Lực lượng chức năng kiểm tra một cơ sở kinh doanh mỹ phẩm tại Đắc Lắk

Tỷ lệ mỹ phẩm giả đáng lo

Tại Hội thảo “Mỹ phẩm: Từ công bố, sản xuất đến đảm bảo chất lượng” do Bộ Y tế phối hợp cùng Bộ Công thương tổ chức đã làm dấy lên nhiều lo ngại trong giới chuyên môn cũng như người tiêu dùng về chất lượng mỹ phẩm. Theo TS. Tạ Mạnh Hùng, Phó cục trưởng Cục quản lý dược (Bộ Y tế), số liệu từ Tổ chức Y tế thế giới (WHO) cho thấy, khoảng 50% mỹ phẩm được rao bán trên mạng là hàng giả. Việt Nam đang đối mặt với nguy cơ cao khi có đến 60% mỹ phẩm tiêu thụ qua các sàn thương mại điện tử. Đây là nơi hàng giả, hàng nhái và hàng kém chất lượng dễ dàng len lỏi mà thiếu sự kiểm soát chặt chẽ.

Với quy mô thị trường lên tới 2,4 tỷ USD mỗi năm và tốc độ tăng trưởng trung bình 10-15%, Việt Nam trở thành “mảnh đất màu mỡ” cho hàng giả sinh sôi, đặc biệt trong bối cảnh thị phần mỹ phẩm trong nước còn khiêm tốn, chủ yếu bị chiếm lĩnh bởi các thương hiệu nước ngoài.

Lý giải thêm về điều này, theo bà Lê Thị Hà, Trưởng phòng Quản lý hoạt động thương mại điện tử (Bộ Công thương), tình trạng mỹ phẩm nhái thương hiệu, quảng cáo sai công dụng và bán hàng giả qua các hình thức livestream đang diễn ra phổ biến trên các nền tảng số. Tuy nhiên, việc kiểm tra nguồn gốc và chất lượng sản phẩm trên môi trường mạng gặp nhiều thách thức. Trách nhiệm hiện đang đặt nặng lên người bán, trong khi giấy tờ pháp lý khó đối chiếu do thiếu dữ liệu dùng chung, giấy tờ giả cũng không dễ bị phát hiện. Hơn nữa, các quy định pháp lý hiện hành chủ yếu điều chỉnh nhà sản xuất, chưa có chế tài rõ ràng cho hoạt động kinh doanh mỹ phẩm trực tuyến.

TS. Hùng nhấn mạnh, mỹ phẩm là mặt hàng có sức tiêu thụ lớn và lợi nhuận cao, trở thành mục tiêu hấp dẫn của các đối tượng làm giả. Xu hướng tiêu dùng mỹ phẩm handmade và homemade phát triển nhanh chóng trong vài năm gần đây, cũng khiến việc kiểm soát chất lượng trở nên phức tạp hơn. Trên thực tế, nhiều cơ sở sản xuất nhỏ lẻ không tuân thủ quy trình sản xuất, không công bố sản phẩm đúng quy định, hoặc thậm chí quảng cáo sai lệch công dụng, khiến các loại mỹ phẩm tự chế trở thành nguy cơ tiềm ẩn cho sức khỏe cộng đồng.

Một nguyên nhân khác khiến mỹ phẩm giả vẫn có “đất sống”, đó là tâm lý ham rẻ trong một bộ phận không nhỏ người tiêu dùng. Dù có nhiều cảnh báo về nguy cơ từ các sản phẩm không rõ nguồn gốc, nhưng người tiêu dùng vẫn tìm mua, góp phần tiếp tay cho thị trường hàng giả mở rộng. TS. Hùng thẳng thắn cho rằng, hành vi này đang làm gia tăng quy mô và sự phức tạp của vấn nạn mỹ phẩm giả, khiến công tác quản lý ngày càng khó khăn.

Bài toán siết chặt

Hệ quả nghiêm trọng từ mỹ phẩm giả, không chỉ nằm ở mặt kinh tế mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng. Theo thống kê từ Bệnh viện Da liễu TP.HCM, trong năm 2024 đã có hơn 80.000 lượt bệnh nhân đến khám do viêm da tiếp xúc dị ứng, trong đó phần lớn có liên quan đến mỹ phẩm kém chất lượng. Không ít trường hợp nhập viện vì biến chứng nặng, để lại tổn thương lâu dài.

Trước thực trạng này, Cục Quản lý Dược đã đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng điểm nhằm siết chặt quản lý mỹ phẩm. Trước hết, cần tăng cường hậu kiểm, triển khai các đợt kiểm tra định kỳ trên thị trường, xử lý nghiêm các vi phạm liên quan đến công bố, quảng cáo và sản xuất mỹ phẩm. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu minh bạch, cho phép truy xuất nguồn gốc sản phẩm dễ dàng cũng là một bước tiến quan trọng. Bên cạnh đó, cần hỗ trợ phát triển ngành mỹ phẩm nội địa bằng cách khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào nghiên cứu và phát triển (R&D), cải tiến công nghệ sản xuất, nâng cao tiêu chuẩn chất lượng. Việc xây dựng thương hiệu mỹ phẩm Việt dựa trên nguyên liệu bản địa, thảo dược tự nhiên cũng được đề xuất như một hướng đi chiến lược.

Ngoài ra, nâng cao nhận thức người tiêu dùng là yếu tố then chốt. Các chiến dịch truyền thông cần được triển khai rộng rãi nhằm phổ biến kiến thức về mỹ phẩm an toàn, hướng dẫn lựa chọn sản phẩm uy tín và khuyến khích người tiêu dùng sử dụng các công cụ kiểm tra công bố sản phẩm qua cổng thông tin của Cục Quản lý Dược. Bên cạnh đó, việc phối hợp liên ngành giữa các cơ quan như Bộ Y tế, Bộ Công thương, Hải quan, Quản lý thị trường và Công an cần được đẩy mạnh, kết hợp với học hỏi kinh nghiệm quốc tế để nâng cao năng lực quản lý.

Còn về phía Bộ Công thương, bà Hà đề xuất cần xây dựng cơ sở dữ liệu chung giữa các cơ quan để đối chiếu, kiểm tra nhanh chóng các sản phẩm và nhà phân phối trên sàn thương mại điện tử. Việc sửa đổi Luật Thương mại điện tử nhằm tăng cường trách nhiệm cho cả người bán và chủ sàn là điều cấp thiết, đồng thời cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ truy xuất nguồn gốc để tạo ra môi trường kinh doanh minh bạch và an toàn hơn.