Nguy hiểm từ một nhầm lẫn khi tự tiêm insulin tại nhà

Sau khi tự tiêm insulin điều trị đái tháo đường vào buổi sáng, bà Long, 78 tuổi, xuất hiện tình trạng lơ mơ, rối loạn tri giác và được gia đình đưa tới viện cấp cứu. Thời điểm nhập viện, người bệnh khó đánh thức, điểm Glasgow, thang điểm đánh giá mức độ ý thức, chỉ còn 12/15 điểm. Nhịp tim giảm xuống 34 lần/phút, huyết áp 80/50 mmHg.

Ảnh minh họa

Xét nghiệm cho thấy đường huyết của bà chỉ còn 2,1 mmol/L, thấp hơn nhiều so với khoảng tham chiếu 3,9-5,6 mmol/L. Người bệnh đồng thời bị hạ kali máu với chỉ số 2,9 mmol/L, trong khi mức bình thường từ 3,5-5,2 mmol/L.

Đây là tình trạng hạ đường huyết nặng, có thể nhanh chóng dẫn đến co giật, hôn mê, tổn thương não, rối loạn nhịp tim, thậm chí đe dọa tính mạng nếu không được xử trí kịp thời. Người nhà cho biết bà Long mắc đái tháo đường type 2, được bác sỹ chỉ định tiêm 20 đơn vị insulin vào buổi sáng và 22 đơn vị vào buổi chiều.

Với insulin U100 có nồng độ 100 đơn vị/ml, liều 20 đơn vị tương ứng 0,2 ml. Tuy nhiên, người bệnh có thể đã nhầm lẫn giữa bơm tiêm insulin và bơm tiêm 3 ml thông thường, rút khoảng 2 ml insulin, tương đương 200 đơn vị. Lượng insulin này cao gấp 10 lần liều được chỉ định vào buổi sáng.

Ngay sau khi xác định tình trạng hạ đường huyết nặng, người bệnh được tiêm tĩnh mạch glucose ưu trương, truyền glucose, bù điện giải và kali, đồng thời theo dõi đường huyết liên tục.

Sau xử trí, đường huyết tăng trở lại và tình trạng ý thức của người bệnh dần cải thiện. Bà được chuyển tới khoa Nội tiết – Đái tháo đường tiếp tục theo dõi do lượng insulin quá liều vẫn có thể phát huy tác dụng trong nhiều giờ, dẫn tới nguy cơ hạ đường huyết tái diễn.

TS.Lâm Văn Hoàng, chuyên khoa nội tiết cho biết, insulin giúp glucose từ máu đi vào tế bào và tham gia quá trình dự trữ năng lượng. Khi sử dụng insulin quá liều, lượng glucose trong máu có thể giảm nhanh xuống dưới ngưỡng an toàn.

Não phụ thuộc nhiều vào glucose để duy trì hoạt động. Vì vậy, hạ đường huyết nặng nếu không được xử trí kịp thời có thể gây rối loạn ý thức, co giật, hôn mê, tổn thương thần kinh và các biến cố tim mạch nguy hiểm.

Quá liều insulin còn có thể gây rối loạn điện giải. Một trong những tình trạng thường gặp là hạ kali máu do insulin thúc đẩy kali di chuyển từ máu vào bên trong tế bào.

Từ trường hợp trên, bác sỹ Hoàng cảnh báo sai sót trong quá trình tự tiêm insulin, từ nhầm liều, nhầm dụng cụ đến thao tác không đúng, có thể để lại hậu quả nghiêm trọng.

Nguy cơ càng cần được lưu ý ở người cao tuổi, thị lực giảm, khả năng ghi nhớ hoặc vận động hạn chế. Với những trường hợp phù hợp, người bệnh có thể được hướng dẫn sử dụng insulin dạng bút tiêm, giúp định liều thuận tiện và hạn chế một số sai sót trong quá trình lấy thuốc.

Nếu sử dụng insulin dạng lọ, người bệnh và người chăm sóc cần được hướng dẫn rõ cách quy đổi liều, lựa chọn đúng loại bơm tiêm tương ứng với nồng độ insulin và tuyệt đối tuân thủ liều bác sỹ đã chỉ định.

Chẳng hạn, với insulin U100, tương ứng 100 đơn vị/ml, cần sử dụng bơm tiêm insulin U100 phù hợp. Việc dùng bơm tiêm thông thường rồi tự quy đổi thể tích nếu không được hướng dẫn chính xác có thể dẫn đến sai lệch liều nguy hiểm.

Người sử dụng insulin cũng cần nhận biết sớm các dấu hiệu hạ đường huyết như run tay, vã mồ hôi, hồi hộp, đói, lú lẫn, buồn ngủ hoặc thay đổi ý thức. Nếu người bệnh đã lơ mơ hoặc mất ý thức, không cố cho ăn, uống vì có nguy cơ sặc vào đường thở. Cần nhanh chóng đưa người bệnh tới cơ sở y tế để được cấp cứu, đặc biệt nếu nghi ngờ đã tiêm nhầm hoặc tiêm quá liều insulin.

Viêm tụy cấp sau một tháng ép cân bằng chế độ ăn khắc nghiệt

Cao 1,55 m, nặng 70 kg, chị Thảo, 25 tuổi, đặt mục tiêu giảm cân nhanh để lấy lại vóc dáng. Thay vì điều chỉnh chế độ ăn và vận động theo lộ trình, chị lựa chọn cách ăn kiêng khắt khe trong phần lớn thời gian của tuần rồi dành một ngày để “ăn xả”.

Sáu ngày mỗi tuần, thực đơn của chị chủ yếu gồm bông cải xanh luộc, rau bina luộc, ức gà luộc và trái cây ít đường, gần như loại bỏ dầu ăn, nước sốt và tinh bột. Lượng năng lượng nạp vào cơ thể được hạn chế ở mức rất thấp.

Ngày còn lại, chị cho phép mình ăn thoải mái những món yêu thích như lẩu, gà rán, mì cay, trà sữa, kem và bánh ngọt. Chỉ trong tháng đầu tiên, Thảo giảm được 7 kg. Tuy nhiên, sau lần “ăn xả” thứ năm với gà rán, khoai tây chiên và lẩu hải sản cay, chị bất ngờ đau dữ dội vùng bụng lan ra thắt lưng, nôn liên tục và sốt. Gia đình đưa người bệnh tới viện thăm khám.

Kết quả xét nghiệm ghi nhận amylase huyết thanh tăng gấp ba lần so với giới hạn bình thường 22-80 U/L, lipase cũng tăng gấp ba lần so với mức bình thường dưới 60 U/L. Các bác sỹ chẩn đoán người bệnh bị viêm tụy cấp.

Amylase là enzyme được sản xuất chủ yếu bởi tuyến tụy và tuyến nước bọt, tham gia phân giải carbohydrate trong quá trình tiêu hóa. Lipase cũng là enzyme tiêu hóa của tuyến tụy, có nhiệm vụ phân giải chất béo. Nồng độ các enzyme này trong máu có thể tăng cao khi tuyến tụy bị tổn thương, trong đó lipase và amylase là những chỉ dấu được sử dụng trong đánh giá viêm tụy cấp.

Người bệnh được bù dịch qua đường tĩnh mạch và điều trị giảm đau. Sau khi tình trạng sức khỏe ổn định, chị được tư vấn điều chỉnh chế độ dinh dưỡng và kiểm soát cân nặng.

Ths.Hoàng Thị Hồng Linh, chuyên khoa nội tiết cho rằng, chế độ ăn kiêng quá khắt khe xen kẽ những bữa ăn bù với lượng lớn thực phẩm giàu chất béo có thể tạo ra những biến động bất lợi đối với cơ thể.

“Một số người cho rằng chỉ cần ăn một bữa mỗi ngày hoặc nhịn ăn sáu ngày, ăn xả một ngày là có thể giảm cân nhanh hơn. Tuy nhiên, cách làm này rất dễ khiến tuyến tụy bị quá tải và tổn thương nghiêm trọng”, bác sỹ Linh cảnh báo.

Sau một thời gian ăn uống quá hạn chế, việc đột ngột nạp lượng lớn thức ăn, đặc biệt là thực phẩm nhiều dầu mỡ và chất béo, làm hệ tiêu hóa phải đáp ứng với một lượng dinh dưỡng lớn trong thời gian ngắn. Ở người bệnh này, các bác sỹ nhận định kiểu ăn uống cực đoan là yếu tố cần được lưu ý trong bối cảnh xuất hiện viêm tụy cấp.

Viêm tụy cấp có thể diễn biến nặng. Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, người bệnh có nguy cơ gặp các biến chứng nghiêm trọng, trong đó có hoại tử tụy và suy cơ quan.

Không chỉ tác động đến hệ tiêu hóa, chế độ ăn quá ít năng lượng hoặc tự ý loại bỏ hoàn toàn một nhóm chất trong thời gian dài còn có thể khiến cơ thể thiếu hụt dinh dưỡng, mất khối cơ và ảnh hưởng đến chuyển hóa.

Bác sỹ Linh lưu ý, tuyến tụy còn đảm nhiệm chức năng sản xuất insulin, hormone quan trọng trong điều hòa đường huyết. Việc áp dụng những chế độ nhịn ăn hoặc cắt giảm dinh dưỡng không phù hợp có thể gây xáo trộn chuyển hóa. Chế độ ăn thiếu hụt kéo dài cũng có thể liên quan đến những biểu hiện như mệt mỏi, rụng tóc, rối loạn kinh nguyệt và ảnh hưởng sức khỏe xương.

Sau điều trị, chị Thảo được tư vấn từ bỏ chế độ ăn kiêng cực đoan, chuyển sang ăn đủ bữa, cân đối các nhóm chất và duy trì vận động hàng ngày.

Dưới hướng dẫn chuyên môn, người bệnh áp dụng cách phân chia khẩu phần theo nguyên tắc “nửa đĩa”, trong đó khoảng một nửa là rau, phần còn lại gồm thực phẩm cung cấp protein, tinh bột và chất béo với tỷ lệ phù hợp. Việc kiểm soát cân nặng tiếp tục được thực hiện dưới sự theo dõi của bác sỹ.

Từ trường hợp này, bác sỹ Linh khuyến cáo giảm cân lành mạnh không đồng nghĩa với nhịn ăn hoặc cắt giảm năng lượng một cách cực đoan. Cân nặng giảm nhanh trong thời gian ngắn có thể bao gồm cả lượng nước và khối cơ mất đi, trong khi chế độ quá khắt khe thường khó duy trì lâu dài và có thể dẫn đến tăng cân trở lại.

Thay vì chạy theo tốc độ giảm cân, người muốn kiểm soát cân nặng cần chú trọng một chế độ dinh dưỡng cân đối, đủ chất, kết hợp vận động và xây dựng những thay đổi có thể duy trì lâu dài. Với người thừa cân, béo phì hoặc có bệnh lý nền, kế hoạch giảm cân nên được xây dựng dựa trên tình trạng sức khỏe và có sự tư vấn của người có chuyên môn.

“Không có con đường tắt nào dẫn đến sức khỏe và giảm cân. Cốt lõi của một chế độ ăn uống tốt luôn là sự cân bằng và điều độ, chứ không phải ăn uống cực đoan hoặc đơn điệu”, bác sỹ Linh nhấn mạnh.

Gần 40 năm hút thuốc và khối u ác tính ẩn sâu trong phổi

Ông Khôi, 55 tuổi, có tiền sử hút thuốc lá gần 40 năm và làm việc tại xưởng vải thường xuyên có nhiều khói bụi. Dù thuộc nhóm có nhiều yếu tố nguy cơ đối với các bệnh lý hô hấp, ông không duy trì khám sức khỏe định kỳ.

Trước đó, người bệnh nhiều lần xuất hiện ho, khó thở nhưng chủ yếu tự mua thuốc điều trị tại nhà. Khoảng một tháng gần đây, tình trạng tức ngực và khó thở tăng dần. Chỉ đến lúc ho ra máu, ông mới tới viện thăm khám.

Kết quả chụp CT phát hiện khối u kích thước 22×21 mm ở thùy dưới phổi trái. Bao quanh khối u là vùng tổn thương lớn khoảng 40 mm, dạng kính mờ tại phân thùy S7, S8 phổi trái, kèm hình ảnh cắt cụt nhánh phế quản.

TS.Nguyễn Anh Dũng, chuyên khoa ngoại lồng ngực khi thăm khám cho biết, vùng phổi tổn thương bị xung huyết, đông đặc khiến hình ảnh các mạch máu lớn và phế quản trên phim CT không rõ ràng. Điều này gây khó khăn cho việc xác định chính xác cấu trúc giải phẫu phục vụ phẫu thuật.

Người bệnh được điều trị nội khoa nhằm cải thiện tình trạng phổi trước khi can thiệp. Sau khoảng một tháng, triệu chứng ho ra máu giảm nhưng vùng tổn thương tại phổi không thu nhỏ.

Trước diễn biến này, các bác sỹ hô hấp và ngoại lồng ngực hội chẩn, quyết định phẫu thuật nội soi để loại bỏ tổn thương, đồng thời xác định chính xác bản chất khối u.

Với sự hỗ trợ của hệ thống camera nội soi phóng đại, ê-kíp tiến hành cắt toàn bộ thùy dưới phổi đã đông đặc và nạo các hạch xung quanh. Trong quá trình bóc tách phần phổi tổn thương, các bác sỹ phát hiện khối u nằm sâu bên trong khối mô cứng chắc.

Mẫu mô được gửi làm giải phẫu bệnh. Kết quả xác định tổn thương ác tính, thuộc nhóm ung thư biểu mô kém biệt hóa. Theo bác sỹ Dũng, khối u ác tính phát triển sâu trong nhu mô phổi có thể chèn ép, xâm lấn các cấu trúc xung quanh, cản trở lưu thông máu và thông khí tại chỗ. Tình trạng này có thể gây ứ trệ tuần hoàn, làm tăng áp lực tại các mạch máu nhỏ và mao mạch phổi, dẫn đến xung huyết, đông đặc, đồng thời làm mờ vùng mô lân cận trên hình ảnh chụp CT.

Sau phẫu thuật, người bệnh không còn ho ra máu. Bốn ngày sau, vết mổ ít đau, người bệnh có thể vận động bình thường và được xuất viện. Sức khỏe của ông cũng đáp ứng điều kiện để tiếp tục hóa trị, xạ trị bổ sung sau phẫu thuật.

Từ trường hợp trên, bác sỹ Dũng cảnh báo hút thuốc lá là yếu tố nguy cơ hàng đầu của ung thư phổi. Đáng lưu ý, nguy cơ càng cần được quan tâm ở những người hút thuốc trong thời gian dài, đồng thời thường xuyên làm việc, sinh hoạt trong môi trường có khói bụi.

Các dấu hiệu ban đầu của bệnh lý tại phổi đôi khi không đặc hiệu và dễ bị bỏ qua. Ho kéo dài, khó thở hoặc tức ngực có thể khiến người bệnh chủ quan, tự mua thuốc điều trị, làm chậm thời điểm phát hiện nguyên nhân thực sự.

Vì vậy, người hút thuốc lá lâu năm hoặc thường xuyên tiếp xúc với khói bụi nghề nghiệp cần chủ động kiểm tra sức khỏe và trao đổi với bác sỹ về nguy cơ ung thư phổi để được tư vấn phương pháp tầm soát phù hợp.

Đặc biệt, những biểu hiện như ho dai dẳng, ho ra máu, đau ngực, khó thở hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân không nên kéo dài bằng việc tự điều trị tại nhà. Người bệnh cần đến cơ sở y tế để được thăm khám, xác định nguyên nhân và can thiệp kịp thời.