Bất ngờ dừng đánh giá

Cho đến thời điểm này, tất cả các chủ đầu tư, ban quản lý dự án, các tổng công ty còn 100% vốn Nhà nước như Tổng công ty Đường sắt Việt Nam, Tổng công ty Đầu tư phát triển Cửu Long và Tổng công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam đều đã nhận được Văn bản số 475/BGTVT - CQLXD của Bộ GTVT về việc dừng thực hiện công tác đánh giá kết quả thực hiện, xếp hạng năng lực của các tổ chức tư vấn và kết quả thực hiện của các nhà thầu xây dựng.

“Chúng tôi khá bất ngờ, nhưng xét cả quá trình thực hiện đánh giá xếp hạng nhà thầu tư vấn, xây lắp, đây là quyết định hợp lý”, lãnh đạo một Ban Quản lý dự án thuộc Bộ GTVT cho biết.

Việc đánh giá, xếp hạng nhà thầu do Bộ GTVT thực hiện còn hạn chế, chưa sát với thực tế. Ảnh: Đức Thanh

Cần phải nói thêm rằng, việc đánh giá, xếp hạng năng lực nhà thầu tư vấn, xây lắp đã được Bộ GTVT triển khai trong 5 năm qua với mục tiêu cập nhật, theo dõi kết quả thực hiện thực tế của các nhà thầu xây lắp và tư vấn tham gia các dự án xây dựng công trình giao thông với các mức độ “chưa đáp ứng yêu cầu”, “trung bình”, “đáp ứng yêu cầu” và “đáp ứng vượt yêu cầu”.

Khi ban hành chủ trương này, Bộ GTVT kỳ vọng, việc đánh giá và công bố kết quả thực hiện sẽ tác động vào hệ thống quản lý và góp phần nâng cao nhận thức, tinh thần trách nhiệm của các nhà thầu tư vấn và xây lắp khi tham gia các dự án xây dựng công trình giao thông. Đây cũng là một trong những cơ sở xem xét trong quá trình lựa chọn nhà thầu, đồng thời để các nhà thầu rà soát và đưa ra những biện pháp kịp thời nhằm điều chỉnh, phát huy những ưu điểm, khắc phục những hạn chế thiếu sót để nâng cao chất lượng, tiến độ khi tham gia các dự án xây dựng công trình giao thông.

Tuy nhiên, sau 5 năm triển khai, hiệu quả kết quả đánh giá, xếp hạng nhà thầu do Bộ GTVT thực hiện còn hạn chế, chưa sát với thực tế do một số chủ đầu tư thực hiện thiếu nghiêm túc, thậm chí để phát sinh khiếu nại sau khi công bố kết quả đánh giá, dẫn đến phải rà soát điều chỉnh kết quả công bố, mất nhiều thời gian và tạo dư luận chưa tốt.

Cụ thể, đối với gói thầu xây lắp, Cục Quản lý xây dựng và chất lượng công trình giao thông - đơn vị được Bộ GTVT chủ trì đánh giá, nhận thấy một số chủ đầu tư đánh giá chưa đảm bảo tính chính xác, khách quan; hồ sơ, báo cáo kết quả đánh giá chưa tuân thủ theo quy định, đặc biệt đối với nhà thầu được đánh giá “chưa đáp ứng yêu cầu”, nhưng không kèm đầy đủ các chứng cứ (Biên bản kiểm tra hiện trường; văn bản cảnh báo, chấn chỉnh và các văn bản xử lý khác) làm cơ sở đối chứng kết quả đánh giá; tiến độ đánh giá không đáp ứng thời gian quy định.

Trong khi đó, công tác đánh giá xếp hạng năng lực và kết quả thực hiện của tổ chức tư vấn lại chủ yếu dựa trên thông tin tự kê khai của nhà thầu. Tuy nhiên, thông tin kê khai của nhiều tổ chức tư vấn không trung thực như: khai trùng nhân sự; không kê khai khi bị kiểm điểm, phê bình, cảnh cáo; đổi tên doanh nghiệp; làm giả hồ sơ chứng nhận.

“Công tác xác minh các thông tin tự kê khai của các đơn vị tư vấn gặp rất nhiều khó khăn, mất nhiều thời gian và không thể kiểm soát toàn bộ các đơn vị tư vấn do số lượng các đơn vị tư vấn nhiều (khoảng trên 200 tổ chức tư vấn); thời gian thực hiện ngắn (không quá 2 tháng). Do đó, việc đánh giá xếp hạng cũng chưa phản ánh được chính xác năng lực của các tổ chức tư vấn”, lãnh đạo Cục Quản lý xây dựng và chất lượng công trình thừa nhận.

Xóa vết gợn

Vào tháng 6/2016, Thứ trưởng Bộ GTVT Nguyễn Ngọc Đông đã phải ký Văn bản 6434/BGTVT - CQLCLXD yêu cầu các ban quản lý dự án chấn chỉnh công tác đánh giá kết quả thực hiện nhà thầu xây lắp tham gia các dự án xây dựng giao thông sử dụng nguồn vốn ngân sách nhà nước.

Sở dĩ có yêu cầu này là do, ngay sau khi Bộ GTVT công bố 26 nhà thầu được xếp loại  “chưa đáp ứng yêu cầu” đã có nhiều đơn khiếu nại của doanh nghiệp và ngay sau đó Bộ GTVT đã phải ra quyết định đưa 4 nhà thầu ra khỏi danh sách đó là Tổng công ty Xây dựng công trình thủy - CTCP (Vinawaco); Tổng công ty Xây dựng Bạch Đằng, Công ty Quản lý và xây dựng đường bộ 26 và Công ty Xây lắp và cơ khí cầu đường. Chính việc vừa công bố đã phải rút khỏi danh sách đã làm nảy sinh nghi vấn về sự nghiêm túc chủ trương xếp hạng và khả năng các nhà thầu “đi đêm” để được loại ra khỏi “danh sách đen”. 

Ông Nguyễn Kiều Hưng, Phó tổng giám đốc Ban Quản lý dự án 6 (đơn vị có 2 nhà thầu khiếu nại) khi đó cho hay, việc 2 nhà thầu bị xếp hạng sai (Công ty CP Quản lý và xây dựng đường bộ 26 và Công ty CP Xây lắp và cơ khí cầu đường) do lỗi đánh máy của các chuyên viên tổng hợp. “Mặc dù nội dung đánh giá là “tốt”, nhưng ở cột đánh giá, chuyên viên lại ghi là “sai phạm”, dẫn đến tổng hợp kết quả sai”, ông Hưng cho biết.

Ngoài những “điểm gợn” trong quá trình đánh giá, theo Bộ GTVT, hiện nay, Luật Xây dựng, Luật Đấu thầu và các nghị định, thông tư hướng dẫn về quản lý đầu tư xây dựng, lựa chọn nhà thầu đã quy định đầy đủ về điều kiện năng lực, kinh nghiệm đối với các chủ thể tham gia hoạt động xây dựng.

Đồng thời, thông tin về nhà thầu hiện đã được đăng tải công khai trên Mạng đấu thầu quốc gia, trang thông tin điện tử của các Sở Xây dựng để các chủ đầu tư, ban quản lý dự án có thể tra cứu, lựa chọn tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động xây dựng theo quy định.

“Thay vì mất khá nhiều thời gian và công sức cho việc chấm điểm, đánh giá các nhà thầu mà hiệu quả thu được không như kỳ vọng, các chủ đầu tư, ban quản lý dự án sẽ tập trung toàn bộ thời gian cho công tác nội nghiệp, quản lý chất lượng, tiến độ các công trình do mình quản lý”, ông Lê Kim Thành, Cục trưởng Cục Quản lý xây dựng và chất lượng công trình giao thông cho biết.