Một đoạn cao tốc Mai Sơn - Quốc lộ 45.

Đây là một trong những yêu cầu của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về việc thực hiện Nghị quyết số 52/2017/QH14 về chủ trương đầu tư Dự án xây dựng một số đoạn đường bộ cao tốc trên tuyến Bắc - Nam phía Đông giai đoạn 2017 - 2020.

Rút kinh nghiệm đầu tư phân kỳ

Tại Kết luận số 220/KL-UBTVQH16, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ghi nhận nỗ lực của Chính phủ trong việc hoàn thành, thông xe tuyến chính của 11 dự án thành phần của Dự án xây dựng một số đoạn đường bộ cao tốc trên tuyến Bắc - Nam phía Đông giai đoạn 2017 - 2020, với tổng chiều dài 654 km.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội đánh giá việc hoàn thành, đưa toàn bộ tuyến chính vào khai thác đã góp phần kết nối các vùng kinh tế trọng điểm, rút ngắn thời gian, giảm chi phí vận tải, tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời góp phần bảo đảm quốc phòng - an ninh cho các địa phương và cả nước.

Tuy nhiên, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị Chính phủ tiếp tục hoàn thiện Báo cáo về tình hình thực hiện Dự án để gửi Quốc hội tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, đồng thời tập trung xử lý dứt điểm những phần việc còn lại.

Theo đó, Ủy ban Thường vụ Quốc hội yêu cầu Bộ Xây dựng, các cơ quan chủ quản và chính quyền địa phương liên quan lập kế hoạch chi tiết, gắn trách nhiệm trực tiếp của người đứng đầu với việc hoàn thành các hạng mục đường gom, trạm dừng nghỉ và hệ thống giao thông thông minh (ITS), đồng thời tháo gỡ dứt điểm vướng mắc trong xác định đơn giá vật liệu đất đắp tại các mỏ đặc thù.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng yêu cầu Chính phủ tổ chức đánh giá toàn diện, định lượng hiệu quả kinh tế - xã hội sau đầu tư của Dự án so với Báo cáo nghiên cứu khả thi được duyệt. Trên cơ sở kết quả đánh giá, Chính phủ cần rút ra bài học kinh nghiệm sâu sắc về công tác quy hoạch, phân kỳ quy mô đầu tư 2 làn xe hoặc 4 làn xe hạn chế để áp dụng trong quá trình chuẩn bị đầu tư các dự án hạ tầng giao thông trọng điểm quốc gia khác.

Đối với các hạng mục phục vụ quản lý, khai thác, Ủy ban Thường vụ Quốc hội yêu cầu các cơ quan liên quan khẩn trương hoàn thiện, nghiệm thu và đưa vào vận hành đồng bộ hệ thống ITS, thu phí điện tử không dừng và kiểm soát tải trọng, qua đó bảo đảm khả năng kết nối, chia sẻ dữ liệu với các cơ quan quản lý nhà nước.

Đối với hệ thống trạm dừng nghỉ, Ủy ban Thường vụ Quốc hội yêu cầu các cơ quan liên quan đôn đốc, kiểm soát chặt tiến độ xây dựng và chất lượng vận hành, đồng thời xử lý nghiêm những trường hợp chậm trễ hoặc có năng lực yếu kém.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng yêu cầu các cơ quan quản lý tăng cường kiểm tra chất lượng công trình sau khi đưa vào khai thác, nhất là đối với mặt đường, khe co giãn, hệ thống chiếu sáng và thoát nước; đồng thời yêu cầu các nhà thầu thực hiện đầy đủ trách nhiệm bảo hành, kịp thời khắc phục những khiếm khuyết phát sinh.

Đáng chú ý, đối với kiến nghị của Chính phủ về việc dừng giám sát Dự án, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho biết sẽ xem xét kết thúc chế độ báo cáo định kỳ hằng năm sau khi Chính phủ hoàn thành và báo cáo bằng văn bản về 5 nhóm công việc.

Theo yêu cầu của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ phải hoàn thành các hạng mục còn lại, đường gom dân sinh và đưa các trạm dừng nghỉ trong phạm vi Dự án vào khai thác đồng bộ; nghiệm thu, đưa vào vận hành đồng bộ hệ thống quản lý, giám sát giao thông và thu phí; giải quyết dứt điểm các khiếu nại, kiến nghị liên quan đến đường gom dân sinh; xử lý đầy đủ các kiến nghị của Kiểm toán Nhà nước và thống nhất số liệu vốn.

Bên cạnh đó, Chính phủ phải hoàn thành quyết toán toàn bộ Dự án, đồng thời lập và gửi Quốc hội Báo cáo đánh giá kết thúc Dự án, trong đó đánh giá hiệu quả đầu tư, khai thác, thu phí và khả năng thu hồi vốn nhà nước.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng nêu rõ, sau khi chế độ báo cáo định kỳ hằng năm đối với Dự án kết thúc, hoạt động quản lý, khai thác, bảo trì, thu phí và các nội dung liên quan trong giai đoạn vận hành vẫn tiếp tục chịu sự giám sát theo thẩm quyền và quy định của pháp luật chuyên ngành.

Tiếp tục hoàn thiện các hạng mục còn lại

Theo Chính phủ, tính đến đầu tháng 8/2026, toàn bộ 11 dự án thành phần thuộc Dự án cao tốc Bắc - Nam phía Đông giai đoạn 2017 - 2020 đã hoàn thành, đưa vào khai thác. Các đơn vị liên quan cũng đã hoàn thành hệ thống giao thông thông minh, thu phí điện tử không dừng và trạm kiểm tra tải trọng xe.

Từ tháng 3/2026, Bộ Xây dựng đã triển khai thu phí tại 5 dự án thành phần đầu tư công và lũy kế doanh thu trong 4 tháng, tính đến ngày 30/6/2026, đạt khoảng 1.338 tỷ đồng.

Song song với việc tổ chức khai thác tuyến chính, Bộ Xây dựng đang tiếp tục hoàn thiện quy mô một số đoạn cao tốc được đầu tư phân kỳ. Trong đó, Bộ Xây dựng đang triển khai nâng cấp, mở rộng 3 đoạn tuyến được đầu tư với quy mô 2 làn xe hoặc 4 làn xe hạn chế lên quy mô hoàn chỉnh theo quy chuẩn, tiêu chuẩn và dự kiến hoàn thành vào cuối năm 2026.

Đến nay, Dự án mở rộng đoạn Cao Bồ - Mai Sơn đã cơ bản hoàn thành và được thông xe, đưa vào khai thác với quy mô 6 làn xe hoàn chỉnh từ ngày 30/6/2026. Hai dự án mở rộng đoạn Cam Lộ - La Sơn và La Sơn - Hòa Liên dự kiến hoàn thành vào cuối năm 2026.

Đối với các dự án thành phần còn lại, trừ cầu Mỹ Thuận 2, Bộ Xây dựng đã thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, tổng hợp số liệu từ các địa phương và Tổng công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam (VEC), tiếp thu ý kiến của Bộ Tài chính và báo cáo Thủ tướng Chính phủ về các phương án đầu tư nâng cấp, hoàn thiện các tuyến cao tốc.

Đến nay, Bộ Xây dựng đã hoàn thành công tác lập Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi, lấy ý kiến các bộ, địa phương liên quan và thành lập Hội đồng thẩm định nội bộ.

Bộ Xây dựng đang sắp xếp thứ tự ưu tiên các dự án trong kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030 để cân đối, bố trí nguồn vốn cho các dự án mở rộng những đoạn cao tốc có quy mô phân kỳ. Đồng thời, Bộ Xây dựng đang nghiên cứu, đề xuất các cơ chế, chính sách huy động nguồn vốn ngoài ngân sách để triển khai các dự án này.

Sau khi tổng hợp ý kiến của các bộ, địa phương và hoàn thành công tác thẩm định nội bộ, Bộ Xây dựng sẽ hoàn thiện hồ sơ Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi để trình cấp có thẩm quyền theo quy định.

Hệ thống trạm dừng nghỉ thuộc Dự án xây dựng một số đoạn đường bộ cao tốc trên tuyến Bắc - Nam phía Đông giai đoạn 2017 – 2020 là một trong những hạng mục mà các chủ đầu tư cần tiếp tục hoàn thiện để bảo đảm khai thác đồng bộ tuyến cao tốc.

Theo Chính phủ, các cơ quan có thẩm quyền đã ký hợp đồng đầu tư 21 trạm dừng nghỉ trên toàn tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông. Trong số này, 13/21 trạm đã hoàn thành hoặc cơ bản hoàn thành các công trình dịch vụ công thiết yếu; 3/21 trạm chưa hoàn thành công trình dịch vụ công nhưng đã bố trí trạm tạm; 4/21 trạm chưa hoàn thành công trình dịch vụ công.

Riêng trạm dừng nghỉ tại Km144 thuộc đoạn Vĩnh Hảo - Phan Thiết chưa thể triển khai thi công do còn vướng mặt bằng, trong khi các đơn vị liên quan mới bàn giao khoảng 83% diện tích tính đến thời điểm báo cáo.

Trong phạm vi Dự án cao tốc Bắc - Nam phía Đông giai đoạn 2017 - 2020 có 11 trạm dừng nghỉ. Đến đầu tháng 8/2026, các chủ đầu tư đã đưa 6 trạm vào khai thác, trong đó 4 trạm đã khai thác đầy đủ các công trình dịch vụ công và dịch vụ thương mại, còn 2 trạm đã khai thác các công trình dịch vụ thiết yếu và đang tiếp tục hoàn thiện các công trình dịch vụ thương mại.

Đối với 5 trạm còn lại, 2 trạm đã bố trí trạm tạm để phục vụ người tham gia giao thông và đang chuẩn bị hoàn thành các công trình dịch vụ thiết yếu, trong khi 3 trạm đang được đầu tư xây dựng.

Theo kế hoạch được Chính phủ báo cáo, các chủ đầu tư sẽ hoàn thành và đưa toàn bộ các trạm dừng nghỉ thuộc Dự án vào khai thác đồng bộ trong năm 2026.

Dự án cao tốc Bắc - Nam phía Đông giai đoạn 2017 - 2020 gồm 11 Dự án thành phần, dài khoảng 654 km, tổng mức đầu tư sau điều chỉnh 97.290 tỷ đồng, trong đó có 8 Dự án đầu tư công và 3 Dự án PPP.

8 dự án đầu tư công gồm: Cao Bồ - Mai Sơn; Mai Sơn - Quốc lộ 45; Quốc lộ 45 - Nghi Sơn; Nghi Sơn - Diễn Châu; Cam Lộ - La Sơn; Vĩnh Hảo - Phan Thiết; Phan Thiết - Dầu Giây; cầu Mỹ Thuận 2. 3 dự án PPP gồm: Diễn Châu - Bãi Vọt; Nha Trang - Cam Lâm; Cam Lâm - Vĩnh Hảo.