Đó là những cái chết đã được báo trước, nhưng y học hiện nay gần như không thể đảo ngược một khi virus dại đã phát bệnh. Mới đây nhất, một người đàn ông 69 tuổi ở Nghệ An tử vong nghi do bệnh dại sau khoảng 5 tháng bị chó nhà cắn.

Theo người thân, chỉ 5 ngày sau khi cắn chủ, con chó đã chết. Tuy nhiên, người đàn ông không khai báo với cơ quan chức năng, không đi tiêm vắc xin mà tự mua thuốc nam về uống. Đến khi xuất hiện các biểu hiện kích thích, nôn ói, sợ nước và được đưa vào bệnh viện thì mọi nỗ lực cứu chữa đều không còn ý nghĩa.

Trong cuộc chiến với bệnh dại, y học hiện đại gần như không có cơ hội cứu chữa sau khi phát bệnh. Vì vậy, vắc-xin không chỉ là biện pháp dự phòng, mà thực tế là “cơ hội sống” duy nhất đối với người bị phơi nhiễm virus dại.

Theo số liệu của Bộ Y tế, từ đầu năm đến nay, cả nước ghi nhận 30 trường hợp tử vong do bệnh dại tại 17 tỉnh, thành phố. Chỉ riêng tuần gần đây đã có thêm 4 người ở Đồng Nai và TP.HCM tử vong. Trên động vật, dịch dại cũng đang diễn biến phức tạp với 98 ổ dịch xuất hiện tại 78 xã thuộc 19 tỉnh, thành phố.

Đáng chú ý, bệnh dại vẫn là một trong những bệnh truyền nhiễm hiếm hoi có tỷ lệ tử vong gần như tuyệt đối sau khi xuất hiện triệu chứng lâm sàng. Điều đó đồng nghĩa với việc rất nhiều bệnh nhân đã đánh mất cơ hội sống từ trước khi bước chân vào bệnh viện.

Từng nhiều năm công tác tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, bác sỹ Nguyễn Nguyên Huyền cho biết, mỗi trường hợp bệnh dại đều để lại nỗi ám ảnh đặc biệt đối với nhân viên y tế.

Theo đó, phần lớn bệnh nhân đến từ khu vực nông thôn, điều kiện kinh tế còn khó khăn, hiểu biết về bệnh chưa đầy đủ. Sau khi bị chó cắn, nhiều người không xử trí vết thương đúng cách, ngại tiêm phòng hoặc cho rằng vết thương nhỏ sẽ không có nguy cơ mắc bệnh.

Trong khi đó, virus dại lại có thời gian ủ bệnh rất khó lường. Có trường hợp chỉ vài tuần hoặc vài tháng đã phát bệnh, nhưng cũng có người nhiều năm sau mới xuất hiện triệu chứng. Y văn thế giới từng ghi nhận trường hợp có thời gian ủ bệnh kéo dài tới 19 năm.

Một trong những ca bệnh khiến bác sỹ nhớ mãi là người đàn ông hơn 50 tuổi ở Ninh Bình, làm nghề thợ mộc. Theo lời kể của bệnh nhân, nhiều năm trước trong một lần sang nhà mẹ chơi, ông bị con chó nuôi thả rông bất ngờ chạy từ phía sau cắn.

Nghĩ vết thương không nghiêm trọng nên người đàn ông không đi tiêm phòng và cũng không theo dõi tình trạng con vật. Hơn 1 năm sau, ông bất ngờ xuất hiện các triệu chứng hoảng hốt, sợ nước, sợ gió. Tại bệnh viện tuyến cuối, kết quả xét nghiệm xác định ông dương tính với virus dại. Chỉ ít ngày sau, người bệnh không qua khỏi.

“Người mắc bệnh dại từ khi vào viện đến lúc mất tri giác thường vẫn còn tỉnh táo. Nhưng sau cơn hoảng loạn, tăng kích thích cực độ, bệnh nhân tiến triển rất nhanh đến ngưng tim, ngưng thở đột ngột. Với một bệnh nhân vẫn đang tỉnh táo, bản thân mình biết trước họ sẽ tử vong sau đó nhưng không làm gì được, chỉ có thể chăm sóc giảm nhẹ như an thần, hỗ trợ hô hấp. Cảm giác chờ đợi cái chết đến từ từ rất bất lực, đau xót”, bác sỹ Huyền chia sẻ.

Không chỉ người bị chó cắn mới có nguy cơ mắc bệnh dại. Các bác sỹ cho biết, virus dại tồn tại trong nước bọt của động vật mắc bệnh. Vì vậy, nếu chó hoặc mèo liếm vào vết thương hở hoặc niêm mạc mắt, miệng, người dân vẫn có nguy cơ phơi nhiễm dù không bị cắn trực tiếp.

Theo các bác sỹ, một thói quen nguy hiểm khác vẫn còn tồn tại ở nhiều địa phương là giết thịt hoặc ăn ngay con chó vừa cắn người mà chưa xác định tình trạng bệnh. Mặc dù virus dại không lây qua đường tiêu hóa, người dân vẫn có thể tiếp xúc với máu và dịch tiết chứa virus trong quá trình giết mổ, chế biến, đặc biệt nếu trên cơ thể có vết xước hoặc tổn thương da.

Trường hợp người đàn ông làm nghề bán thịt chó tại Đồng Tháp tử vong hồi tháng 4 vừa qua sau một tuần nhập viện được cho là nghi nhiễm virus dại từ lò mổ thông qua vết xước trên da là lời cảnh báo rõ ràng về nguy cơ này.

Các chuyên gia cũng cho biết, trên thực tế có những trường hợp triệu chứng lâm sàng rất điển hình nhưng kết quả xét nghiệm ban đầu lại âm tính do tải lượng virus thấp. Trong những tình huống này, bác sỹ phải tiếp tục theo dõi sát, kết hợp đánh giá lâm sàng và thực hiện lại xét nghiệm để đưa ra chẩn đoán xác định.

Theo Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP.HCM, điều đáng lo ngại hiện nay là nhiều người vẫn chủ quan sau khi bị chó, mèo cắn hoặc cào. Không ít trường hợp lựa chọn các biện pháp dân gian như đắp lá, lấy nọc, uống thuốc nam hoặc tự điều trị tại nhà thay vì đến cơ sở y tế.

Đây đều là những cách xử trí sai lầm, tạo điều kiện để virus xâm nhập vào cơ thể và tiến triển âm thầm cho đến ngày phát bệnh. Một khi các triệu chứng như sợ nước, sợ gió, kích động, co giật xuất hiện, cơ hội cứu sống gần như không còn. “Hiện nay chưa có bất kỳ bài thuốc đông y nào được nghiên cứu và công bố có thể chữa khỏi bệnh dại”, các chuyên gia nhấn mạnh.

Thống kê tại bệnh viện chuyên khoa truyền nhiễm tuyến cuối khu vực phía Nam cho thấy, chỉ trong 5 tháng đầu năm nay, đơn vị đã tiếp nhận 10 trường hợp mắc bệnh dại và tất cả đều tử vong. Trong số đó, có tới 9 bệnh nhân được chuyển từ các tỉnh, thành khác đến TP.HCM.

Những con số này cho thấy bệnh dại vẫn đang là mối đe dọa nghiêm trọng đối với sức khỏe cộng đồng. Tuy nhiên, nghịch lý là đây lại là căn bệnh hoàn toàn có thể phòng ngừa hiệu quả bằng vắc xin.

Theo các chuyên gia, sau khi bị chó, mèo cắn hoặc nghi ngờ phơi nhiễm, người dân cần lập tức rửa sạch vết thương dưới vòi nước chảy với xà phòng, sát khuẩn và đến cơ sở y tế để được đánh giá nguy cơ, chỉ định tiêm vắc xin và huyết thanh kháng dại nếu cần.

Hiện nay, tiêm phòng dại được chia thành hai nhóm. Thứ nhất là tiêm dự phòng trước phơi nhiễm dành cho những người có nguy cơ cao như nhân viên thú y, nhân viên phòng thí nghiệm với phác đồ 3 mũi.

Nhóm thứ hai là tiêm sau phơi nhiễm đối với những người bị chó, mèo cắn hoặc nghi ngờ tiếp xúc với nguồn lây. Các trường hợp có vết thương nặng, xuyên thủng da, chảy máu cần được sử dụng thêm huyết thanh kháng dại để tăng hiệu quả bảo vệ.

Tại Việt Nam, các loại vắc-xin như Verorab, Abhayrab hay Indirab hiện được sử dụng rộng rãi trong dự phòng trước và sau phơi nhiễm. Không chỉ người bị chó, mèo cắn, nhóm có nguy cơ cao như bác sỹ thú y, nhân viên phòng thí nghiệm, người thường xuyên tiếp xúc động vật cũng được khuyến cáo tiêm phòng chủ động.

Trong bối cảnh nhu cầu tiêm phòng gia tăng, hệ thống tiêm chủng đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc bảo vệ cộng đồng. Tiêm chủng Long Châu hiện cung cấp đầy đủ nhiều loại vắc-xin phòng dại được cấp phép lưu hành. Hệ thống này đồng thời triển khai tư vấn phác đồ tiêm, theo dõi lịch hẹn và hỗ trợ tiếp cận vắc-xin thuận tiện cho người dân tại nhiều địa phương.

Không chỉ dừng ở tiêm phòng, các trung tâm tiêm chủng hiện đại còn góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng về bệnh dại, giúp người dân hiểu rằng đây không đơn thuần là một vết chó cắn mà là nguy cơ trực tiếp đe dọa tính mạng nếu xử trí chậm trễ.

Trong cuộc chiến với bệnh dại, y học hiện đại gần như không có cơ hội cứu chữa sau lúc phát bệnh. Vì vậy, vắc-xin không chỉ là biện pháp dự phòng, mà thực tế là “cơ hội sống” duy nhất đối với người bị phơi nhiễm virus dại.

Bên cạnh tiêm phòng cho người, việc quản lý vật nuôi đóng vai trò quan trọng trong kiểm soát bệnh dại. Chó, mèo cần được tiêm phòng định kỳ, không thả rông và phải được rọ mõm khi ra nơi công cộng.