Quy hoạch, phát triển đường sắt với tầm nhìn trăm năm

Kết luận phiên họp, thay mặt Ban Chỉ đạo, Thủ tướng Phạm Minh Chính biểu dương tinh thần trách nhiệm, sự vào cuộc quyết liệt của Bộ Xây dựng, các bộ, ngành và địa phương, đặc biệt là các đơn vị thường trực, chủ đầu tư, các tư vấn đã làm việc xuyên ngày nghỉ, ngày lễ để tập trung triển khai các dự án trọng điểm ngành đường sắt. Kết quả bước đầu là rất đáng ghi nhận với nhiều nhiệm vụ được hoàn thành đúng tiến độ, công tác phối hợp giữa các bên đã có nhiều cải thiện.

Thủ tướng đề nghị phát huy tinh thần, kết quả đã đạt được để làm tốt hơn thời gian tới, với tinh thần tự lực, tự cường, tự chủ chiến lược; chuyển đổi trạng thái để chủ động tiếp nhận chuyển giao, làm chủ về công nghệ, quản lý, sản xuất các hệ thống thiết bị.

Thủ tướng Phạm Minh Chính chủ trì phiên họp.

Về các yêu cầu chung, Thủ tướng nhấn mạnh, khẩn trương rà soát, xây dựng, sửa đổi, bổ sung, hoàn thành hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn thống nhất dùng chung, liên thông trong phạm vi toàn quốc về lĩnh vực đường sắt và đường sắt đô thị, để bảo đảm tính đồng bộ, liên thông, nâng cao hiệu quả của hệ thống; tiếp tục tạo điều kiện cho các doanh nghiệp trong nước, nội địa hoá tối đa trong khả năng có thể, huy động tối đa cả doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp tư nhân tham gia.

Tiếp tục hoàn thiện quy hoạch đường sắt theo không gian phát triển mới của đất nước, các địa phương với tầm nhìn dài hạn nhìn xa trông rộng, nghĩ sâu làm lớn, phát triển công nghiệp đường sắt, hệ thống đường sắt với tầm nhìn 100 năm.

Phải đa dạng hóa các nguồn vốn, gồm vốn Nhà nước (đầu tư công, tăng thu, tiết kiệm chi, phát hành trái phiếu), vốn tư nhân (BOT, BT, TOD…), vốn vay nước ngoài; nguồn lực đóng góp của người dân trong giải phóng mặt bằng…

Trong quá trình làm, tiếp tục đánh giá, tối ưu hóa hiệu quả các tuyến đường sắt, đường sắt đô thị, sử dụng công cụ kiểm tra, kiểm toán đánh giá hiệu quả; rà soát thủ tục, tổng mức đầu tư, các vấn đề liên quan giá cả, đấu thầu, chỉ định thầu bảo đảm chặt chẽ; có kế hoạch tối ưu hóa hiệu quả khai thác các tuyến đường sắt ngay từ khi triển khai.

Thủ tướng yêu cầu các cơ quan chủ quản, ban quản lý dự án, các đơn vị tư vấn, các nhà thầu và nhất là các thành viên Ban Chỉ đạo cần tiếp tục nỗ lực, cố gắng, nâng cao tinh thần trách nhiệm trong triển khai các nhiệm vụ được giao; thực hiện đúng, đủ quy trình, thủ tục, thẩm quyền theo pháp luật, bảo đảm tiến độ, chất lượng.

Việc lựa chọn nhà đầu tư, nhà thầu (đấu thầu, chỉ định thầu) phải bảo đảm làm đúng luật pháp, triển khai dự án bảo đảm hiệu quả; không để xảy ra tham nhũng, tiêu cực, thông thầu, lãng phí tài sản…

Tiếp tục rà soát định mức, đơn giá, tổng mức đầu tư bảo đảm tính đúng, tính đủ, không để đội vốn trong quá trình thực hiện; thành phố Hà Nội, chủ đầu tư chỉ đạo rà soát, kiểm toán đơn giá, tổng mức đầu tư dự án tuyến đường sắt đô thị Văn Cao – Hòa Lạc và các dự án đường sắt đô thị đang triển khai, không để "khuyết điểm nhỏ tích tụ thành sai phạm lớn".

Khẩn trương triển khai tuyến đường sắt kết nối TP.HCM với Long Thành

Chỉ đạo các nhiệm vụ cụ thể, trọng tâm thời gian tới, Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành, địa phương và các cơ quan, đơn vị liên quan phải phối hợp đồng bộ, chặt chẽ, hiệu quả; đổi mới các giải pháp, vừa làm vừa rút kinh nghiệm, không cầu toàn, không nóng vội, không bỏ lỡ cơ hội và bảo đảm đúng quy định, thẩm quyền; tập trung triển khai công việc với tinh thần nhanh chóng, hiệu quả, lấy hiệu quả làm thước đo, bảo đảm hoàn thành các mục tiêu, nhiệm vụ đã đề ra.

Về hoàn thiện thể chế, chính sách, Bộ Công Thương và Bộ Tài chính khẩn trương rà soát, tiếp thu ý kiến chỉ đạo của Phó Thủ tướng Bùi Thanh Sơn và Phó Thủ tướng Hồ Đức Phớc hoàn thiện Đề án phát triển công nghiệp đường sắt và Đề án tái cơ cấu Tổng công ty Đường sắt Việt Nam, trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt; hoàn thành trước 15/3.

Về dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc – Nam, Bộ Xây dựng chỉ đạo hoàn thành lập hồ sơ mời thầu gói thầu tư vấn lập Báo cáo nghiên cứu khả thi xong trong tháng 3/2026; tổ chức lựa chọn tư vấn trong quý II/2026; phải bảo đảm lựa chọn được đối tác tư vấn có kinh nghiệm, năng lực trong lập Báo cáo dự án; tối ưu hóa hiệu quả, lựa chọn công nghệ trên tinh thần vì lợi ích quốc gia, dân tộc. Khẩn trương hoàn thiện dự thảo Nghị quyết của Chính phủ triển khai Nghị quyết số 265/2025/QH15 của Quốc hội, trình Chính phủ trước 15/3.

Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương phát biểu tại phiên họp. Ảnh: VGP.

Các địa phương (15 tỉnh, thành phố) và Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) phối hợp chặt chẽ với Bộ Xây dựng, khẩn trương hoàn tất rà soát các nhu cầu vốn, công nghệ, giải phóng mặt bằng năm 2026, báo cáo chính xác để Bộ Xây dựng phân khai kế hoạch trước ngày 15/3. Chủ động triển khai ngay công tác kiểm đếm, xây dựng phương án tái định cư theo báo cáo nghiên cứu tiền khả thi, không để chậm trễ khi dự án bước vào giai đoạn giải phóng mặt bằng, tái định cư.

Về dự án tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, Thủ tướng nêu rõ đây là dự án có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, hợp tác Việt - Trung, yêu cầu tiến độ, chất lượng rất cao; các bộ, ngành, địa phương phải coi đây là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, tập trung cao độ để thực hiện.

Bộ Xây dựng tập trung chỉ đạo hoàn thành Báo cáo nghiên cứu khả thi đầu kỳ dự án thành phần 2 trong tháng 3/2026, bảo đảm chất lượng, đúng quy định. Chủ trì, phối hợp với Bộ Ngoại giao thúc đẩy phía Trung Quốc khởi động đàm phán Hiệp định xây dựng công trình cầu đường sắt qua biên giới trong tháng 3/2026. Chỉ đạo hoàn thành lựa chọn nhà thầu khảo sát, lập thiết kế kỹ thuật và ký hợp đồng trong tháng 4/2026. Khẩn trương hoàn thành hồ sơ cắm mốc giải phóng mặt bằng đối với các đoạn tuyến ổn định, bàn giao cho địa phương ngay trong tháng 3/2026.

Bộ Tài chính chủ trì, chủ động tính toán kinh phí tiết kiệm chi 5%, nguồn tăng thu năm 2025 để bố trí vốn triển khai dự án; tính toán phương án vay nếu hiệu quả. Bộ Quốc phòng khẩn trương có ý kiến chính thức với Bộ Xây dựng và các địa phương về phương án xử lý đất quốc phòng bị ảnh hưởng bởi dự án.

Bộ Giáo dục và Đào tạo xây dựng chuẩn đào tạo, chương trình đào tạo, số lượng đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu tự chủ cho ngành đường sắt. Bộ Khoa học và Công nghệ rà soát, cập nhật kịp thời, xây dựng các tiêu chuẩn, quy chuẩn của Việt Nam trên cơ sở tiếp thu những tinh hoa thế giới phù hợp điều kiện, hoàn cảnh Việt Nam.

Bộ Ngoại giao làm việc với phía Trung Quốc thúc đẩy và cụ thể hóa thoả thuận cấp cao, thu xếp họp Ủy ban liên Chính phủ về hợp tác đường sắt vào tháng 3/2026 để ký kết các hợp đồng.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ động hướng dẫn các địa phương về đền bù, giải phóng mặt bằng, đánh giá tác động môi trường…

Tổng công ty Đường sắt Việt Nam chủ động tiếp nhận công nghệ, chuẩn bị mặt bằng, tài chính, con người để xây dựng, phát triển thành tập đoàn lớn đáp ứng yêu cầu. Các tập đoàn Viettel, VNPT chủ động nghiên cứu công nghệ điều khiển, liên quan quản lý thông minh, thẻ vé...

Các địa phương (6 tỉnh, thành phố) trên tinh thần "rõ trách nhiệm", khẩn trương hoàn thành các thủ tục thỏa thuận với chủ đầu tư về: Công trình giao cắt trên tuyến; phương án cấp nước, thoát nước; hoàn trả hạ tầng kỹ thuật; mỏ vật liệu, bãi đổ thải; phương án kiến trúc nhà ga, cầu… Ngay sau khi nhận bàn giao cọc mốc giải phóng mặt bằng, các địa phương phải huy động cả hệ thống chính trị vào cuộc, thực hiện ngay công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, phấn đấu bàn giao mặt bằng sạch theo đúng tiến độ đề ra. Không để tình trạng thiếu vốn cho giải phóng mặt bằng.

Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) hoàn thành các thủ tục thỏa thuận về nguồn cấp điện cho dự án trong tháng 3/2026; triển khai ngay các tiểu dự án di dời công trình điện theo đúng tiến độ giải phóng mặt bằng chung.

Về công tác quy hoạch các tuyến Hà Nội - Lạng Sơn và Hải Phòng - Móng Cái, Thủ tướng yêu cầu Bộ Xây dựng chủ động làm việc với phía Trung Quốc trong tháng 3/2026 để thống nhất thời điểm ký kết Thỏa thuận hỗ trợ kỹ thuật; chỉ đạo tư vấn khẩn trương hoàn thiện báo cáo đầu kỳ trong tháng 3/2026, làm cơ sở triển khai các bước tiếp theo, bảo đảm hoàn thành quy hoạch trong năm 2026; tiếp tục phối hợp chặt chẽ với UBND tỉnh Quảng Ninh để hướng dẫn, tháo gỡ các vướng mắc về thủ tục theo quy định để triển khai Dự án Hải Phòng - Hạ Long - Móng Cái.

Về các dự án đường sắt đô thị tại Hà Nội và TP.HCM, Thủ tướng yêu cầu 2 thành phố khẩn trương rà soát, phối hợp với Bộ Xây dựng, Bộ Khoa học và Công nghệ xây dựng, ban hành tiêu chuẩn, quy chuẩn chung về đường sắt đô thị để bảo đảm tính liên thông, đồng bộ, tính phổ quát, hiện đại và từng bước phát triển công nghiệp đường sắt trong nước theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại Thông báo số 17/TB-VPCP và Thường trực Chính phủ tại Thông báo số 68/TB-VPCP.

Chỉ đạo các chủ đầu tư, ban quản lý dự án tập trung cao độ cho công tác giải phóng mặt bằng, thi công xây lắp; trong đó đối với các dự án đang triển khai (Tuyến 3 Hà Nội, Tuyến 5, Tuyến 2, Tuyến số 2 TP.HCM...), phải bảo đảm tiến độ, chất lượng, tuyệt đối an toàn lao động và vệ sinh môi trường. Đối với tuyến đường sắt Bến Thành – Cần Giờ, tiếp tục rà soát kỹ các cơ chế, chính sách để thúc đẩy triển khai theo tinh thần Nghị quyết 57 và 68 của Bộ Chính trị. TP.HCM rà soát, xử lý dứt điểm việc quyết toán Dự án tuyến Metro số 1 Bến Thành – Suối Tiên.

Đối với các dự án chuẩn bị đầu tư, khởi công mới trong 2026-2030, Thủ tướng yêu cầu 2 thành phố báo cáo Thủ tướng Chính phủ, Bộ Xây dựng về kế hoạch triển khai các dự án có kế hoạch khởi công trong giai đoạn 2026-2030, đồng thời khẩn trương hoàn thiện các thủ tục theo đúng quy định của pháp luật, phân công cụ thể bảo đảm "6 rõ" để triển khai thực hiện, bảo đảm hiệu quả.

Thủ tướng chỉ đạo tỉnh Đồng Nai phối hợp với TP.HCM khẩn trương triển khai tuyến đường sắt kết nối TP.HCM với cảng hàng không quốc tế Long Thành để góp phần giải quyết vấn đề kết nối giao thông thông suốt, kịp thời, chất lượng; đồng ý nguyên tắc triển khai dự án này theo lệnh khẩn cấp, bảo đảm quy định, quy trình chặt chẽ, phòng chống tham nhũng, tiêu cực, lãng phí, kém hiệu quả.