Cấp cứu thành công ngoạn mục ca vỡ phình động mạch chủ bụng

Các bác sỹ khoa Phẫu thuật tim mạch và lồng ngực, Bệnh viện E vừa phẫu thuật cấp cứu thành công, giành lại sự sống cho một người bệnh nam 71 tuổi, quê Ninh Bình, bị vỡ phình động mạch chủ bụng trong tình trạng sốc mất máu, nguy cơ tử vong rất cao.

Bác sỹ của Bệnh viện E đang thăm khám cho bệnh nhân.

Người bệnh nhập viện trong tình trạng đau bụng dữ dội, mạch nhanh, huyết áp tụt và có biểu hiện sốc mất máu điển hình. Thạc sỹ Bác sỹ Nguyễn Hoàng Nam, Phó trưởng Khoa Phẫu thuật tim mạch và lồng ngực, Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện E cho biết, qua khai thác bệnh sử, người bệnh đã được chẩn đoán phình động mạch chủ bụng và từng được tư vấn can thiệp điều trị trước đó, tuy nhiên do trì hoãn nên dẫn đến biến chứng nguy hiểm.

Ngay khi tiếp nhận, các bác sỹ tiến hành siêu âm và chụp chiếu, phát hiện khối phình động mạch chủ bụng rất lớn, có dấu hiệu nghi ngờ vỡ. Người bệnh được chẩn đoán vỡ phình động mạch chủ bụng sau phúc mạc và được chỉ định phẫu thuật khẩn cấp do tình trạng sốc mất máu. Theo các bác sỹ, đây là một cấp cứu ngoại khoa tối khẩn, có tỷ lệ tử vong rất cao nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời.

Người bệnh được chuyển thẳng vào phòng mổ. Các kíp trực cấp cứu, gây mê hồi sức ngoại tim mạch, phẫu thuật tim mạch và lồng ngực đã phối hợp khẩn trương, chuẩn bị đầy đủ phương tiện, vật tư và máu truyền để sẵn sàng cho ca phẫu thuật phức tạp.

Dưới sự chỉ đạo trực tiếp của TS.Nguyễn Công Hựu, Giám đốc Bệnh viện E, các bác sỹ khoa Phẫu thuật tim mạch và lồng ngực đã tiến hành phẫu thuật. Khi mở ổ bụng, các bác sỹ ghi nhận có nhiều dịch sẫm màu, vùng sau phúc mạc quanh động mạch chủ chậu xuất hiện khối máu tụ rất lớn.

Các phẫu thuật viên tiến hành mở khối phình động mạch chủ, xung quanh có nhiều máu và máu tụ. Trong lòng khối phình xuất hiện nhiều máu cục đã tổ chức hóa kèm mảng xơ vữa bám thành, thành bên trái có vết rách kích thước khoảng nửa centimet.

Trước tình trạng tổn thương nặng, các bác sỹ quyết định cắt bỏ đoạn động mạch chủ bị phình vỡ và thay thế bằng đoạn mạch máu nhân tạo. Theo Bác sỹ Nam, phẫu thuật phình động mạch chủ bụng vốn đã rất khó, nhưng khi túi phình đã vỡ thì mức độ nguy hiểm và thách thức tăng lên gấp nhiều lần, đòi hỏi sự phối hợp chính xác, nhịp nhàng giữa các kíp chuyên môn.

Sau hơn ba giờ phẫu thuật căng thẳng, ca đại phẫu đã thành công. Hiện tại, sức khỏe người bệnh ổn định, vết mổ liền tốt và tiếp tục được theo dõi sát. Gia đình người bệnh bày tỏ sự xúc động và vui mừng khi người thân được cứu sống trong gang tấc.

Theo các bác sỹ, phình động mạch chủ là bệnh lý nguy hiểm nhưng thường diễn tiến âm thầm, ít biểu hiện rõ ràng cho đến khi xảy ra biến chứng vỡ. Khi túi phình vỡ, người bệnh có thể rơi vào tình trạng sốc mất máu cấp, đe dọa trực tiếp đến tính mạng.

Bác sỹ Nam ví túi phình động mạch chủ giống như một chiếc săm xe bị phồng, khi vỡ sẽ gây chảy máu ồ ạt trong ổ bụng, khiến người bệnh đau bụng dữ dội quanh rốn, choáng váng và có thể ngất.

Đặc biệt, với các khối phình động mạch chủ có đường kính trên năm centimet, nguy cơ vỡ dao động từ 10-20%. Đáng lo ngại, khoảng 80% trường hợp vỡ phình động mạch chủ tử vong trước khi kịp đến bệnh viện. Vì vậy, việc phát hiện sớm và điều trị kịp thời có ý nghĩa quyết định trong việc ngăn ngừa biến chứng nguy hiểm.

Các bác sỹ khuyến cáo, nhóm đối tượng có nguy cơ cao mắc phình động mạch chủ bụng gồm người cao tuổi, nam giới, người có tiền sử tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu và người hút thuốc lá lâu năm. Những đối tượng này cần thăm khám chuyên khoa tim mạch định kỳ và tầm soát bằng siêu âm.

Khi phát hiện túi phình có đường kính từ năm centimet ở nữ hoặc năm phẩy năm centimet ở nam, cần được cân nhắc can thiệp phẫu thuật chủ động để tránh nguy cơ vỡ đột ngột. Người bệnh tuyệt đối không chủ quan khi xuất hiện các triệu chứng đau bụng âm ỉ nếu đã biết mình có phình động mạch chủ.

Hiện nay, khoa Phẫu thuật tim mạch và lồng ngực, Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện E có thể thực hiện phẫu thuật toàn diện các bệnh lý tim, mạch máu và lồng ngực. Đơn vị đang triển khai thường quy nhiều kỹ thuật khó như phẫu thuật Fontan, Glenn, bắc cầu chủ vành, thay van tim cho người bệnh lớn tuổi hoặc suy tim nặng.

Đặc biệt, Trung tâm Tim mạch là đơn vị đầu tiên trong cả nước triển khai phẫu thuật tim hở nội soi thường quy với tỷ lệ thành công cao, đạt gần 96%.

Trung tâm cũng là cơ sở duy nhất hiện nay thực hiện thường quy phẫu thuật tim nội soi bằng hệ thống ba chiều, nội soi hoàn toàn qua các đường mổ nhỏ dưới một phẩy hai centimet đối với một số bệnh lý tim mạch.

Lối sống hiện đại đẩy người trẻ vào nguy cơ bệnh mạch vành

Trao đổi với phóng viên, TS.Nguyễn Văn Hải, Trưởng Khoa Tim mạch - Tim mạch can thiệp, Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc - Phúc Trường Minh cảnh báo về mức độ nguy hiểm của bệnh mạch vành và xu hướng trẻ hóa.

Theo bác sỹ, mạch vành là mạch máu có nhiệm vụ nuôi quả tim. Mạch vành bị tổn thương thường xuất phát từ quá trình xơ vữa, liên quan đến các yếu tố nguy cơ tim mạch như tuổi cao, hút thuốc lá, thuốc lào, lối sống ít vận động, cũng như các yếu tố đã được xác định rõ ràng như tăng huyết áp, đái tháo đường và rối loạn chuyển hóa lipid.

Quá trình xơ vữa tiến triển dần theo thời gian khiến mạch vành bị hẹp và không cung cấp đủ máu cho tim. Khi dòng máu nuôi tim bị tắc đột ngột, có thể dẫn đến nhồi máu cơ tim, một tình trạng nguy hiểm, có thể gây hậu quả nghiêm trọng nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.

Một điểm đáng chú ý là nhồi máu cơ tim không còn là bệnh lý của người cao tuổi mà đang có xu hướng xảy ra ở người trẻ và trung niên.

Những người này thường có các yếu tố nguy cơ hiện đại như hút thuốc lá, stress trong công việc, lối sống tĩnh tại, ít vận động và thức đêm nhiều. Đây là những yếu tố nguy cơ phổ biến ở người Việt Nam, đặc biệt trong giới trẻ.

Nhồi máu cơ tim ở người trẻ thường diễn biến rất dữ dội. Một số trường hợp rơi vào sốc tim, nhiều bệnh nhân cảm giác như đang bị đe dọa trực tiếp đến tính mạng, dẫn đến khủng hoảng tâm lý nặng nề.

Ngay cả những người có lối sống tích cực, tập luyện thường xuyên vẫn có thể gặp những tình huống đáng tiếc như đột tử ở vận động viên thể thao chuyên nghiệp hoặc bán chuyên nghiệp.

Bác sỹ Hải chia sẻ từng điều trị một bệnh nhân nam, 47 tuổi, thường xuyên leo núi. Dù thể lực tốt và tập luyện nhiều năm, một ngày bệnh nhân cảm thấy mệt và đi khám, kết quả chẩn đoán là nhồi máu cơ tim.

Bệnh nhân rất sốc và ban đầu phản ứng gay gắt vì cho rằng tập luyện đều đặn, không có yếu tố nguy cơ tim mạch rõ ràng thì không thể mắc bệnh.

Trường hợp này cho thấy dù không có yếu tố nguy cơ điển hình, vẫn tồn tại những yếu tố cơ địa hoặc nguy cơ tiềm ẩn khó nhận ra.

Bác sỹ Hải nhấn mạnh điện tim bình thường không loại trừ bệnh mạch vành. Thực tế có khoảng 40 đến 50% người mắc bệnh mạch vành có điện tim bình thường.

Thậm chí có bệnh nhân hẹp cả ba thân động mạch vành nhưng điện tim vẫn không ghi nhận bất thường. Do đó, đối với bệnh nhân có nhiều yếu tố nguy cơ, cần tiếp tục theo dõi và thực hiện các xét nghiệm chuyên sâu như điện tim gắng sức để khẳng định bệnh.

Dấu hiệu kinh điển nhất của bệnh là cơn đau ngực, thường ở giữa ngực, sau xương ức, lan lên cằm, cổ hoặc cánh tay trái, kéo dài khoảng 15 đến 20 phút. Tuy nhiên, không phải lúc nào bệnh cũng biểu hiện điển hình. Một số người chỉ thấy khó thở, vã mồ hôi, mệt mỏi không tương xứng với hoạt động, đặc biệt là phụ nữ, người cao tuổi và bệnh nhân đái tháo đường.

Trong những trường hợp này, người bệnh cần được tư vấn và thăm khám bởi nhân viên y tế. Một thể nguy hiểm khác là đột tử do mạch vành, khi bệnh chưa kịp biểu hiện lâm sàng nhưng bệnh nhân đã rơi vào hôn mê và tử vong ngay.

Về điều trị, nền tảng cơ bản là điều trị nội khoa kết hợp thay đổi lối sống. Bệnh nhân cần giảm stress, tăng cường vận động thể lực, từ bỏ thuốc lá và rượu bia, đồng thời kiểm soát chặt chẽ các yếu tố nguy cơ tim mạch như mỡ máu, huyết áp và đường huyết.

Thuốc kháng kết tập tiểu cầu cũng thường được sử dụng để hạn chế hình thành cục máu đông, đặc biệt khi mạch vành xảy ra biến cố cấp tính.

Phương pháp can thiệp động mạch vành qua da cũng được áp dụng rộng rãi, bao gồm nong rộng mạch vành và đặt stent. Một xu hướng mới là nong bóng phủ thuốc, thường được áp dụng trong các trường hợp tái hẹp sau stent hoặc tổn thương mạch vành nhỏ. Phương pháp này được sử dụng kết hợp với stent theo chiến lược lai, giúp giảm gánh nặng phải đặt quá nhiều stent cho bệnh nhân.

Chuyên gia lưu ý, can thiệp mạch vành chỉ là một khâu trong quá trình điều trị lâu dài. Việc đặt stent nhằm cải thiện dòng máu, nhưng các yếu tố nguy cơ vẫn tồn tại và có thể tiến triển. Sau can thiệp, bệnh nhân cần sử dụng thuốc kháng kết tập tiểu cầu kép để ngăn ngừa hình thành cục máu đông, thời gian dùng thuốc được cá thể hóa theo từng bệnh nhân.

Bệnh mạch vành nguy hiểm khi người bệnh chủ quan, không được tầm soát và điều trị kịp thời. Khi được phát hiện sớm và điều trị đúng, người bệnh vẫn có thể sinh hoạt, làm việc và sống gần như bình thường. Bác sỹ Hải nhấn mạnh các thủ thuật can thiệp, kể cả mạch vành hay phẫu thuật bắc cầu nối chủ vành, nếu được chỉ định đúng và thực hiện kịp thời, mang lại lợi ích lớn cho người bệnh.

Đục thủy tinh thể kết hợp phù hoàng điểm, nguy cơ mù nếu chậm trễ

Nhìn mờ kéo dài, hình ảnh méo mó và xuất hiện vùng tối ở trung tâm thị trường, bà Lệ, 66 tuổi, sinh sống tại TP.HCM, được chẩn đoán mắc cùng lúc hai bệnh lý mắt nguy hiểm là đục thủy tinh thể và phù hoàng điểm.

Theo chia sẻ của người bệnh, cả hai mắt bắt đầu mờ dần khoảng một năm nay. Thời gian gần đây, tình trạng nhìn mờ tiến triển rõ rệt hơn, đặc biệt kèm hiện tượng méo hình khi quan sát, khiến sinh hoạt gặp nhiều khó khăn nên bà quyết định đi khám chuyên khoa mắt.

Thạc sỹ, bác sỹ Dương Minh Phúc, Trung tâm Mắt Công nghệ cao, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM cho biết, kết quả thăm khám ghi nhận bà Lệ bị đục thủy tinh thể tuổi già ở cả hai mắt, cùng mức độ III. Tuy nhiên, thị lực giữa hai mắt có sự chênh lệch lớn. Mắt trái đạt 3/10, trong khi mắt phải chỉ còn khả năng đếm ngón tay ở khoảng cách một mét.

Để tìm nguyên nhân gây suy giảm thị lực nặng hơn ở mắt phải, bác sỹ chỉ định chụp cắt lớp võng mạc. Hình ảnh cho thấy hoàng điểm mắt phải bị phù nề, các mạch máu nhỏ bị tổn thương khiến dịch rò rỉ và thấm ra ngoài, làm vùng hoàng điểm sưng to và giảm chức năng thị giác.

Hoàng điểm là vùng trung tâm của võng mạc, tập trung dày đặc các tế bào cảm thụ ánh sáng, đóng vai trò quyết định trong việc nhìn rõ, nhìn chi tiết và nhận diện hình ảnh. Khi vùng này bị phù, người bệnh thường thấy hình ảnh mờ, méo hoặc xuất hiện điểm tối ở trung tâm tầm nhìn.

Bác sỹ Phúc giải thích, đục thủy tinh thể là tình trạng thủy tinh thể mất dần độ trong suốt, thường gặp ở người lớn tuổi. Khi thủy tinh thể bị mờ, ánh sáng không thể hội tụ chính xác lên võng mạc, dẫn đến giảm thị lực.

Trong khi đó, phù hoàng điểm là hiện tượng sưng ở trung tâm võng mạc, thường do tổn thương hệ mạch máu nhỏ, gây rò rỉ dịch. Trường hợp của bà Lệ, dù mức độ đục thủy tinh thể hai mắt tương đương nhau nhưng mắt phải nhìn kém hơn rõ rệt do kèm theo phù hoàng điểm.

Theo bác sỹ, việc mắc đồng thời hai bệnh lý này đặc biệt nguy hiểm vì nếu không được can thiệp đúng và kịp thời, khả năng phục hồi thị lực gần như không còn.

Sau khi hội chẩn, các bác sỹ xây dựng phác đồ điều trị theo từng giai đoạn. Mắt trái được ưu tiên phẫu thuật thay thủy tinh thể trước do không bị phù hoàng điểm. Với mắt phải, người bệnh cần điều trị phù hoàng điểm trước bằng tiêm nội nhãn, sau khi tình trạng sưng ổn định mới tiến hành phẫu thuật thay thủy tinh thể nhân tạo.

Việc xử trí theo trình tự này là cần thiết bởi nếu phẫu thuật thay thủy tinh thể khi hoàng điểm đang phù nề, nguy cơ làm tình trạng viêm và tụ dịch nặng hơn là rất cao, ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả phẫu thuật.

Bà Lệ được tiêm nội nhãn thuốc kháng VEGF ba lần, mỗi liều cách nhau một tháng. Sau điều trị, tình trạng phù hoàng điểm ở mắt phải giảm rõ rệt, đủ điều kiện can thiệp phẫu thuật. Bác sỹ tiến hành phẫu thuật phaco, sử dụng sóng siêu âm để tán nhuyễn thủy tinh thể bị đục, hút bỏ hoàn toàn và thay thế bằng thủy tinh thể nhân tạo.

Sau phẫu thuật, người bệnh được hướng dẫn tránh để nước sinh hoạt bắn vào mắt trong những ngày đầu, hạn chế làm việc nặng, tránh môi trường khói bụi và các hoạt động vận động mạnh nhằm giúp vết mổ nhanh lành và hạn chế biến chứng.

Tái khám sau hai tuần, thị lực mắt phải của bà Lệ đạt 6/10, mắt trái đạt 9/10. Tình trạng phù hoàng điểm mắt phải tạm ổn định, vết mổ hồi phục tốt và người bệnh có thể sinh hoạt bình thường.

Bác sỹ Phúc cho biết trên thực tế, nhiều người lớn tuổi thường cho rằng mắt mờ là do quá trình lão hóa tự nhiên nên chủ quan, trì hoãn việc thăm khám.

Điều này khiến các bệnh lý như đục thủy tinh thể, phù hoàng điểm hoặc các tổn thương võng mạc khác không được phát hiện sớm, làm giảm cơ hội bảo tồn thị lực.

Người dân nên khám mắt định kỳ mỗi 6 - 12 tháng, đặc biệt cần đến cơ sở y tế ngay khi xuất hiện các dấu hiệu như nhìn mờ, méo hình hoặc có điểm tối ở trung tâm thị trường để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.