Nhận diện nguyên nhân giải ngân thấp

Tại cuộc họp, Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương cho biết, trong năm 2025, Việt Nam đã ký vay mới khoảng 624 triệu USD vốn vay ODA và vay ưu đãi nước ngoài cho 10 chương trình, dự án từ các nhà tài trợ đa phương và song phương, tương đương mức huy động của năm 2024.

Về thực hiện và giải ngân vốn đầu tư công nguồn vốn nước ngoài, tổng số vốn giải ngân trong năm 2025 đạt hơn 8.900 tỷ đồng. Trong đó, kế hoạch vốn nước ngoài năm 2024 kéo dài giải ngân đạt hơn 717 tỷ đồng, tương đương 32,93% kế hoạch; kế hoạch vốn năm 2025 giải ngân đạt hơn 8.225 tỷ đồng, tương ứng 35,27%, thấp hơn cùng kỳ năm trước.

Riêng khối bộ, ngành Trung ương, tỷ lệ giải ngân kế hoạch vốn năm 2025 đạt 46,02%. Ước tính đến hết ngày 31/1/2026, tổng giải ngân vốn nước ngoài năm 2025 đạt khoảng 10,5 nghìn tỷ đồng, xấp xỉ 45% kế hoạch.

Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương thông tin tại cuộc họp.

Theo đánh giá của Thứ trưởng Trần Quốc Phương, tiến độ giải ngân đầu tư công nguồn vốn nước ngoài năm 2025 thấp hơn cùng kỳ năm trước do nhiều nguyên nhân.

Trước hết là nguyên nhân từ chính các dự án, trong đó nổi bật là việc chậm triển khai công tác chuẩn bị đầu tư như giải phóng mặt bằng, tái định cư, xác định nguồn gốc đất, giá đất, chuyển đổi mục đích sử dụng rừng. Bên cạnh đó, nhiều dự án chậm trong khâu đấu thầu, ký kết hợp đồng, phát sinh vướng mắc về thuế hoặc đang trong quá trình điều chỉnh chủ trương đầu tư, điều chỉnh hiệp định vay và kế hoạch vốn.

Nguyên nhân từ thể chế cũng được đại diện Bộ Tài chính báo cáo, khi thủ tục đàm phán, ký kết, điều chỉnh và gia hạn hiệp định vay còn mất nhiều thời gian. Một số dự án đồng thời giải ngân kế hoạch vốn năm 2025 và kế hoạch năm 2024 kéo dài, khiến tỷ lệ giải ngân kế hoạch năm 2025 chưa phản ánh đầy đủ tiến độ thực tế.

Ngoài ra, việc chậm nhận được ý kiến không phản đối hoặc chấp thuận của các đối tác phát triển đối với hồ sơ mời thầu và các hồ sơ liên quan cũng ảnh hưởng đến tiến độ. Các yếu tố khách quan như khan hiếm vật liệu, giá nguyên vật liệu tăng cao, thời tiết cực đoan, thiên tai, bão lũ, sạt lở tại một số địa phương tiếp tục tác động đến tiến độ thi công và giải ngân.

Vay vốn nước ngoài để đáp ứng nhu cầu triển khai nhiều dự án quan trọng quốc gia

Theo Thứ trưởng Trần Quốc Phương, để tháo gỡ khó khăn, từ tháng 10/2025, Việt Nam đã phê duyệt và ban hành nhiều quy định pháp luật mới liên quan đến vốn ODA và vốn vay ưu đãi nước ngoài.

Nổi bật là Luật số 141/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quản lý nợ công, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026. Luật này đổi mới căn bản khâu đề xuất khoản vay, đơn giản hóa trình tự, thủ tục, hồ sơ, cắt giảm thủ tục hành chính và tăng cường phân cấp, phân quyền trong đàm phán, ký kết điều ước quốc tế về vốn vay ODA và vay ưu đãi.

Bên cạnh đó, Luật số 137/2025/QH15 sửa đổi Luật Điều ước quốc tế rút ngắn thời gian thẩm định, cho phép đồng thời đề xuất ký và phê duyệt hoặc phê chuẩn điều ước quốc tế, góp phần rút ngắn thời gian đàm phán và ký kết các khoản ODA không hoàn lại.

Cùng với đó, Chính phủ đang hoàn thiện các nghị định sửa đổi, bổ sung Nghị định số 242/2025/NĐ-CP và các nghị định liên quan đến quản lý nợ công, cho vay lại vốn ODA và vốn vay ưu đãi, theo hướng đơn giản hóa thủ tục, mở rộng đối tượng tiếp cận vốn, điều chỉnh cơ chế cấp phát và cho vay lại phù hợp với khả năng tài chính của địa phương và đơn vị sự nghiệp công lập.

Lãnh đạo Bộ Tài chính cho biết, nhu cầu huy động vốn vay của Chính phủ giai đoạn 2025–2027 khoảng 2.218,3 nghìn tỷ đồng. Riêng trong năm 2026, dự kiến tổng trị giá huy động vốn vay nước ngoài khoảng 146.280 tỷ đồng, tương đương 5,5 tỷ USD, nhằm đáp ứng nhu cầu triển khai nhiều dự án quan trọng quốc gia.

Về dài hạn, Đề án định hướng huy động, quản lý và sử dụng vốn ODA, vốn vay ưu đãi giai đoạn 2026–2030 đang được hoàn thiện để trình Thủ tướng Chính phủ quyết định. Theo đó, tổng vốn vay ODA và vay ưu đãi dự kiến huy động trong giai đoạn này khoảng 38 tỷ USD.

Đề án xác định vốn ODA và vốn vay ưu đãi tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong tổng thể các nguồn vốn đầu tư phát triển, ưu tiên cho các dự án hạ tầng trọng điểm, có tính lan tỏa, tạo đột phá và chuyển đổi trạng thái phát triển ở cấp quốc gia, vùng và địa phương.