Bộ Y tế vừa ban hành Kế hoạch thực hiện Nghị quyết số 217/NQ-CP ngày 6/8/2026 của Chính phủ về Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết số 19-NQ/TW ngày 28/7/2026 của Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về đổi mới mô hình phát triển Việt Nam. Nghị quyết 217/NQ-CP có hiệu lực từ ngày ban hành, xác định hệ thống chỉ tiêu phát triển theo các giai đoạn đến năm 2030, 2035 và 2045.

Mục tiêu về tuổi thọ được đặt song song với số năm sống khỏe, thay vì chỉ tập trung vào số năm sống của người dân.

Trong lĩnh vực y tế và dân số, kế hoạch cụ thể hóa các mục tiêu về quy mô dân số, tuổi thọ, số năm sống khỏe, tỷ lệ bao phủ Bảo hiểm y tế và Chỉ số Phát triển Con người (HDI), qua đó đặt sức khỏe người dân trong tổng thể mục tiêu nâng cao chất lượng dân số và phát triển con người.

Theo lộ trình, quy mô dân số Việt Nam được đặt mục tiêu đạt khoảng 105,4 triệu người trong giai đoạn 2026-2030, tăng lên khoảng 108,3 triệu người trong giai đoạn 2031-2035 và khoảng 112,9 triệu người vào giai đoạn 2036-2045.

Đáng chú ý, mục tiêu về tuổi thọ được đặt song song với số năm sống khỏe, thay vì chỉ tập trung vào số năm sống của người dân. Giai đoạn 2026-2030, tuổi thọ trung bình phấn đấu đạt 75,5 tuổi, trong đó số năm sống khỏe tối thiểu 68 năm; đến giai đoạn 2031-2035, hai chỉ tiêu này lần lượt tăng lên 76,5 tuổi và tối thiểu 69 năm.

Sang giai đoạn 2036-2045, mục tiêu là tuổi thọ trung bình trên 80 tuổi và số năm sống khỏe tối thiểu trên 71 năm. Các mốc này cũng được xác định trong Chương trình hành động của Chính phủ.

Khoảng cách giữa tuổi thọ và số năm sống khỏe là một chỉ dấu quan trọng đối với chất lượng dân số, nhất là trong bối cảnh nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng thay đổi. Mục tiêu trên 71 năm sống khỏe cho thấy định hướng phát triển y tế không dừng ở việc giúp người dân sống lâu hơn, mà hướng tới kéo dài quãng đời sống trong tình trạng sức khỏe tốt, giảm thời gian phải sống chung với bệnh tật hoặc phụ thuộc vào chăm sóc y tế.

Định hướng này cũng thống nhất với tầm nhìn đến năm 2045 được xác định tại Nghị quyết số 72-NQ/TW về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân, trong đó đặt mục tiêu tuổi thọ trung bình trên 80 tuổi, số năm sống khỏe trên 71 tuổi và xây dựng hệ thống y tế hiện đại, công bằng, hiệu quả, bền vững, lấy phòng bệnh làm ưu tiên.

Cùng với tuổi thọ và số năm sống khỏe, tỷ lệ tham gia Bảo hiểm y tế tiếp tục được xác định là một trong những chỉ tiêu quan trọng. Bộ Y tế đặt mục tiêu giai đoạn 2026-2030 có trên 97% dân số tham gia Bảo hiểm y tế; giai đoạn 2031-2035 tăng lên trên 99% và trong giai đoạn 2036-2045 tiếp tục duy trì trên 99% dân số. Nghị quyết 217/NQ-CP cũng xác định các mốc trên trong nhóm chỉ tiêu về hệ thống an sinh xã hội.

Chỉ số Phát triển Con người cũng được đặt ở mức cao hơn qua từng giai đoạn. Cụ thể, giai đoạn 2026-2030, HDI phấn đấu đạt từ 0,8 trở lên; giai đoạn 2031-2035 đạt trên 0,8 và đến giai đoạn 2036-2045 hướng tới thuộc nhóm cao trên thế giới.

Để hiện thực hóa các mục tiêu này, Bộ Y tế yêu cầu tiếp tục triển khai các nhiệm vụ trong Kế hoạch thực hiện Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 9/9/2025 của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân.

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm trong giai đoạn tới là xây dựng và triển khai Chiến lược quốc gia về dân số đến năm 2045 trên cơ sở tổng kết Chiến lược dân số Việt Nam đến năm 2030.

Song song với các chính sách dài hạn về dân số và sức khỏe, Bộ Y tế sẽ xây dựng, triển khai kế hoạch phòng, chống dịch bệnh quy mô lớn, ứng phó các tình huống khẩn cấp về y tế công cộng, thiên tai, thảm họa và bảo đảm an ninh y tế cấp quốc gia giai đoạn 2026-2030. Nội dung này được gắn với Chiến lược quốc gia bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Được biết, tại Đại hội đại biểu toàn quốc Hội Người cao tuổi Việt Nam lần thứ VII, nhiệm kỳ 2026 - 2031, Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương cho rằng thách thức “chưa giàu đã già” cùng gánh nặng bệnh tật đặt ra yêu cầu cấp bách đối với hệ thống y tế và toàn xã hội. Thích ứng với già hóa dân số không thể chỉ là giải pháp tình thế mà cần trở thành nhiệm vụ chiến lược lâu dài.

Cách tiếp cận đối với người cao tuổi cũng đang thay đổi. Theo đó, thay vì chủ yếu nhìn nhận đây là nhóm cần trợ giúp, chính sách hướng tới phát huy kinh nghiệm, tri thức, vốn sống và khả năng tiếp tục đóng góp của người cao tuổi. Cùng với những thách thức về y tế và an sinh, già hóa dân số cũng mở ra nhu cầu lớn đối với dịch vụ chăm sóc chuyên nghiệp và sự phát triển của “kinh tế bạc”.

Một trong những thay đổi quan trọng được Bộ Y tế đặt ra là xây dựng mạng lưới chăm sóc dựa trên gia đình, cộng đồng và y tế cơ sở thay vì phụ thuộc chủ yếu vào bệnh viện.

Người cao tuổi cần được chăm sóc sức khỏe ban đầu, khám định kỳ, lập sổ quản lý và theo dõi sức khỏe tại y tế tuyến xã. Nhóm từ đủ 80 tuổi trở lên được ưu tiên trước, sau đó từng bước mở rộng tới người từ 65 tuổi. Với người không có điều kiện tới cơ sở khám, chữa bệnh, dịch vụ khám và điều trị tại nhà cần được tổ chức phù hợp với nhu cầu và điều kiện thực tế.

Đây là yêu cầu đáng chú ý trong bối cảnh phần lớn gánh nặng sức khỏe của người cao tuổi liên quan tới bệnh mạn tính. Một người cùng lúc mắc nhiều bệnh cần được theo dõi liên tục hơn là chỉ điều trị từng đợt lúc bệnh trở nặng.

Ở tuyến chuyên sâu, mạng lưới lão khoa tại các bệnh viện đa khoa tuyến tỉnh và trung ương cần tiếp tục được củng cố, cùng các dịch vụ phát hiện sớm bệnh tật, phục hồi chức năng, phẫu thuật chỉnh hình và cung cấp dụng cụ trợ giúp.

Nhưng chăm sóc một xã hội già không thể chỉ dựa vào bác sỹ và bệnh viện. Việt Nam còn cần đội ngũ nhân viên chăm sóc tại nhà, nhân viên công tác xã hội, nhân lực phục hồi chức năng, sức khỏe tâm thần và những người được đào tạo kỹ năng chăm sóc người cao tuổi tại cộng đồng. Thành viên gia đình cũng cần được hướng dẫn để có khả năng chăm sóc đúng cách.

Cùng với y tế, nhu cầu chăm sóc dài hạn sẽ trở nên rõ hơn lúc số người cao tuổi sống một mình, hạn chế khả năng vận động hoặc cần trợ giúp trong sinh hoạt tăng lên. Bộ Y tế đề xuất nghiên cứu các mô hình nhà xã hội dành cho người cao tuổi độc thân, cô đơn, không có người nương tựa; đồng thời phát triển các hình thức chăm sóc dài hạn, chăm sóc có thời hạn, bán trú và chăm sóc an toàn tại cộng đồng.

Nguồn lực nhà nước khó có thể đáp ứng toàn bộ nhu cầu ngày càng lớn này. Định hướng được đặt ra là Nhà nước bảo đảm thể chế, dịch vụ thiết yếu, tiêu chuẩn chất lượng và hỗ trợ khả năng chi trả, đồng thời huy động nguồn lực xã hội và phát triển hợp tác công - tư.

Một phương án đáng chú ý khác là rà soát quỹ nhà, đất và cơ sở công dôi dư để phát triển dịch vụ chăm sóc và các điểm sinh hoạt cộng đồng. Cơ chế Nhà nước đặt hàng dịch vụ phục vụ người cao tuổi cũng được đề xuất hoàn thiện, cùng việc sửa đổi Luật Người cao tuổi và xây dựng Luật Trợ giúp xã hội theo hướng bao trùm, bền vững hơn.

Thích ứng với già hóa cũng không thể giới hạn trong ngành y tế. Một người cao tuổi dù được chăm sóc sức khỏe tốt vẫn có thể gặp khó khăn nếu nhà ga không có lối tiếp cận phù hợp, vỉa hè khó di chuyển, công trình công cộng thiếu thiết kế hỗ trợ hoặc dịch vụ số quá phức tạp.

Bởi vậy, hạ tầng giao thông, công trình công cộng và dịch vụ công trực tuyến được yêu cầu thiết kế theo hướng thân thiện, dễ tiếp cận. Khả năng tiếp cận của người cao tuổi cần được tính ngay từ quy hoạch, thiết kế, xây dựng và nghiệm thu công trình thay vì sửa chữa sau này.

Các trụ sở cơ quan nhà nước, nhà ga, bến xe, bến tàu, bệnh viện, cơ sở giáo dục, dạy nghề và công trình văn hóa, thể thao hiện hữu cũng cần từng bước được cải tạo. Song song với hạ tầng vật chất là hệ thống dữ liệu về người cao tuổi được kết nối với cơ sở dữ liệu quốc gia, tạo cơ sở xác định đúng nhu cầu và tổ chức chính sách phù hợp hơn.