Tuổi thọ tăng mang lại những thay đổi tích cực về chất lượng dân số nhưng cũng đặt hệ thống y tế trước một bài toán ngày càng lớn về chăm sóc người cao tuổi. Cùng với quá trình lão hóa, khả năng miễn dịch của cơ thể suy giảm, trong lúc tỷ lệ mắc các bệnh mạn tính như tim mạch, đái tháo đường, hen phế quản, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) và suy giảm miễn dịch gia tăng.

Sự kết hợp giữa tuổi cao, suy giảm miễn dịch và bệnh nền khiến một bệnh nhiễm trùng tưởng như thông thường cũng có thể trở thành nguy cơ đáng kể đối với sức khỏe. Người cao tuổi không chỉ dễ mắc bệnh hơn mà còn có khả năng đối mặt với biến chứng nghiêm trọng, phải nhập viện và quá trình hồi phục kéo dài.

Hệ miễn dịch suy giảm cùng gánh nặng bệnh nền khiến người cao tuổi dễ diễn tiến nặng trước các bệnh truyền nhiễm.

Một trong những tác nhân đang được giới chuyên môn đặc biệt lưu ý là vi rút hợp bào hô hấp (RSV). Loại vi rút hô hấp phổ biến, dễ lây này thường gây các biểu hiện tương tự cảm lạnh, nhưng mức độ nguy hiểm có thể thay đổi đáng kể ở người cao tuổi, nhất là những người đang sống chung với bệnh mạn tính.

Các số liệu được công bố tại hội thảo khoa học về RSV ở người cao tuổi do Hội Lão khoa Việt Nam tổ chức tại Hà Nội và TP.HCM cho thấy quy mô gánh nặng bệnh tật không nhỏ. Ước tính theo mô hình dự báo trong 5 năm, Việt Nam có khoảng 4,6 triệu ca hô hấp cấp do RSV ở người từ 60 tuổi trở lên, trong đó khoảng 200.000 ca nhập viện và gần 18.000 ca tử vong do bệnh đường hô hấp dưới gây ra bởi RSV.

Điểm đáng lưu ý với RSV nằm ở khả năng bệnh diễn tiến nghiêm trọng trên những cơ thể vốn đã chịu tác động của tuổi tác và bệnh nền. Người mắc COPD, bệnh tim mạch hoặc những bệnh lý mạn tính khác có thể phải đối mặt với nguy cơ cao hơn nếu mắc thêm bệnh truyền nhiễm đường hô hấp.

GS.David Halpin, Trường Y Đại học Exeter, Vương quốc Anh, Thành viên Hội đồng Quản trị và Ủy ban Khoa học của GOLD cho biết, các khuyến cáo quốc tế hiện nhấn mạnh bảo vệ những người có nguy cơ diễn tiến nặng do RSV, đặc biệt là người cao tuổi và người mắc các bệnh mạn tính như COPD hoặc bệnh tim mạch, bằng chủng ngừa. Nội dung này đã được phản ánh trong các hướng dẫn chuyên môn quốc tế, bao gồm khuyến nghị của GOLD và CDC Hoa Kỳ.

Thực tế đó cũng làm thay đổi cách tiếp cận đối với chăm sóc người cao tuổi. Thay vì chỉ tập trung điều trị bệnh nền hoặc xử lý bệnh nhiễm trùng sau lúc mắc, dự phòng nguy cơ đang dần được đưa vào quá trình quản lý sức khỏe thường quy.

Từ thực hành lâm sàng tại Bệnh viện Bạch Mai, lãnh đạo Viện Y học Nhiệt đới cho biết, tư vấn tiêm chủng đã được tích hợp vào các điểm tiếp xúc thường xuyên của người bệnh với hệ thống y tế, từ khám tim mạch, hô hấp, nội tiết, thận, lão khoa đến người bệnh chuẩn bị xuất viện hoặc chuẩn bị ghép tạng.

Nhân viên y tế rà soát lịch sử tiêm chủng, đánh giá tình trạng sức khỏe, bệnh nền và các yếu tố nguy cơ của từng người, từ đó tư vấn loại vắc-xin phù hợp với hướng dẫn chuyên môn hiện hành.

Cách tiếp cận này đặc biệt có ý nghĩa đối với người cao tuổi bởi hệ miễn dịch không còn hoạt động giống giai đoạn trẻ. PGS-TS.Phạm Quang Thái, Phó trưởng khoa Kiểm soát bệnh truyền nhiễm, Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương phân tích, tuổi tác gia tăng kéo theo hiện tượng lão hóa miễn dịch, làm suy giảm khả năng đáp ứng của cơ thể trước các tác nhân gây bệnh.

Người cao tuổi và người mắc bệnh nền do đó có nguy cơ cao hơn trước bệnh truyền nhiễm và nhiễm trùng. Những tiến bộ trong nghiên cứu, phát triển vắc-xin, bao gồm ứng dụng công nghệ chất bổ trợ, đang góp phần hỗ trợ tăng cường đáp ứng miễn dịch ở nhóm dân số có nguy cơ cao.

RSV không phải nguy cơ duy nhất cần được chú ý trong quá trình chăm sóc sức khỏe người cao tuổi. Cúm, phế cầu hay zona thần kinh cũng có thể tạo thêm gánh nặng bệnh tật, đặc biệt đối với những người vốn đang phải điều trị bệnh mạn tính.

Zona thần kinh là một ví dụ. Người mắc hen, COPD, bệnh tim mạch hoặc đái tháo đường có nguy cơ mắc zona cao hơn. Một số nghiên cứu được dẫn tại hội thảo ghi nhận bệnh tim mạch có thể làm tăng nguy cơ mắc zona khoảng 34%, còn đái tháo đường khoảng 38%.

Trước những nguy cơ gia tăng cùng tuổi tác và bệnh nền, chủ động phòng các bệnh truyền nhiễm có thể dự phòng bằng vắc-xin được xem là giải pháp quan trọng giúp người cao tuổi giảm nguy cơ mắc bệnh nặng và biến chứng.

Theo chuyên gia Hệ thống Tiêm chủng Long Châu, người cao tuổi, đặc biệt những người có bệnh nền mạn tính, cần chủ động rà soát lịch sử tiêm chủng và tiêm đầy đủ các vắc-xin cần thiết để tăng khả năng phòng bệnh trong bối cảnh hệ miễn dịch suy giảm theo tuổi tác.

Những vắc-xin cần được quan tâm gồm cúm mùa, phế cầu, zona thần kinh, RSV cùng một số vắc-xin khác phù hợp với độ tuổi, tình trạng sức khỏe và tiền sử tiêm chủng. Trong đó, vắc-xin cúm cần được tiêm nhắc định kỳ, vắc-xin phế cầu giúp phòng các bệnh nghiêm trọng như viêm phổi, viêm màng não và nhiễm khuẩn huyết, còn vắc-xin zona và RSV góp phần giảm nguy cơ mắc bệnh cũng như các biến chứng nặng ở nhóm tuổi có nguy cơ cao.

Người cao tuổi có bệnh nền nên được bác sỹ khám sàng lọc và tư vấn trước tiêm để lựa chọn loại vắc-xin, lịch tiêm phù hợp, qua đó chủ động tạo thêm hàng rào bảo vệ trước các bệnh truyền nhiễm có thể làm nặng thêm tình trạng sức khỏe sẵn có.