàn có thể khiến ống tai ẩm ướt kéo dài, làm mất hàng rào bảo vệ tự nhiên, tạo điều kiện cho nấm phát triển, gây viêm dai dẳng và tái phát nhiều lần.

Theo Ths.Nguyễn Trung Nguyên, chuyên khoa tai mũi họng tại một bệnh viện đa khoa, thời gian gần đây đơn vị này tiếp nhận nhiều trường hợp người trẻ bị nấm tai kéo dài, tái phát nhiều lần. Điểm chung khi khai thác bệnh sử là người bệnh thường xuyên gội đầu dưỡng sinh, kết hợp dịch vụ lấy ráy tai thư giãn tại các cơ sở không chuyên.

Bác sỹ Nguyễn Trung Nguyên cho biết, ống tai ngoài là khoang hẹp có chức năng bảo vệ tai khỏi vi khuẩn và nấm. Lớp cerumen (ráy tai) trong ống tai giúp duy trì môi trường acid nhẹ, đóng vai trò hàng rào kháng khuẩn, kháng nấm tự nhiên.

Khi nước, dầu gội hoặc tinh dầu chảy vào tai và không được làm khô đúng cách, lớp bảo vệ này bị rửa trôi, độ ẩm trong ống tai tăng lên, tạo điều kiện thuận lợi cho các loại nấm như Candida hoặc Aspergillus phát triển.

Ngoài ra, thao tác massage, day ấn vùng tai trong quá trình gội đầu dưỡng sinh có thể gây trầy xước da ống tai, nhất là ở người có da nhạy cảm.

Những tổn thương nhỏ này phá vỡ hàng rào bảo vệ tự nhiên, trở thành “cửa ngõ” cho nấm xâm nhập. Nếu khăn lau, gối kê đầu hoặc dụng cụ lấy ráy tai không được vệ sinh, khử khuẩn đúng cách, nguy cơ lây nhiễm chéo giữa các khách hàng càng tăng cao.

Trường hợp chị Nga, 30 tuổi, nhân viên văn phòng, có thói quen gội đầu dưỡng sinh 1-2 lần mỗi tuần và sử dụng thêm dịch vụ lấy ráy tai thư giãn tại spa. Suốt 4 tháng, chị bị ngứa tai, chảy dịch, điều trị nhiều lần nhưng bệnh liên tục tái phát. Khi triệu chứng nặng hơn với cảm giác đau, ù tai kéo dài, chị đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM khám.

Qua nội soi, bác sỹ ghi nhận da ống tai ngoài phủ nhiều mảng nấm trắng, chẩn đoán nấm tai. Người bệnh được làm sạch nấm qua nội soi, dùng thuốc điều trị đặc hiệu và được yêu cầu ngưng gội đầu dưỡng sinh, lấy ráy tai tại spa. Sau 2 tuần, triệu chứng cải thiện rõ rệt và đến tuần thứ 4, bệnh khỏi hoàn toàn, không tái phát.

Không chỉ nữ giới, nam giới cũng gặp tình trạng tương tự. Anh Nam, 30 tuổi, làm việc trong lĩnh vực công nghệ, bị ngứa tai, chảy dịch và ù tai kéo dài hơn hai tháng.

Trước đó, anh thường xuyên gội đầu dưỡng sinh mỗi tuần một lần và sử dụng dịch vụ lấy ráy tai thư giãn. Nội soi tai cho thấy ống tai ngoài phù nề, nấm bám dọc thành ống tai. Sau khi được điều trị kháng nấm và ngưng các thói quen trên, tình trạng của anh cải thiện và ổn định sau hai tuần.

Theo bác sỹ Nguyễn Trung Nguyên, lấy ráy tai tại các cơ sở không chuyên tiềm ẩn nhiều rủi ro. Dụng cụ không bảo đảm vô khuẩn hoặc thao tác sai kỹ thuật dễ gây tổn thương da ống tai, làm mất lớp bảo vệ tự nhiên. Kết hợp với môi trường ẩm do nước và tinh dầu, bệnh nấm tai dễ kéo dài và tái phát.

Đáng lưu ý, nấm tai thường bị nhầm với viêm tai ngoài do các triệu chứng tương đồng như ngứa, ù tai, chảy dịch. Nhiều người tự ý dùng thuốc nhỏ tai chứa kháng sinh hoặc corticoid. Tuy nhiên, corticoid chỉ làm giảm viêm tạm thời nhưng lại làm suy yếu miễn dịch tại chỗ, khiến nấm phát triển mạnh hơn, dẫn đến bệnh kéo dài, tái phát nhiều lần và có thể ảnh hưởng đến thính lực.

Các chuyên gia khuyến cáo, gội đầu dưỡng sinh không phải lúc nào cũng gây hại, nhưng cần được thực hiện đúng cách và tại cơ sở bảo đảm điều kiện vệ sinh.

Người có tiền sử viêm tai, nấm tai hoặc cơ địa da nhạy cảm cần đặc biệt thận trọng. Trong thời gian điều trị các bệnh lý tai ngoài, phải giữ tai khô tuyệt đối, tránh để nước, dầu gội hoặc tinh dầu lọt vào ống tai.

Khi xuất hiện các dấu hiệu như ngứa tai nhiều, chảy dịch bất thường, ù tai hoặc nghe kém, người bệnh nên đến cơ sở y tế có chuyên khoa Tai Mũi Họng để được soi tai và chẩn đoán chính xác. Phát hiện sớm và điều trị đúng giúp hạn chế biến chứng, bảo vệ chức năng thính giác lâu dài.