Theo các chuyên gia, việc đưa vắc-xin HPV vào chương trình tiêm chủng miễn phí không chỉ giúp tăng cơ hội tiếp cận cho trẻ em gái mà còn mở ra kỳ vọng giảm gánh nặng ung thư cổ tử cung trong nhiều thập kỷ tới.

Ung thư cổ tử cung là một trong số ít bệnh ung thư có thể phòng ngừa hiệu quả bằng vắc-xin kết hợp tầm soát sớm.

HPV (Human Papillomavirus) là loại virus phổ biến lây truyền chủ yếu qua đường tình dục với hơn 100 type khác nhau. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xác định HPV là nguyên nhân gây ra gần như toàn bộ các ca ung thư cổ tử cung. Ngoài ra, virus này còn liên quan tới nhiều bệnh lý nguy hiểm khác như ung thư âm hộ, âm đạo, hậu môn, dương vật, ung thư hầu họng và mụn cóc sinh dục.

Tại Việt Nam, ung thư cổ tử cung hiện vẫn nằm trong nhóm ung thư phổ biến ở phụ nữ. Mỗi năm ghi nhận hàng nghìn ca mắc mới, trong đó nhiều trường hợp phát hiện muộn khiến việc điều trị gặp nhiều khó khăn.

Theo lộ trình triển khai, nhóm được ưu tiên tiêm miễn phí dự kiến là trẻ em gái từ 9 đến dưới 15 tuổi, tùy kế hoạch từng địa phương. Việc tiêm chủng chủ yếu sẽ được triển khai tại trường học và các cơ sở y tế công lập.

Các chuyên gia cho biết đây là nhóm tuổi có hiệu quả bảo vệ tốt nhất bởi phần lớn chưa phơi nhiễm với HPV. Nhiều nghiên cứu quốc tế cho thấy vắc-xin HPV đạt hiệu quả tối ưu nếu được tiêm trước khi có quan hệ tình dục.

TS.Đỗ Tuấn Đạt, nguyên Chủ tịch kiêm Giám đốc Công ty TNHH MTV Vắc-xin và Sinh phẩm số 1 (Vabiotech) nhận định, ung thư cổ tử cung là một trong số ít bệnh ung thư có thể phòng ngừa hiệu quả bằng vắc-xin kết hợp tầm soát sớm. Tuy nhiên, tại Việt Nam, không ít phụ nữ vẫn phát hiện bệnh ở giai đoạn muộn do chưa được tầm soát và tiêm phòng đầy đủ.

Theo giới chuyên môn, việc bổ sung vắc-xin HPV vào chương trình tiêm chủng mở rộng còn mang ý nghĩa công bằng y tế, giúp trẻ em ở các gia đình khó khăn có cơ hội tiếp cận vắc-xin vốn có chi phí khá cao trên thị trường dịch vụ.

WHO và nhiều tổ chức y khoa lớn trên thế giới đều khuyến nghị tiêm vắc-xin HPV như biện pháp hiệu quả hàng đầu để phòng ngừa ung thư cổ tử cung. Nhiều quốc gia sau khi triển khai tiêm chủng HPV diện rộng đã ghi nhận tỷ lệ nhiễm HPV nguy cơ cao giảm mạnh, số ca tổn thương tiền ung thư cổ tử cung giảm rõ rệt và nguy cơ mắc các bệnh liên quan HPV cũng giảm đáng kể.

Một số nghiên cứu cho thấy vắc-xin HPV có thể phòng ngừa trên 90% trường hợp ung thư cổ tử cung liên quan tới các type HPV nguy cơ cao phổ biến như HPV 16 và HPV 18.

Không chỉ phòng ung thư cổ tử cung, vắc-xin HPV còn giúp giảm nguy cơ ung thư hậu môn, ung thư âm hộ, âm đạo, một số ung thư vùng đầu cổ và mụn cóc sinh dục.

Tuy nhiên, các chuyên gia cũng cho rằng hiện vẫn còn nhiều hiểu lầm phổ biến về vắc-xin HPV khiến tỷ lệ tiêm chủng chưa đạt như kỳ vọng.

Một trong những quan niệm sai lầm thường gặp là chỉ phụ nữ mới cần tiêm vắc-xin HPV. Thực tế, nam giới cũng có thể nhiễm HPV và mắc nhiều bệnh lý liên quan như ung thư hậu môn, ung thư hầu họng hoặc mụn cóc sinh dục. Nhiều quốc gia hiện đã triển khai tiêm HPV cho cả bé trai nhằm giảm nguy cơ lây truyền virus trong cộng đồng.

Ngoài ra, nhiều người cho rằng tiêm vắc-xin HPV rồi sẽ không cần tầm soát ung thư cổ tử cung. Tuy nhiên, giới chuyên môn nhấn mạnh vắc-xin không bảo vệ tuyệt đối trước mọi type HPV gây ung thư nên phụ nữ vẫn cần khám phụ khoa định kỳ và tầm soát theo khuyến cáo.

Một hiểu lầm khác là vắc-xin HPV ảnh hưởng khả năng sinh sản. Theo WHO, CDC Hoa Kỳ và nhiều tổ chức y tế lớn, hiện chưa có bằng chứng khoa học cho thấy vắc-xin HPV gây vô sinh hoặc ảnh hưởng tới khả năng mang thai khi sử dụng đúng chỉ định.

Nói thêm về vắc-xin này, theo BSCKI Lê Thị Giao Thi, hệ thống Nhà thuốc và Trung tâm Tiêm chủng Long Châu, Bộ Y tế khuyến cáo tiêm vắc-xin HPV ở độ tuổi 11-12 bởi đây là giai đoạn trẻ chưa phơi nhiễm virus qua đường tình dục, nhờ đó hệ miễn dịch tạo kháng thể mạnh nhất và đạt hiệu quả phòng bệnh tối ưu.

Bác sỹ cho biết nhóm trẻ từ 9-14 tuổi chỉ cần tiêm 2 liều cách nhau 6 tháng. Trong khi đó, nếu tiêm sau 14 tuổi, người tiêm sẽ cần đủ 3 liều trong vòng 6 tháng mới đạt hiệu quả bảo vệ tương đương.

“Điều này cho thấy việc tiêm vắc-xin càng sớm, đặc biệt trong giai đoạn 9-14 tuổi, càng giúp nâng cao hiệu quả phòng bệnh, bảo vệ cơ thể từ sớm và tiết kiệm chi phí hơn do giảm được một mũi tiêm”, BSCKI Lê Thị Giao Thi chia sẻ.

Theo bác sỹ Giao, hiệu quả bảo vệ của vắc-xin HPV ở nhóm trẻ 9-14 tuổi chưa từng phơi nhiễm virus đạt mức cao nhất, với khả năng phòng ngừa nhiễm HPV, mụn cóc sinh dục và tổn thương tiền ung thư cổ tử cung lên tới khoảng 90%.

Trong khi đó, hiệu quả này giảm đáng kể ở tuổi trưởng thành do nhiều người đã phơi nhiễm một hoặc nhiều chủng HPV trước đó. Vì vậy, tiêm vắc-xin sớm được xem là chiến lược phòng bệnh hiệu quả nhất thay vì xử lý sau khi đã nhiễm virus.

Các chuyên gia cho biết, việc tiêm HPV sớm góp phần giảm gánh nặng ung thư cổ tử cung thông qua nhiều cơ chế quan trọng. Trước hết, vắc-xin giúp ngăn chặn nguy cơ nhiễm các chủng HPV nguy cơ cao ngay từ đầu. Đồng thời, vắc-xin làm giảm đáng kể các tổn thương tiền ung thư cổ tử cung, từ đó hạn chế nguy cơ tiến triển thành ung thư sau này.

Ngoài ra, khi tỷ lệ tiêm chủng trong cộng đồng đủ lớn sẽ tạo ra miễn dịch cộng đồng, giúp giảm lưu hành virus HPV trong toàn xã hội. Theo BSCKI Lê Thị Giao Thi, các cơ chế này đã được chứng minh rõ ràng qua nhiều nghiên cứu sinh học, mô hình dịch tễ học và dữ liệu thực tế tại các quốc gia triển khai tiêm chủng HPV diện rộng.

Liên quan những lo ngại về tác dụng phụ của vắc-xin HPV, bác sỹ cho biết, các phản ứng sau tiêm ở trẻ từ 11 tuổi trở lên phần lớn đều nhẹ và thoáng qua, tương tự nhiều vắc-xin khác trong chương trình tiêm chủng.

Các phản ứng thường gặp nhất là đau, đỏ hoặc sưng tại vị trí tiêm, đôi lúc kèm cảm giác ê hoặc căng ở cánh tay. Một số trường hợp có thể xuất hiện sốt nhẹ, mệt mỏi, đau đầu, buồn nôn hoặc đau cơ và thường tự hết sau 1-2 ngày.

“Các tác dụng phụ nghiêm trọng được ghi nhận là rất hiếm. Sau tiêm, trẻ nên được ngồi hoặc nằm nghỉ và theo dõi ít nhất 30 phút để bảo đảm an toàn”, BSCKI Lê Thị Giao Thi khuyến cáo.

Hiện nay tại Việt Nam phổ biến hai loại vắc-xin HPV là Gardasil và Gardasil 9. Gardasil có khả năng phòng ngừa 4 chủng HPV gồm 6, 11, 16 và 18, chủ yếu áp dụng cho nữ giới từ 9-26 tuổi.

Trong khi đó, Gardasil 9 mở rộng khả năng bảo vệ lên 9 chủng HPV, bao gồm thêm 5 chủng nguy cơ cao gây ung thư, đồng thời được khuyến nghị cho cả nam và nữ trong độ tuổi 9-45.

Theo các chuyên gia, Gardasil 9 hiện được đánh giá có phạm vi bảo vệ rộng hơn và hiệu quả phòng bệnh trên 90% ở cả nam lẫn nữ giới. Tuy nhiên, chi phí của loại vắc-xin này cũng cao hơn so với Gardasil 4.

BSCKI Lê Thị Giao Thi cho hay, bên cạnh cung cấp đầy đủ các loại vắc-xin HPV phổ biến như Gardasil và Gardasil 9, hệ thống Tiêm chủng Long Châu còn chú trọng tư vấn cá thể hóa cho từng nhóm khách hàng, từ trẻ vị thành niên, phụ nữ trẻ đến nam giới có nhu cầu phòng bệnh liên quan HPV. Người dân được khám sàng lọc kỹ trước tiêm, theo dõi trong và sau tiêm theo quy trình an toàn nghiêm ngặt nhằm giảm tối đa nguy cơ phản ứng bất lợi.

Đại diện hệ thống cho biết Long Châu hiện triển khai nhiều chương trình hỗ trợ chi phí như ưu đãi theo nhóm, mua gói vắc-xin hoặc đồng hành cùng người thân để giúp nhiều gia đình dễ tiếp cận vắc-xin hơn.